ەەڭ جاڭا مازمۇندار
قارا كۇشتەردى الاستاۋ،سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسى جونىندەگى ۇگىتتى وتباسىلارىنا دەيىن جەتكىزەيىك
شيحۋ قالاسى مەن ساۋان اۋدانى قارا كۇشتەردى الاستاۋ، ۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ۇگىتىنىڭ ستەرەولدى جاقتان تولىق قامتۋىن جۇزەگە اسىردى
ايماقتىق پارتكوم 11-رەتكى شارلاپ تەكسەرۋ قىزمەتىنە اتتانىسقا كەلتىرۋ، ورنالاستىرۋ جاساۋ ءماجىلىسىن اشتى
قارا كۇشتەردى الاستاۋدىڭ سەمسەرىن سەرت ۇستاپ، تىنىشتىق پەن ورنىقتىلىقتى جەبەيىك
قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسىنە ات سالىستى
ەكونوميكانىڭ باياندى، اقاۋسىز دامۋىن جانە قوعامدىق جالپى جاعدايدىڭ ورنىقتىلىعىن ساقتايىق 4-مامىر رۋحىن بارىنشا اسقاقتاتىپ، جاڭا داۋىردەگى جاستار قىزمەتىن ويداعىداي ىستەيىك
جالپى حالىقتى جۇمىلدىرىپ، قارا-سۇرقيا «ۋلى وسپە» نى باتىل الاستايىق
قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ جونىندە ءتۇرلى فورمادا ۇگىت جۇرگىزدى
قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسىنە ات سالىستى
”ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ءۇشتى قامتاماسىز ەتۋ“ دەگى كورنەكتى ماسەلەلەردى كۇش سالا شەشىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ جالپى بەتتىك جەڭىسىنە دەر كەزىندە قول جەتكىزۋگە باتىل، شىنايى كەپىلدىك ەتەيىك
ورتالىقتىڭ قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ 21-قۋزاۋ-جەتەكشىلىك ەتۋ گرۋپپاسىنىڭ 4-تومەنگە تۇسكەن گرۋپپاسى
تارباعاتاي ايماعى قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسى جونىندە اقپار جاريالاۋ ءماجىلىسىن اشتى
2019 ـ جىلى 4ـ ايدىڭ 24ـ كۇنى 97 ـ سان
اۆتونوميالى رايوندىق جوعارى حالىق سوتى مەكەمەسى مەن حالىق پروكۋراتۋراسى قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ قىزمەت شاراسىن جانە ناقتى ەرەجەسىن بەلگىلەدى
«ەكىدەن تارىقتىرماۋ، ءۇشتى قامتاماسىز ەتۋ» دەگى ءتۇرلى شارالاردى مۇقيات تياناقتاندىرىپ، كەدەيلىكتەن ارىلتۋدان قامال الۋ شايقاسىنىڭ
مەملەكەت تۋى استىندا قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ جونىندەگى ۇگىت-لەكسيانى تىڭدادى
مەملەكەت تۋى استىنداعى ۇگىت-لەكسيا
جاسىل ءتۇس كومكەرگەن ماي بوياۋلى سۋرەتتەي شەكارا قالا
تارباعاتاي ايماعى قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ۇگىت - تاربيەسىن ىشكەرىلەي ىلگەرىلەتتى
تارباعاتاي ايماعى قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسىندە «توردى» تالقانداپ، «باسقالقانى» قيراتتى
2019-جىلى 4-ايدىڭ 23-كۇنى 96-سان
قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ جونىندە ۇگىت جۇرگىزدى
شارۋالارعا قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ جونىندە ۇگىت جۇرگىزدى
قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ حاتىن تاراتتى
شيحۋ قالاسى قارا كۇشتەردى الاستاۋ، سۇرقيا كۇشتەردى جويۋ ارناۋلى كۇرەسى جونىندە ۇگىت قيمىلىن ورىستەتتى
قوبىقسارى موڭعۇل اۆتونوميالى اۋداندىق حالىق سوتى مەكەمەسى قارا-سۇرقيا كۇشتەرگە قاتىستى دەلولارعا ۇكىم شىعاردى
جالپى حالىقتى جۇمىلدىرىپ، قارا-سۇرقيا «ۋلى وسپە» نىڭ تامىرىنا بالتا شابايىق
چىنلاۋچي قىستاعىنىڭ جاڭا كەلبەتى
ديڭۋيشۋان تاعامجايىنىڭ زالالسىز، حوش ءيىستى ساماۋىر سورپاسى
ايماقتىق پارتكوم ارناۋلى تاقىرىپتىق ۇيرەنۋ ءماجىلىسىن اشتى

ەگىس دارىلەرىن عىلمي ىستەتكەندە عانا ونىڭ ونىمدىلىك رولىن ارتتىرۋعا بولادى

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/11/10 11:27:51

ءسادىقان بايتۋلاق ۇلى
 
  اۋىل شارۋاشىلىق عىلىم-تەحنيكاسى ورەسىنىڭ كۇن ساناپ ارتۋىنا سايكەس،قالىڭ ەگىنشىلەردىڭ عىلمي جولدا ەگىن ەگۋ بەلسەندىلىگى كۇننەن-كۇنگە جوعارىلاۋدا.  دەسەدە،ءالى دە ەگىس دارىلەرىن ورىندى ىستەتۋ جاقتارىندا ءىشىنارا جەتەرسىزدىكتەر ءومىر ءسۇرىپ،ەگىنشىلەرىمىز «ەگىن ەگۋدەن پايدا جوق» دەپ ەگىستىك جەردەن جەرىپ، باسقالارعا كوتەرەگە بەرىپ،جىل بويى جۇمىسسىز سەندەلىپ بوس جۇرەتىن جايتتەرى دە جوق ەمەس. ەگىس داقىلدارىنان مول ءونىم الۋ ءۇشىن،ەگىنشىلەر عىلمي جولدا ەگىن ەگۋدىڭ،ەگىس دارىلەرىن ۇيلەسىمدى ىستەتۋدىڭ قولدانىلمالى بىلىمدەرىنە يە بولۋى العى شارت. بۇل جاعىنداعى ديقاندارعا جەتەكشىلىك ەتۋ مىندەتىن نەگىزگى ساتىلارداعى  ەگىنشىلىك تەحنيكتەرى ۇستىنە الۋعا مىندەتتى. الايدا اۋىلدا تەحنيكتەر تاپشى،ال كەي اۋىلداردا بار بولعان كۇندە دە ۇزاق ۋاقىت باسقا كاسىپتەرمەن اينالىسىپ كەلگەندىكتەن كاسىپتە قارايىپ كەتكەن. سول سەبەپتى ەگىنشىلەر، اسىرەسە،از ۇلت ەگىنشىلەرى ەگىس دارىلەرى قورابىنىڭ سىرتىنداعى حانزۋشا ءارىپتى وقىپ ءمانىن تۇسىنبەگەندىكتەن،ەگىس دارىلەرىن باسقالاردىڭ ىستەتكەنىنە ەلىكتەپ قارا ءدۇرسىن وي جوتامەن شاشا سالادى. ونىڭ دەرت-دەربەزگە،زياندى جاندىككە،الدە ارام ءشوپتى جوعالتۋعا شاشاتىن ءدارى مە،ونىڭ جوعالتۋ ءونىمى قالاي؟ بۇلار ديقاندار جونىنەن باستى ماسەلە ەمەس. باستىسى،داقىل مايساسىن زاقىمداماسا بولدى. كەيدە ەگىس دارىلەرىن تۇسىندىرمەسى بويىنشا ىستەتپەگەندىگى سەبەپتى داقىل مايساسىن كۇيدىرىپ كەتىپ،اۋىر ەكونوميكالىق زيان دا تۋىلىپ وتىر. تومەندە ەگىس دارىلەرىن ىستەتۋدە بەلەڭ بەرىپ وتىرعان ۇنامسىز جايتتەردى قالاي جونگە سالۋ جونىندە توقتالامىز.

 1. ەگىس دارىلەرىنىڭ ساپالىسىن تاڭداپ ىستەتۋ. ساپالى ەگىس دارىلەرىن تاڭداعاندا  ونىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە نەگىزدەلۋ ءتيىس. سۇيىق دارىلەر ادەتتە تۇنىق،تۇنبا تۇسپەيدى نەمەسە قاباتتارعا ءبولىپ المايدى،سۋ قوسىپ ارالاستىرعاندا تولىق ارالاسۋى،قالقىما تۇرماۋى؛ال ۇنتاق دارىلەر ىعالدانىپ يلەنىپ، تۇيىرشىكتەنىپ الماۋى؛دىمدانعىش ۇنتاق دارىلەر سۋعا ارالاستىرعاندا تۇنبا تۇسپەي  نەمەسە بەتىنە قالقىما كىلەگەي تۇرىپ الماي تولىق ەرۋى العى شارت.

 2. ەگىس دارىلەرىن ۇيلەسىمدى ارالاستىرىپ ىستەتۋ. كوپ سانداعى ەگىس دارىلەرىن ءبىر-بىرمەن ارالاستىرىپ ىستەتۋگە بولعانىمەن،الايدا كەيبىر ءىشىنارا ەگىس دارىلەردى ءبىر-بىرمەن ارالاستىرىپ ىستەتسە داقىلداردى كۇيدىرىپ كەتۋ نەمەسە كۇشى جويىلىپ ءونىمى تومەن بولۋ جايتتەرى تۋىلادى. مايسالى، ورگانيكالىق فوسفورلى زياندى جاندىك ءولتىرۋشى ءدارى مەن نەگىزدىك قاسيەتكە يە ەگىس دارىلەردى؛بوردو سۇيىقتىعى مەن اك كۇكىرت قوسىلىسىن ارالاستىرىپ ىستەتۋگە مۇلدە بولمايدى.

  3. ەگىس دارىلەرىنىڭ قويۋلىعىن ۇيلەسىمدى تەڭشەۋ. تەڭشەلگەن ءدارى تىم قويۋ بولىپ كەتسە داقىلدارىنىڭ دارىدەن ۋلانۋ حاۋپى  تۋىلادى. ال قويۋلىعى شالاڭ بولسا قىرعىنداۋ ونىمدىلىگى تومەن بولىپ،كوزدەگەن ماقساتقا جەتە الماي ەكونوميكالىق زيان تارتۋدىڭ سىرتىندا ءدارى شاشۋ ۋاقىتىنان وتكىزىپ الىپ،تاماشا ورايدان قاعىس قالادى. كەيبىر دايقاندار ءبيداي،قىشى سىندى داقىلدار باس جارىپ،گۇل اشقان مەزگىلدە ارام ءشوپ   وتاۋشى ەگىس دارىلەرىن شاشىپ جاتادى. بۇل ارام ءشوپتى وتاۋ ءۇشىن ەمەس. كەرىسىنشە،داقىلداردىڭ ءونىم بەرەتىن انالىق،اتالىق نازىك ورگاندارىن ءوز قولدارىمەن ءارى ءوز ەرىكتەرىمەن ۋلاندىرىپ ءولتىرىپ،اق ماساقتىڭ كوبەيىپ،مۋ باسىندىق بىرلىك    ءونىمنىڭ كەمەيۋىنە وزدەرى سەبەپشى بولادى. سوندىقتان ءدارى قورابىنداعى تۇسىندىرمەسى بويىنشا دۇرىس قولدانۋعا ءمان بەرگەن  ءجون. «بىلمەگەن ۋ ىشەدىنىڭ» اياعىن قۇشۋدان استە بولمايدى.

 4. ەگس دارىلەرىنىڭ مولشەرىن ۇيلەسىمدى تەڭشەپ ىستەتۋ. كوپ سانداعى ديقاندار ءدارى قورابىنداعى تۇسىندىرمەسىندەگى ولشەمنەن  اسىرىپ شاشۋدى ۇناتادى. ونداعى ماقساتى قايتا-قايتا ءدارى شاشۋ اۋرەشىلىگىنەن قۇتىلىپ،ءبىر جولدا-اق كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋگە بولادى دەپ قارايدى. ەكىنشى تۇردەگىلەر مىڭ ەسە سۇيىتىلاتىن دارىلەردى اۋرەشىلىگىنەن قاشىپ،از سۋمەن سۇيىلتىپ شاشا سالادى. ءىس جۇزىندە ونىڭ پايداسىنان زيانى اسىپ تۇسەدى. ەگس دارىلەرىنىڭ مولشەرىن ولشەمنەن اسىرىپ نەمەسە قويۋلىعىن ارتتىرىپ ىستەتكەندە داقىل جاپىراعىن كۇيدىرىپ كەتكەندىكتەن،جاپىراقتىڭ فوتەسينتەز رولى تومەندەپ،بىرلىك ونىمگە كەسىرىن تيگىزەدى. سوندىقتان ەگس دارىلەرىن تۇسىندىرمەسى بويىنشا دۇرىس قولدانۋ ءتيىس.

 5. ەگس دارىلەرىن ىستەتۋدىڭ ۇيلەسىمدى ۋاقىتىن دۇرىس تاڭداۋ. داقىلداردىڭ دارىگە سەزىمتال كەزىندە (گۇل اشۋ مەزگىلىندە)،  اۋا رايى قۇبىلمالى كەزدە ءارى تۇسكى ىستىقتا ءدارى شاشۋعا استە بولمايدى. ءدارىنىڭ جوعالتۋشى وبيەكتىسى بولعان دەرت-دەربەز، زياندى جاندىك،ارام ءشوپ بايقالا سالعان العاشى كەزدە ىستەتسە ءونىمى دە سولعۇرلىم جاقسى بولادى. سەبەبى،داقىل مايساسى العاشىندا ءدارى ۋىتىنا شىدامدى كەلەدى،ال ارام شوپتەر كەرىسىنشە دارىگە سەزگىر كەلەدى دە وڭاي ولەدى. زياندى جاندىكتەر العاش بايقالعان كەزدە سانى از،بالاۋسا بولىپ،ەگىس ءدارىسى ارقىلى الدىن الىپ،جوعالتۋدىڭ ەڭ تاماشا كەزەڭى بولىپ تابىلادى،كەيىندەپ  ءدارى شاشقاندا جوعالتۋ ونىمدىلىگى دەرلىكتەي بولمايدى. ونىڭ ۇستىنە،باسقا جەرگە  ورىن جوتكەپ كەتەتىندىكتەن،قايتا اينالىپ كەلىپ زيان سالۋ حاۋپى تۋىلادى. دەرت-دەربەزدە العاش پايدا بولا سالعاندا ءدارى ارقىلى ءونىمدى تۇردە الدىن الۋعا بولادى. كەيىندەپ كولەمى ۇلعايىپ،جامىراپ كەتكەندە دارىگە وڭايلىقشا جويىلمايدى. سول سەبەپتى دەرت-دەربەز،زياندى جاندىك،ارام ءشوپتىڭ قاي-قايسى بولسادا ەرتە بايقاپ،ەرتە ءدارى شاشىپ،ەرتە الدىن العاندا ەڭبەگىمىز ءارقاشان ەش كەتپەيدى.

 6. ءدارى ىستەتۋ ءادىسى عىلمي بولۋ. ءدارى شاشۋ ناسوسىنا الدىمەن تۇنىق سۋدان 3-2 كيلوگرام قۇيعان سوڭ بارىپ ءدارىنى سالىپ نەمەسە قۇيىپ تولىق ارالاستىرىپ بولعان سوڭ،قالعان سۋدى ۇستەمەلەپ قۇيىپ، تولىق شايقاپ ارالاستىرعان سوڭ شاشۋ ءتيىس. ناسوسقا الدىمەن ءدارى قۇيىپ الىپ،ونان سوڭ سۋ قۇيۋعا نەمەسە تولتىرىپ سۋ قۇيىپ الىپ،ونان سوڭ ءدارى قۇيۋعا مۇلدە بولمايدى. سەبەبى،العاش قۇيىلعان قويۋ ءدارى داقىل مايساسىن كۇيدىرىپ كەتسە،ال ناسوسقا تولتىرىپ سۋ قيىپ الىپ،ونان سوڭ ءدارى قۇيعاندا تولىق شايقالمايتىندىقتان ءدارى تەگىس ارالاسپايدى. ناتيجەدە جوعالتۋ ءونىمى دە دەرلىكتەي بولماي ەڭبەككۇش،قارجى جانە ۋاقىت ىسىراپ بولۋدىڭ سىرتىندا داقىل ءونىمى تومەن بولىپ،اۋىر ەكونوميكالىق زيان تۋىلادى. ءبىر تۇردەگى ءدارىنى شاشىپ بولعان سوڭ ناسوستى سابىنداپ تولىق جۋۋ العى شارت. ايتپەگەندە،ەكىنشى تۇردەگى داقىلعا ءدارىنى شاشقاندا ناسوس ىشىندەگى قالدىق ءدارى باسقا داقىلداردى كۇيدىرىپ كەتۋ حاۋپى تۋىلادى. مىسالى،دارا جارناقتى ءبيداي تەكتەس داقىلعا ىستەتىلەتىن 2-4d ماي   ءتارىزدى قويمالجىڭ ءدارىسىن كۇنباعىس، ماقتا،قاۋىن-قاربىز تەكتەس قوس جارناقتى داقىلدارعا ىستەتۋگە مۇلدە بولمايدى ءدارى جۇعىنى ەمەس،قاتارلاس اتىزعا ەگىلگەن ءبيدايعا شاشىلعان وسى ءدارى ماڭايىنداعى كۇنباعىس مايساسىنىڭ ءوسۋ نۇكتەسىن زارىلەپ،جاپىراعىنا اقتاڭلاق داقتاردى سالادى.

7. ءدارى ىستەتۋدە حاۋىپسىزدىككە ەرەكشە ءمان بەرۋ. قولعا سۋ وتكىزبەيتىن سۋلياۋ قولعاپ كيۋ،اۋىزعا ماسكى تارتۋ،مۇمكىن بولسا دەنەدە اشىق ورىن قالدىرماي تۇمشالاپ كيىنۋ ءتيىس. جەلگە قاراما-قارسى ءجۇرىپ ءدارى شاشۋعا،ءدارى شاشۋ بارىسىندا تاماقتانۋعا،تەمەكى تارتۋعا بولمايدى. بۇلاي ەتۋدىڭ ۋلاندىرۋ حاۋپى كۇشتى بولادى. قولى-باستى سابىنداپ تولىق جۋىپ،ءدارى سىڭگەن كيىمدى الماستىرىپ،اۋاشالاعان سوڭ تاماقتانعان ءجون. ءدارى شاشقان ادامدى سول كۇنى نەمەسە سول مايداندا دەرەۋ ۋلاندىرماعانىمەن،دەنەگە ءسىڭىپ كىرگەن سوڭ بىرتىندەپ ۋلاندىرادى،الايدا قيمىلداپ جۇرگەن ادامدار سەزبەگەندىكتەن،ەلەپ-ەسكەرمەيدى. ۋزاق ۋاقىت ەگىس ءدارىسىن شاشۋمەن اينالىسقان ادامداردىڭ دەنساۋلىعى قۇلدىراپ، ءومىرى تابيعي تۇردە باسقالاردان قىسقا بولادى. سوندىقتان ەگىس ءدارىسىن شاشۋداعى حاۋىپسىزدىككە جەڭىل-جەلپى قاراماعان ءجون.

8. ءبىر تۇردەگى ەگىس ءدارىسىن ءبىر  ورىنعا نەمەسە قايتالاي ىستەتۋگە بولمايدى. سەبەبى دەرت-دەربەز،زياندى جاندىك، ارام ءشوپتىڭ قاي-قايسى بولسا دا ءبىر تۇردەگى دارىگە قاراتا قارسىلىق قۋاتىن تىكتەپ الاتىندىقتان،سول تۇردەگى ءدارىنىڭ قىرعىنداۋ ونىمدىلىگى بارعان سايىن تومەندەي بەرەدى. سول سەبەپتى قايتالاي ەگىس ءدارىسىن ىستەتۋگە تۋرا كەلگەندە،ءسوزسىز،ۇقساس رولداعى باسقا ءدارىنى تاڭداپ ىستەتكەن ءجون.

       
رەداكتورى: پارزانا عادىلبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.