ەەڭ جاڭا مازمۇندار
”جاڭا داۋىردە ەكپىندەي ىلگەرىلەۋ“ نەگىزگى تاقىرىپتىق تابىستار كورمەسىنىڭ شينجياڭ كورمە بولىگى تارتىمدىلىعىمەن كوزگە ءتۇستى
«تاعدىرلاس بولىپ، داڭعىل جولمەن ىلگەرىلەۋ − شي جينپيڭنىڭ ديپلوماتيا يدەياسى ادامزات دامۋىنىڭ، العا باسۋىنىڭ اعىمىن ىلگەرىلەتتى»
بۇقارانىڭ ءىسىن قاشاندا كوكەيىندە ساقتادى
ايماعىمىزدا 610 مىڭ مۋ جەرگە دۇمبە ءبيداي سىڭىرىلە باستادى
ءۇمىت اتىزىنان مول ءونىم جىرى شىعاندادى
تىكە تاراتۋ بولمەسىنەن”ءىرى ەلدىڭ استىق قامباسىن“ تاماشالادى
شاعانتوعاي: ماقسارىنى جىنتىكتەي مانەرلەۋگە جاڭا كۇش قوسىلدى
2022-جىلى 9-ايدىڭ 30- كۇنى 218-سان
قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، ەرلىكپەن العا باسىپ، ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ تىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ كەرە
پارتيانىڭ بەكىمىن، حالىقتىڭ رايىن ۇيىستىرىپ، گۇلدەنۋ ۇلى ءىسىن ىلگەرىلەتتى
رەفورما شارالارىنىڭ تياناقتانىپ، ونىمدىلىك كورسەتۋىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن پارمەندى قولداۋ، قامتاماسىز ەتۋ كەرەك
زەيىن - زەردەنى، كۇش - قۋاتتى ۇيىستىرىپ، بورىشتى ارقالاپ، قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، جاڭا تاراۋ جازايىق
قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، ەرلىكپەن العا باسىپ، ىنتىماقتاسا كۇرەس جۇرگىزىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ تىڭ جەڭىسىنە قول جەتكىزۋ كەرەك
تاريحتى اينا ەتىپ، وتكەندى باعامداپ، بولاشاقتى بولجاپ، گۇلدەنۋ جولىندا تاباندىلىقپەن العا باسۋ كەرەك
ىندەتكە توسقاۋىل قويۋ، ەكونوميكانى ورنىقتىرۋ، دامۋ حاۋىپسىز بولۋ ماڭىزدى تالابىن جاپپاي تياناقتاندىرىپ، پارتيا 20 - قۇرىلتايىنىڭ جەڭىسپەن اشىلۋىنا حاۋىپسىز، ورنىقتى ساياسي، قوعامدىق ورتا جاراتۋ كەرەك
اۆتونوميالى رايوننىڭ وقۋ - اعارتۋدى جوعارى ساپامەن دامىتۋ جينالىسى اشىلدى
بارشا جۇڭگولىقتى تۇگەل اناعۇرلىم جاقسى تۇرمىسقا كەنەلتتى
شينجياڭدى سىرتقا ەسىك اشۋدىڭ الدىڭعى شەبى ەتىپ قۇرىپ شىعامىز
جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ مەملەكەتتىك 20 - قۇرىلتايىنا قاتىناساتىن ۋاكىلدەر تۇگەل سايلانىپ شىقتى
ۋاكىلدىك بورىشتى ادالدىقپەن اتقارىپ، ۋاكىلدىك رولدى تولىق ساۋلەلەندىرەيىك
مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ زاڭنىڭ اتقارىلۋىن تەكسەرۋ گرۋپپاسى رايونىمىزدا زاڭنىڭ اتقارىلۋىن تەكسەردى
2022-جىلى 9-ايدىڭ 29- كۇنى 217-سان
2022-جىلى 9-ايدىڭ 28- كۇنى 216-سان
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم تۇراقتى كوميتەتى كەڭەيتىلگەن ءماجىلىس اشتى كەزەكتەگى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن ارناۋلى تاقىرىپتا اقىلداستى، ورنالاستىرۋ جاسادى
اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا - ونەركاسىپشىلەر بىرلەستىگىنىڭ (باس ساۋدا قوعامى) 12 - قۇرىلتايى وتكىزىلدى
شينجياڭ سۋ يگىلىگىن دامىتۋعا قارجى قوسۋ (توبى) شەكتى سەرىكتەستىگى قۇرىلدى
2022-جىلى 9-ايدىڭ 27- كۇنى 215-سان
شاۋەشەك قالاسىندا تۇڭعىش قارتتارعا قامقورلىق جاساۋ جاعىنان قوعامدىق قىزمەت وتەۋ ورتالىعى قۇرىلدى
ساۋانداعى ساقشىلار مەن حالىق قارا دەگەلەكتى قۇتقاردى
شاۋەشەك كەدەنى دالمە -ءدال شارا قولدانىپ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسىمشا ونىمدەرىن يمپورت -ەكسپورت ەتۋدىڭ”جەدەل ارناسىن“ اشتى

اڭگىمەلەر

جولدانعان ۋاقىتى : 2015/5/25 12:27:39

ورالحان بوكەي  (قازاقستان)

بەس تيىن


  مەن ول كىسىنى جىل سايىن كورەمىن، وزگەرمەگەن. باياعى بالا  كەزىمدە «حات بار ما، اعا؟» دەپ كۇن-ءتۇن سايىن جىلتىڭداپ بارىپ تۇراتىن كەزدەگى قالپى دەسەم، ءسال جالعانداۋ بولار.

   جىلدار دەگەنىمىز كيىمگە تۇسكەن قارا كۇيە سەكىلدى عوي، ادامنىڭ دا جاسىپ كەمىكتەپ، جانىن بىلدىرمەي توزدىرا باستايتىنى راس-تى. اۋىلىمىزدىڭ جيىرما بەس جىلدان بەرگى پوچتا باستىعى زاكەڭ دە قارتايىڭقىراپ، بالا-شاعاسىن ءوسىرۋ اۋرەسىمەن قاجىڭقىراپ ءجۇر ەكەن. تابيعاتىنان سالماقتى، كوپىرتىپ كوپ سويلەمەيتىن، ال اندا-ساندا «ۇرتتاپ» السا، اۋىزدىعا ءسوز، اياقتىعا جول بەرمەيتىن؛ كوپ كۇلمەيتىن، زاۋىمەن ءبىر كۇلسە، ىشەك-سىلەسى قاتىپ، جاس بالاشا ءماز بولاتىن؛ كىم-كىمدەرگە تاس كەسكىر ساراڭ، كىم-كىمدەرگە جالعىز ءداندى بەرەر جومارت؛ كەڭسەسىندە وتىرعان كەزدە، الدىنا كەلسە تىستەپ، ارتىنا كەلسە تەبەتىن كەزەپ؛ عۇمىر جالعاندا قارا باقىردان قاتە جىبەرمەيتىن ساۋىسقاننان ساق، ءۇي شارۋاسىنىڭ قيۋىن قاشىرىپ الار ولاق… مىنە، سولاي دا سولاي ءبىزدىڭ زاكەڭ.

  وسى كىسىنىڭ كىشكەنتاي كەزىنەن عادەت قىلىپ، كولەڭكەدەي ەرىپ، قالماي كەلە جاتقان كاسىبى دەيمىز بە، جوق بولماسا سۇيەككە ءسىڭدى  ادەتى دەيمىز بە؟ ەرمەگى بار ەدى. جۇمىستان قولى قالت ەتىپ بوساسا، قۇرىعى مەن قارماعىن قولتىعىنا قىسىپ وزەن جاعالاپ كەتەتىن دە ابدەن كوز بايلانىپ، قاراڭعى تۇسكەندە، تال-شىبىققا جەلبەزەگىنەن تىزگەن بالىقتاردىڭ قۇيرعىن جەر سىزدىرا قاراڭداپ كەلە جاتار ەدى. بالا كەزىمىزدە، زاكەڭنىڭ سوڭىنان تالاي ەردىك. ويتكەنى سۋعا سالعان قارماعى قۇر شىقپايتىن، بالىعى تايداي تۋلاعان ءيىرىم، ايلاقتاردى تەك عانا سول كىسى بىلەتىن. ەردىك دەگەنىم جاي اشەيىن ءسوز، راسىن ايتسام، ول بىزدەردى ەرتپەيتىن دە جاقىنداساڭ قۋالاپ نەمەسە تال-تەرەكتىڭ ارا –اراسىمەن قاشا، ءىزىن جاسىرىپ كەتەتىن. زاكەڭنىڭ بۇل قىزعانشاقتىعى بالىقشى، اڭشى اتاۋلىنىڭ بارىنە ءتان وزىمشىلدىك ەكەنىن ول شاقتا بىلدىك پە. كوپ رەتتە تاس لاقتىرىپ، بالىقتى ۇركىتىپ، ءيت جىنىنا ءتيۋشى ەدىك-اۋ...

  بۇل كۇنى زاكەڭ بىزدەرگە ءومىربايانىن ايتىپ بەردى. اياق استىنان جەل سوعىپ، ارتى سىلبىرەگەن جاڭبىرعا اينالىپ كەتكەن سوڭ، كارى  قايىڭنىڭ ءتۇبىن پانالاپ وتىرعانبىز. زاكەڭ ارەڭ دەگەندە وت جاقتى.

جاپىراقتاردىڭ ارا-اراسىنان قۋالاپ، سورعىعان نوسەر تامشىلارى قايتا-قايتا وتتى ءوشىرىپ تاستاي بەرگەن سوڭ، ۇستىندەگى قاۋدىرلاق سۋلىعىن وشاقتىڭ ۇستىنە كەرىپ، شاتىر جاسادى. سول كۇنى اعىنان اقتارىلعان كول-كوسىر كوڭىل، قامقور پەيىلىن ايتساڭىزشى... ءبىز، لاپىلداپ جانعان وتتى قاۋمالاي وتىرعان ءۇش-ءتورت بالا، زاكەڭنىڭ جاۋىندى كۇنى وقىستان اشىلعان ايالى الاقاندارىنا ءارى تاڭداندىق، ءارى اڭ-تاڭ قالدىق. تۇستەن بەرى ۇستاعان بالىقتارىن قىلداي ەتىپ ءبولىپ بەردى دە: «كانە، اركىم ءوزى ءپىسىرىپ جەسىن» دەدى. قارنىن جارىپ، ىستىك اعاشقا شانىشقان بالىقتى شوقتىڭ قىزۋىنا قاقتاي باستادىق.

  -جالىن شالماسىن، وتتان ارىرەك ۇستاڭدار،- دەپ اندا-ساندا اقىل ايتىپ قويادى. ال ءوزى ءپىستى-اۋ دەگەن بالىقتى سىرتى كۇيىك شالعان قابىعىن سىپىرماستان، قۇيرعىنان ۇستاپ باسىن قوسا كۇتىرلەتىپ شاينايدى،- ەڭ ءتاتتى جەرى باسى،- دەپ كۇيەلەشتەنگەن اۋزىن ءسۇرتىپ قومپاڭ-قومپاڭ ەتەدى.

  سىرت كوزگە زاكەڭنىڭ بىزدەردەن ەش ايىرماشىلىعى جوق: بويى دا بىردەي،اياق-قولى دا قىسقا، تومارشاداي تىم كىشكەنە ەدى. كەيىن ەسەيگەندە بايقادىم عوي. ءوزىنىڭ وسىنشالىق قوراش بولىپ جارالعانىنا قورىنادى ەكەن...

  -مەن اكە-شەشەمنەن بەسىكتەن بەلىم شىقپاي جەتىم قالعان اداممىن،- دەدى زاكەڭ اعاشتىڭ كوز جاسى سەكىلدى تامشىعا الاقانىن توسىپ،- اعايىن-تۋىستىڭ ەسىگىن ساعالاپ كۇن كەشۋگە تۋرا كەلدى.

سوندىقتان دا تويىپ تاماق جەمەدىك، ءبۇتىن كيىم كيمەدىك. سوندىقتان دا اۋزىم اققا جارىماي، مەشەل كۇي كەشتىم. قارنىم اشقان سوڭ، قارا سۋدىڭ شاباعىن اۋلاپ، تالشىق ەتەتىنمىن. كەيىن ەرجەتىپ، ەل قاتارى ءومىر سۇرە باستاعانىمدا، وسى ادەتتى قويا الماي ءجۇرمىن. جال-جايا جەپ وتىرسامدا، كىتىرلەپ پىسكەن بالىقتىڭ باسىن اڭسايتىن بولدىم... قولىم قالت ەتسە، وزەنگە جۇگىرەتىن اۋرۋىم بار، ءتىپتى، بالا-شاعامنان ۇيات...

  سىبىرلەپ جاۋعان جاڭبىر، تامشى تيگەن سايىن انتەك دىرىلدەپ قالاتىن سۋ-سۋ جاپىراق، وزەننىڭ ءبىر قالىپتى ارىلى، اندا-ساندا شوق اتقىلاپ سىرت-سىرت جانعان وت… ءبار-بارلىعى بىزدەردى ەرتەك دۇنيەگە باستاعانداي ەدى. انشەيىندە  الىسىپ-جۇلىسىپ   تىنىش وتىرمايتىن قازاقتىڭ قارا دومالاق ۇلدارى جىم بولعان، وڭدەرىندە وزگەشە جۋاستىق، سالماقتى سابىر بار. بۇتاققا كەرىلگەن سۋلىق-شاپاننىڭ استىندا قازدىڭ بالاپانىنداي ءۇرپيىسىپ وتىرمىز. وتتان كوتەرىلگەن ءتۇتىن زاكەڭنىڭ سىرتتىعىن ىستاپ-اق جاتىر، ءبىراق وعان ءمان بەرگەن ەشكىم جوق.

  -مەن ءبىر اتادان جالعىز قالعان جانمىن. سوندىقتان دا ەرتە ۇيلەندىم. ايەلىمنىڭ شاماسى قانشاعا جەتەدى، سونشا بالا كورگىم كەلەدى.

  زاكەڭنىڭ بۇل اڭگىمەسى بىزدەردەن گورى ەرەسەكتەۋ ادامدارعا ايتىلار سىرى ەكەنىن سەزدىك پە، اۋزىمىزدى اڭقايتىپ تىڭداي بەرگەننەن وزگە نە كەلەدى قولىمىزدان. بالكىم، اڭگىمەنىڭ تۇپكى توركىنىن تۇسىنبەسەك تە  ىنتا قويا تىڭداعانىمىز، ايتۋشىنىڭ مۇڭعا تولى قوڭىر ءۇنىنىڭ ادەمى اۋەنى شىعار... بالكىم، زاكەڭ اڭگىمەسىن ايتار ەرەسەك ادام تابا الماعان سوڭ، بىزدەرگە اقتاراتىن شىعار... ءتىپتى، اۋىلداعى ۇلكەن كىسىلەر زاكەڭدى كۇنى بۇگىنگە دەيىن مەنسىنىپ، جىگىت اعاسى قاتارىنا قوسقانىن ەستىپ، كورگەنىم جوق.  قايسىبىرى دە «ءاي، بالا» دەپ ارقاسىنا قاعاتىن... «قاشان ەرجەتەسىڭ، ەي» دەپ كەكەتە قارق-قارق كۇلەتىن... الايدا زاكەڭ ونداي اسپانسىعان اعايىندى كىسى قاتارىنا بالاپ، ەلەپ-ەسكەرگەن ەمەس.

  جازدىڭ ىستىعى تۇسكەندە، اۋىلدىڭ قارا جولىن شاڭداتىپ، پوچتا بولىمشەسىنە قاراي ساسپاي اياڭداپ كەلە جاتاتىن تاپەلتەك كىسىنى كورسەڭىز زاكەڭ ەكەنىن اينىتپاي تانيسىز.

  جالاڭ اياعىنا كالەش ءىلىپ، گاليفە شالبارىنىڭ  باۋىن  سالاقتاتا،  اسىقپاي اياڭدايتىن.

  دۇنيە ورتەنىپ بارا جاتسا دا ءبىر قالىپتى مارعاۋ دا  ماڭعاز  ءجۇرىسىن دە، اسىپ-ساسپايتىن مىنەزىن دە وزگەرتكەن ەمەس. سول جۇرىسىنەن جاڭىلماعان قالپى پوچتانىڭ ءۇش بىردەي قۇلپىن اشادى، ەڭ الدىمەن جۇمىس ۇستەل مەن سەيفتى تەكسەرىپ كورەدى، ەسەپشوتىن، قاعازى مەن قالامىن ىڭعايلايدى، ابدەن ورنىعىپ العانشا، جانى شىرقىراپ بەزىلدەگەن اۋىلدىڭ جالعىز حابارشى-تەلەفونىنا قول اپارمايدى.

ءار ءتۇرلى كۆيتانسيالاردى پاراقتاپ، ءمورىن ۇرلەپ اق قاعازعا باسىپ، تۇسەتىن-تۇسپەيتىنىن بايقاپ كورىپ، الگى ءمور باسىلعان قاعازدى ۋاقتاپ جىرتىپ، كوپكە دەيىن كۇيبىڭ تىرلىكپەن وتىرار ەدى. بۇل كەزدە پەنسيا، بالانىڭ اقشاسىن، حات، گازەت-جۋرنال الۋعا، نە بولماسا اۋدانعا تەلەفون سوعۋعا كەلگەن اۋىلدىڭ كارى-جاستارى قورعان تاقتايدىڭ ار جاعىندا جۇدىرىقتاي عانا بولىپ، تاكاپپار وتىرعان زاكەڭدى اتارعا وعى جوق، ارەڭ شىدار ەدى... كەيدە شىدامايتىن... جەر-جەبىرى، جەكەن سۋىنا جەتىپ ۇرىساتىن، تاقتايدى ۇرعىلاپ قايداعى بىلاپىت سوزدەردى قارداي  بوراتىپ  بالاعاتتايتىن. ءبىراق زاكەڭ ەشقاشان دا قارسى شابۋىلعا كوشىپ كورگەن ەمەس. جۇيكەسىن جۇقارتىپ، نامىستانبايتىن دا. بەينە ءبىر ناشار وقيتىن وقۋشىنىڭ شاتتى-بۇتتى ايتقان ساباعىن ناۋمەز كوڭىلمەن مىسقىلداي تىڭداعان مۇعالىمدەي-اق، «ايتىپ بولدىڭ با؟» دەگەندەي بەتىنە ۇزاق قارايتىن دا ميىعىنان كۇلەتىن. تەلەفوندى ءي جاعىپ قويعانداي جيىركەنە كوتەرىپ، سونشالىقتى نىعىز داۋىسپەن «ءال-ل-ءلو-ۋ!» دەر ەدى. ار جاعىنان ساڭقىلداعان الدەكىمنىڭ ايعايىن ءۇنسىز تىڭدايتىن، دابىرلاپ سويلەسپەيتىن، بار بولعانى «ۇقتىق، جارايدى» دەپ تۇتقانى ەرشىگىنە تاستاي سالاتىن. اۋىلداستارىنىڭ «مينيستر بولاتىن-اق ادام» دەيتىنى دە وسىنداي قىلىعىنان-اۋ… قايدان بىلەيىك، اۋىلدا ارقاندالىپ قالماي ۇزاپ جايىلسا، مينيستر بولارى راس تا شىعار.

  بۇل دۇنيەدە ادام جانىنىڭ قالتارىسىن تۇگەل بىلەمىن دەيتىن كورىپكەل تۋماعان شىعار. ايتپەسە ءبىزدى اعامىزدىڭ تۇسكە دەيىن ءمۇيىز، تۇستەن كەيىن كيىز،اۋمالى-توكپەلى مىنەزىن قانشالىقتى ۇققان، سوعان ۇيرەنگەن سايىن، سولعۇرلىم تۇسىنىكسىز دە جات قىلىقتاردىڭ شۋاتىلعان قىل ارقانى ۇشىعىنان ۇستاتپايتىنى قالاي؟ ايتالىق، زاكەڭ وقتا-تەكتە شاحمات ويناي قالسا، قارسىلاسىن ىلعي دا قاجاپ، اتا-باباسىنىڭ بايقاماي جىبەرىپ العان وسالدىقتارىن تىزبەلەيدى دە وتىرادى. ول كىسى ەشقاشان دا جەڭەمىن دەپ ويلامايتىن، ءتىپتى،ءوزى كۇشى باسىم جاعدايدا دا قيىننان قيىستىرا، تەڭ ويىنعا كەلىسەتىن نەمەسە قارسىلاسىنىڭ ۇستەمدىك الا باستاعانىن سەزسە، «نيچيا جاسايىقشى» دەپ جاتىپ كەلىپ جابىساتىن. «بىرەۋدى بىرەۋدىڭ جەڭگەنىنەن جەك كورەتىن نارسەم جوق» دەيتىنى دە سوندىقتان شىعار.
ءيا، ءبىزدىڭ زاكەڭ ومىردەگى تەپە-تەڭدىكتى جاقسى كورەدى. سىناپتاي تولقىپ تۇرار، بىرەۋ ءتۇسىنىپ، بىرەۋ تۇسىنبەس مىنەز ۇشپاققا شىعارماسىن دا بىلەدى.

  شيرەك عاسىردان بەرى ۇستىنەن تۇسكەن دومالاعى بار، دومالاق ەمەسى بار ارىزداردى جيناپ-تەرسە، ەكى-ءۇش تومعا جەتىپ قالارى دا راس. دەگەنمەن، زاكەڭنەن قاتەلىك  تابار اۋليە ازىرشە جاراتىلماپتى.

  اۋىلداعى اتقا مىنەرلەر مەن ساۋاتى بارلاردىڭ اسا الماي جۇرگەن تاۋى، اتا الماي جۇرگەن جاۋى، الا الماي جۇرگەن جالعىز-اق شەبى بار. ول - زاكەڭدى قالاي پوچتانىڭ باستىقتىعىنان ءتۇسىرۋ. اتتەڭ، وسى قىزىل كوز پالەدەن قۇتىلسا، سوڭعى بەس-التى جىلدا كەنەزەسى كەۋىپ، بەزەرىپ تۇراتىن اسپاننان اعىل-تەگىل جاڭبىر جاۋاتىن سەكىلدى… قۇرعاقشىلىقتان قۇتىلىپ، ايران-اسىر بايلىققا كەنەلەتىن سەكىلدى. قىرسىققاندا زاكەڭ كۇن وتكەن سايىن مىعىم ءارى ساق؛ ال التايدىڭ اسپانى بولسا، جارىقتىق، سۋالىپ-اق تۇر. اۋداننان، سوناۋ وبلىستان تەكسەرۋ كەلگەن سايىن، اۋىلدا سىپسىڭ-سىپسىڭ وسەك تارايدى. ءدال وسى جولى سايتان بولىپ كەتسە دە مۇرتتاي ۇشار دەگەن جەلىكتى ءۇمىتتىڭ جەتەگىندە جەلدەي ەسەر ەدى. امال نە، ەرتەڭىندە دە ءبىر دوربا كىلتىن سىلدىرلاتىپ، پوچتاعا قاراي اسىقپاي اياڭداپ بارا جاتقان زاكەڭدى تاعى كورىپ، ماڭدايلارى تاسقا سوعىلار ەدى. ەلۋگە كەلگەن جاسىنا دەيىن ءتىرى جاننىڭ الا ءجىبىن اتتاماسا دا كوزگە شىققان سۇيەلدەي بۇكىل اۋىل ادامدارىنىڭ ولەردەي وشتەسەتىنى مۇلدەم تۇسىنىكسىز. بالكىم، ادال بولعان سوڭ، سۋقاندارى سۇيمەس، الدە مىنەزىنەن بە ەكەن…

  سەنتابر ايىنىڭ اياق شەنى ەدى. كۇزدىڭ تامىلجىعان ادەمى شاعى، شارۋانىڭ ەتەك-جەڭى جيناقتالىپ، جۇرتتىڭ ەرمەك ىزدەپ ەرىگە باستاعان بەيبىت تە بەرەكەلى كۇندەرىنىڭ  ءبىرى. ءبىزدىڭ زاكەڭ دە قوراعا ءشوبىن جەتكىزىپ العان. «ەلمەن كورگەن   ۇلى  توي»، كەشە كەشكە كورشىنىڭ بالاسى ۇيلەنىپ، قولدان اشىتقان سىرادان ءبىراز سىلتەڭكىرەپ الىپ ەدى، تاڭعا جۋىق باسى سىنىپ، قاتتى اۋىردى.

    ىدىس-اياقتاردى سىلدىرلاتىپ، سۋسىن ىزدەدى. ايەلى وياندى. «وك، قاراسان!» دەدى، كوزىن  اشىپ-جۇمىپ   جاتقان   قالپى. «وگىڭ نە؟» دەدى زاكەڭ تاڭدانا. «ۇيگە سيىر كىرىپ كەتكەن ەكەن دەسەم، سەن ەكەنسىڭ عوي»  دەدى. «سيىر مەندەي ەمەس، ۇلكەن عوي، تايىنشا شىعارمىن» دەدى. تۇك تە اشۋلانعان جوق. اشىلىڭقىراپ قالعان بالالارىنىڭ ۇستىنە كورپەنى قىمتاي جاپتى دا ورنىنا قايتا جاتتى. ءبىراق كوپكە دەيىن ۇيىقتاي المادى. «اتتەڭ، بالىققا بارار ما ەدى» دەپ ويلادى.

  وسى كەزدە ەسىك دۇرسىلدەپ قويا بەردى. جاۋ شاپقانداي ۇرعىلادى. اتىپ تۇرىپ ەسىك اشىپ ەدى، ار جاعىندا ءۇش-ءتورت كىسى تۇر. مۇنىڭ تانىعانى - اۋداندىق بايلانىس تورابىنىڭ باستىعى عانا، قالعاندارىن شىرامىتا المادى.

  -نە كەرەك سەندەرگە؟- دەدى ەسىنەپ. تۇيەدەن تۇسكەندەي سوزگە قاسىنداعى بوتەن ادامدار بولماسا، ءوز باستىعى شام شاقىرمايتىن. زاكەڭنىڭ مىنەزىنە ابدەن تويعان.

  -كيىن،پوچتانى تەكسەرەمىز،- دەدى اسىقتىرىپ.

  -جۇمىس ۋاقىتى باستالۋعا ءالى ءۇش ساعات بار.

  -جىگىتىم، كەرگىمەي تەز كيىن دە بىزگە ەر! - دەدى بوتەن كىسى.
 
  -سەن كىمسىڭ، ەي؟!

  -كىم ەكەنىمدى پوچتاعا بارعان سوڭ بىلەسىڭ…

  -بۇل كىسى وبلىستىق بايلانىس باسقارماسىنان،- دەدى ءوز باستىعى ءبىر قىزارىپ، ءبىر سازارىپ، تەگى، زاكەڭ ءۇشىن ءوزى ۇيالىپ تۇرعانداي.

  -جارايدى، ەندەشە، پوچتادا تانىسايىق،- دەدى دە اسىقپاي كيىنىپ، كىلتتەرىن سىلدىرلاتىپ سىرتقا شىقتى.

  زاكەڭدى ۇزاق ءارى مۇقيات تەكسەردى. كولدەنەڭ كوزگە بىلىنبەگەنىمەن، پوچتا بولىمشەسىنىڭ ۇساق-تۇيەك شارۋاسىنان كوپ زات جوق: پەنسيا، بالانىڭ اقشاسى، جان-جاققا جولداعان، جان-جاقتان كەلگەن اقشا، دۇكەننىڭ بارلىق تابىسى دا وسى پوچتاعا وتكەرىلەتىن. ەسەبىن تابامىن دەسە، الاقانداي پوچتادان-اق ەكى اساۋعا بولاتىن ەدى. انا ءبىر جىلى كورشى اۋىلداعى بايلانىسشى ولگەن كەمپىردىڭ پەنسياسىن جارتى جىل بويىنا ءوزى پايدالانىپ ءجۇرىپتى. قۇداي ساقتاسىن...

  سونىمەن نە كەرەك، تۇسكە دەيىن سوزىلعان تەكسەرۋدىڭ قورىتىندىسىندا زاكەڭنىڭ ەسەبىندەگى مىڭداعان سومدىق جۇمىستان نە بارى بەس تيىن جەتپەي قالدى.

  -مىنە، تازالىق،  ادىلدىك  دەپ وسىنى ايت! — اۋدانداعى باستىعى الاقانىن شاپالاقتاپ قۋاندى. ايەل ادام ەدى، زاكەڭنىڭ ساۋىسقان شوقىعانداي شۇرق-شۇرق بەتىنەن ءسۇيىپ الدى.

  وبلىستان كەلگەندەر دە العاشقى ازىرەيىل قالپىن وزگەرتكەن. كۇلىپ: «مولودەس!» دەپ ارقاسىنان قاقتى. ال زاكەڭ بولسا، قاباعىنان قار جاۋىپ، ەكى شەكەسىن قوس قولداپ قىسقان كۇيى ءوڭ جوق، ءتۇس جوق سۇلىق وتىر، قۋانبادى.

  -اتاڭا نالەت-اي، قاي جەردەن جىبەردىم قاتەلىكتى؟!

  -قانداي قاتەلىك؟- دەپ باستىعى تاڭدانا سۇرادى.

  -بەس تيىندى ايتامىن…

  -دا نۋ، — دەدى وبلىستىق تەكسەرۋشى قولىن سەرمەپ،- بەس تيىن بەس ءجۇز سوم ەمەس قوي، ءتىپتى، بەس-ون سوم بولسا ءبىر ءسارى. قۇنى جوق نارسەگە قايعىرا ما ەكەن كىسى. تاك دەرجات!

  -مەن ءۇشىن قۇنسىز ەشنارسە جوق. جيىرما بەس جىلدان بەرى تۇڭعىش رەت بەس تيىن قاتە جىبەردىم. ەرتەڭ اۋىلداستارىمنىڭ، بالا-شاعامنىڭ بەتىنە قالاي قارايمىن. پالەنىڭ بارلىعى  وسى  بەس تيىننان باستالماي ما… اتاڭا نالەت-اي، قايدا جىبەردىم، نەعىپ قارا باستى مەنى.

  سۇڭقىلداپ، تۇرمەگە قامالاتىنداي زار ەڭىرەپ وتىرىپ الدى.

  زاكەڭنىڭ بۇل قىلىعىن ادەيىگە جورىعان تەكسەرۋشىلەر، يىقتارىن قيقاڭداتا ەسىككە بەتتەي بەرگەن كەزدە، زاكەڭ ساڭق ەتىپ، اتىپ تۇرعانى.

  -تاپتىم!

  -نەنى؟

  -بەس تيىندى!- جۇگىرىپ ەسىك الدىنا شىقتى دا قولىنا بالتا ۇستاپ تەز قايتا ورالدى.

  تەكسەرۋشىلەر سەسكەنىسە جىلىستاپ، ۇدىرەيە قاراپ تۇر. ونىڭ نە ىستەگەلى جۇرگەنىنەن حابارلارى جوق. زاكەڭ جۇمىس ۇستەلى تۇرعان تۇستىڭ تاقتايىن بالتانىڭ ءجۇزىن سالىپ قوپارىپ قالدى دا ساڭلاۋدان قول جۇگىرتتى. سودان سوڭ ەپتەپ توتتانا باستاعان بەس تيىن باقىر اقشانى تاۋىپ الدى. ساۋساعىنا شىمشىپ ۇستاعان كۇيى وبلىستان كەلگەن تەكسەرۋشىگە ۇسىنا بەردى.

  -وسىدان ەكى اي بۇرىن تاقتايدىڭ جارىعىنان ءتۇسىپ كەتىپ ەدى، ەرىنىپ الماپ ەدىم، جاتىر ەكەن جارىقتىق.
ىرجيىپ كۇلەدى…

  -بۇعان داۋا جوق ەكەن،- دەدى وبلىستان كەلگەن كىسى باسىن شايقاپ، - ءاسىلى، ءبىزدى بۇل تەكسەرگەنى دۇرىس بولار ەدى…

  مۇرنىنان وزىنە عانا تانىس اۋەندى ىڭىلداپ، اسىقپاي اياڭداپ ۇيىنە قايتتى. «بولمادى،- دەدى ەسىك-تەرەزەدەن سىعالاعان اۋىلداستارى،- اراعا اي سالىپ بارىپ، ارىزدى قايتا جازۋ كەرەك».

  ويتپەسەك، قازاق بولامىز با؟..

  كەيىن ءبىر سۇراعانىمدا، زاكەڭ ايتتى: «ماعان قاتەلەسۋگە بولمايدى، ويتكەنى ون ءبىر بالام بار».

  200 گرام ەنەرگيا

  شەشەم بۇگىن كوپكە دەيىن مازاسىزدانىپ ءجۇردى. ءوز-وزىنەن قۇدايىم-اي دەپ كۇبىرلەپ، الدەكىمگە ايبات قىلا سويلەيدى. تابيعاتى  بايسالدى، بەس بيەنىڭ ساباسىنداي بولىپ مول پىشىلگەن، مىنەزدى انانىڭ اشۋلانعانى ۇلكەن تاي قازاننىڭ ماڭعاز قايناعانى سەكىلدى، بۇرق-سارق ەمەس ەكەن. ايتسەدە وسى شىمىر-شىمىر اشۋدىڭ ءوزى انا بولمىسىنان تىم جاراسىمىن تاپقان جوق-تى.
-نە بولدى، تاتە؟— دەدىم.

  -جاي ءوزىم عوي. ماعان الاڭداماي قاعازىڭدى جازا بەر.

  كۇڭكىلدەي سويلەپ، سارى الا ساندىعىن ۇزاق اقتارىپ وتىردى. وتىردى دا ارتىنا بۇرىلماستان داۋىستادى:

  -ءاي، وراش، بەرى كەلشى، قۇلىنىم.

  -جاي ما؟

  -سەنىمەن اقىلداسار شارۋا بار.

  ساندىعىن اقتارىپ وتىرىپ، اق ماتاعا تۇيىلگەن ءبىر نارسەنىڭ وراۋىن شەشە باستادى.

  -اكەڭ ەكەۋىمىز تاڭەرتەڭ ۇرسىسىپ قالدىق،-دەدى.

  -نەگە؟

   -نەگە دەرىڭ بار ما؟ جيرەن بيەنىڭ اي-كۇنى جەتىپ تۇر ەمەس پە؟ جۇگەنىن سىپىرىپ الىپ، باسقا ءبىر سالىپ قويا بەرەيىك دەسەك، قىسىر بيەلەر قۇلىنىن تارتىپ الام دەپ ءجۇرىپ، جاراقاتتانىپ قالا ما دەپ قورقاسىڭ. اشتان-اش قوراعا بايلاپ، قاڭتارىپ قويۋدىڭ دا رەتى كەلمەيدى. جەم-ءشوپ تاقا تاۋسىلعان. سوۆحوز ماڭايلاتپايدى... قويشىلاردان جەڭ ۇشىنان جالعاسىپ، بىرەر استاۋ جەم الۋشى ەدىك، قازىر ولار دا كەرگىپ العان، قويشى-قولاڭ قۇتىرعان قيىن بولادى ەكەن.

  مەن، شىنىمدى ايتسام، جالىعىڭقىراپ كەتتىم دە:

  -تاتە، نە ايتايىن دەپ ەدىڭ؟ - دەپ ەدىم، شەشىلىپ ايتقان اڭگىمەسىن بولگەنىمدى جاقتىرماي قالدى.

  -ايتىپ وتىر ەمەسپىن بە. اكەڭمەن تاڭەرتەڭ ۇرسىسىپ قالدىق. بۋاز بيەگە بەرەر جەم جوق. زەينەپتىڭ ۇيىندەگى قويشى كەلىنى قايدان ەستىگەنىن قايدام، قۇداي بىلەدى سىپىلداق ەنەسى ايتتى، قىز كەزىندە ۇرتىنا ۇرلاپ سالعان ءبيداي توقتاماۋشى ەدى، ەندى ءتىسى ءتۇسىپ، كەميەك بولعاندا، ءسوز توقتار دەيسىڭ بە... بىلتىر اكەڭ توقتىعا ءبىر تۋ قوي ايىرباستاپ اكەلىپ ەدى، سول ساتىندە جەتكىزىپتى ءدۇزقارا...

  مەن تاعى دا قيپالاقتاي باستادىم. شالى جۇمىسقا،  قىزى ساباعىنا كەتىپ، قاڭعىر-كۇڭگىر سويلەسەر ادام جوق، نە شوشاڭ ەتەر، اينالىپ-تولعانار كىشكەنە بالا جوق، شەشەم ەرتەڭدى قارا كەش ەكى كوزى ءتورت بولىپ، الدەكىمدى توسار ەدى، الدا-جالدا كەلە قالعان كىسىمەن ازداپ بولسا دا اڭگىمەلەسىپ قالۋ ءۇشىن، ونىڭ الدىنا بارىن توسار ەدى. قالادان مەنىڭ كەلۋىم بۇل كىسى ءۇشىن  ۇلى مەرەكە، ءماز-مەيرام بوپ، جاساپ قالاتىن. مەن كەتكەن كەزدەگى جىم-جىرتتىق شوشىتا ما، قايتار كۇنىم جاقىنداعان سايىن، شەشەمنەن دە مازا كەتەر ەدى. ەندى، مىنە... 

  -زەينەپتىڭ قويشى كەلىنى  ايتىپتى اكەڭە: «كەمپىرىڭنىڭ ەسكىدەن قالعان تايتۇياق كۇمىسى  بار  ەكەن.  سونىڭ ءبۇتىنىن بولماسا دا جارتىسىن بەرسىن، بىلەزىك سوقتىرىپ الامىن. ەگەر سوم كۇمىستى اكەلىپ بەرسەڭ، ءۇش قاپ جەمدى  موتوتسيكلگە  سالىپ، ءوزىم اپارىپ تاستايمىن». ول بەتپاقتىڭ بۇتىن كەرگىلەپ، موتوتسيكلمەن دىرىلداپ جۇرەتىنى راس.

  -سونىمەن بەرەيىن دەپ وتىرسىڭ با؟

  -بەرمەگەندە قايتەم، اكەڭ اكىرەڭدەپ، قۇلاق ەتىمدى جەپ قويدى. توركىنىمنەن كەلگەن، ەندىگى قالعان جالعىز دۇنيەم ەدى دەسەم، «ول نە كەرەك» دەپ...

  -راسىندا دا، نەگە كەرەك؟- دەدىم مەن تايتۇياق كۇمىستى الاقانىما سالىپ سالماقتاپ وتىرىپ.

  -بالام،- دەدى، -قازاقتىڭ «ولگەندە كەۋدەڭدى قارا تاس باسسىن» دەگەن قارعىسى نەگە ايتىلعانىن بىلەسىڭ بە؟
-جوق. 

  -ەندەشە، تىڭدا، ادام بۇل دۇنيەمەن يمانىن ايتا قوشتاسقان سوڭ، جۇرەگىنىڭ باسىنا -كەۋدەسىنە ءبيسسميللا دەپ ءبىر كەسەك تاس قويادى، ايتپەسە كەۋدەسى تولىپ، كەۋىپ كەتەدى. مەن اكەڭە امانات قىلىپ ەدىم، ەگەر قۇداي مەنى سەنىڭ الدىڭدا الا قالسا، كەۋدەمە تاس قويما، وسى تايتۇياق كۇمىستى قوي دەپ.

  شەشەم تايتۇياق كۇمىس ورالعان اق ماتامەن كوزىن ءسۇرتىپ جىلادى. مەنىڭ دە كەڭسىرىگىم اشىدى.

  -جەمدى اقشاعا بەرمەي مە ەكەن؟-دەدىم.

  -وي، ولار اقشامەن وت تامىزىپ وتىر، قويشى قۇتىرعان زامان ەمەس پە.

  -جيرەن بيە اشتان ولمەك تۇگىل، سەسپەي قاتسا دا تايتۇياق كۇمىسىڭدى بەرمە،- دەدىم مەن.

  -ەندەشە، وسى ءسوزدى اكەڭە ايت. سەنىڭ ءتىلىڭدى الادى، — دەدى شەشەم.

  ىمىرت ءۇيىرىلىپ، قاس قارايا باستاسا دا بۇل اۋىلدىڭ شامى جانا قويعان جوق. باياعى زامان ەمەس، جەردىڭ جارىعى اسپانداعى جۇلدىزدان بەتەر سامالاداي جارقىراعان ۋاقىتتا، قاراڭعى ۇيدە قامالىپ، كەشكى اس-سۋىن ىشە  الماي وتىرعان وزگەشە قىزىق ەكەن، اسىرەسە  قالادان بارعان ادام ەلۋ جىلعا شەگىنىپ، ءومىر سۇرگەندەي حالدى باستان كەشەرى راس. وسى شىڭعىستايدىڭ دا ءدال ۇستىنەن   جوعارى  قۋاتتى  بۇقتىرما ستانسياسىنىڭ ارقانداي شۋاتىلعان سىمى، بۇدان اتتاي التى جىل بۇرىن تارتىلعان، الدەقايدا الىسقا كەرمەدەي كەرىلىپ كەتە بارعان. اپپاق كۇمىستەي باعانالارى قولتىق كوتەرە، قول سوزا زاۋلىمدەنگەن ەلەكتر سىمدارىنا اۋىل ادامدارى تەك قىزىعا قاراعانى بولماسا، وسى بەسجىلدىقتىڭ اياعىنا دەيىن دامە قىلىپ وتىرعان جوق. دەگەنمەن، كوڭىل شىركىن كوك دونەن ەمەس پە، توبەلەرىندە ءتونىپ تۇرعان تەمىر باعانداردان كۇدەرىن ۇزبەيدى. ال اۋىلدا ديزەل موتورىمەن جاناتىن سىقسيما جارىق بار. ونىڭ ءوزى دە ءبىر كۇن بار، ءبىر كۇن جوق، كوكساۋ شالدار سەكىلدى كۇركىلدەپ-كۇركىلدەپ، جىم-جىرت، تاس بۇركەنىپ جاتىپ قالاتىن. مىنە، كەرگىپ بارىپ-بارىپ... تاعى دا تىرقىلداي جوتەلدى. ءبىزدىڭ ۇيدەگى شامنىڭ كىشكەنە سىمى بولار-بولماس قىزارعان ەدى، شەشەم كارەسين شامدى جاقتى دا ءوز باۋىرىن - ەلەكتريك قيسانىڭ باس تەرىسىن اۋزىنا قاپتاپ، ۇرسا جونەلدى.

  -انە تاعى دا سوقىرتەكە وينايتىن بولدىق. قۇدايىم-اي، وسى قۋ جالعىزدان كورگەنىم-اي. تارتپاعىر كىمگە تارتقان، جارىقتىق اعايىم قانداي كىسى ەدى، كىسىنىڭ سۇلتانى ەمەس پە ەدى...

  -قيسانىڭ ءوزى جوق، ونى كىمگە ايتىپ وتىرسىڭ؟ - دەدىم مەن، - ونىڭ جازىعى نە؟

  -جازىعى نە؟.. بىلمەيتىنىڭ بار،تىنىش وتىر. جازىعى سول -بىزگە تيەسىلى ەنەرگيانى تاعى دا 200 گرام اراققا ساتىپ جىبەردى. جيەنىسىڭ عوي الماتىدان كەلىپ جاتقان، بار، ءبىر شولمەك ەكسترا بەرىپ، اۋدارىپ اكەل جارىقتى.

  -تاتە، مەن تۇك تۇسىنبەي وتىرمىن.

  -تۇسىنبەيتىن نەسى بار. قاي  ءۇي اراق بەرەدى، سول ءۇيدىڭ ەنەرگياسىن كوبەيتىپ بەرەدى ناعاشىڭ. «اپام، جالعىز اپام» دەپ كۇنى كەشە عانا كەلىپ كەتىپ ەدى... دۇكەنگە جۇگىرتىپ جىبەرەتىن قايسىبىر قولدى-اياقتى بالا بار بۇل ۇيدە... قۇر اۋىز شىققان... «وراشىڭ جىلىندا ءبىر-اق رەت كەلەدى، سوندا دا قۋانبايسىڭ»  دەپ،   بوپسالاپ   كەتىپ ەدى... ەندى، مىنە، 200 گرام بەرگەن قاباننىڭ ۇيىنە بۇرعان دا جىبەرگەن. سەنبەسەڭ قاراشى...

  تەرەزەدەن تىسقا ءۇڭىلىپ ەدىم، شىنىندا دا كورشىنىڭ ۇيىندەگى لامپالار جارقىراپ تۇر ەكەن.

  وسى كەزدە اكەم كىردى، سويلەپ كىردى.

  -بايبىشە-اۋ، بايبىشە، جالعىز باۋىرىڭدى تاعى دا قۇر اۋىز جىبەرگەنسىڭ-اۋ، ءجۇز گرامىڭ تابىلمادى ما، تىم بولماسا ۇلىڭ اتتانعانشا الداي تۇرساڭ ەتتى، سونان سوڭ ماي شاممەن وتىرساق تا بىزگە ءبارىبىر.

  -ول ءجۇز گرامعا ەكى ءجۇز گرامنىڭ ەلەكترىن جاعىپ بەرمەيدى، — دەدى شەشەم.

  مەن دالاعا شىقتىم. بۇل جاقتىڭ كەشى سالقىن بولادى. ءولارانىڭ قويۋ قاراڭعىسى. اۋىل الدەن ۇيقىعا كىرىسكەندەي،ءتۇن قاراڭعىلىعىنىڭ قۇشاعىندا تۇنشىعىپ جاتقان اعاش ۇيلەردىڭ ءبارى-ءبارى ولەۋسىرەگەن، قىسىق  كوز  جارىقتى، ءتىپتى، جاققاندى قويىپ، الدەقاشان ءوشىرىپ تاستاعانداي. «ەكى ءجۇز گرام ەنەرگيانى» ارتىق العان كورشى قاباننىڭ تەرەزەلەرى عانا وسى اۋىلدىڭ جالعىز كوزىندەي شاقىرايا جارقىرايدى. ال ءدال اۋىل ۇستىنەن وتكەن جوعارى ۆولتتى باعانالار تەلەفون سىمىنداي ەمەس، ۋىلدەگەن مۇڭلى ءۇن دە شىعارماي، سەرەيىپ تۇر.


داينداعان - مۇرات قاسەن ۇلى




رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.




 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn