ەەڭ جاڭا مازمۇندار
كۇزگى تەڭەلۋ كەزىندە جەر -جەر مول ءونىم الۋدىڭ قاربالاستىعىنا ءتۇستى
كۇزگى تەڭەلۋ كەزىندە جەر -جەر مول ءونىم الۋدىڭ قاربالاستىعىنا ءتۇستى
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم تۇراقتى كوميتەتى كەڭەيتىلگەن ءماجىلىس اشتى كەزەكتەگى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن ارناۋلى تاقىرىپتا اقىلداستى، ورنالاستىرۋ جاسادى
اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا - ونەركاسىپشىلەر بىرلەستىگىنىڭ (باس ساۋدا قوعامى) 12 - قۇرىلتايى وتكىزىلدى
شينجياڭ سۋ يگىلىگىن دامىتۋعا قارجى قوسۋ (توبى) شەكتى سەرىكتەستىگى قۇرىلدى
2022-جىلى 9-ايدىڭ 27- كۇنى 215-سان
شاۋەشەك قالاسىندا تۇڭعىش قارتتارعا قامقورلىق جاساۋ جاعىنان قوعامدىق قىزمەت وتەۋ ورتالىعى قۇرىلدى
ساۋانداعى ساقشىلار مەن حالىق قارا دەگەلەكتى قۇتقاردى
شاۋەشەك كەدەنى دالمە -ءدال شارا قولدانىپ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسىمشا ونىمدەرىن يمپورت -ەكسپورت ەتۋدىڭ”جەدەل ارناسىن“ اشتى
ۇلگىلەردىڭ كۇش -قۋاتىن سەزىنىپ، ءداۋىردىڭ اتويشىسى بولۋعا قۇلشىنامىز
ەسىك اشۋ ورايىنان بىرگە يگىلىكتەنىپ، كوركەم بولاشاقتى بىرگە جاراتايىق
شي جينپيڭ بۇكىل ەلدەگى قالىڭ شارۋالاردىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار شەبىندە قىزمەت ىستەپ جاتقان جولداستاردىڭ مەرەكەسىن قۇتتىقتادى جانە ولاردان شىنايى حال سۇرادى
ەرەكشەلىككە، باسىمدىققا يە كاسىپ سالالارى شوعىرىن جوعارى ولشەممەن، جوعارى ساپامەن جەتىلدىرۋگە، زورايتۋعا تاباندى بولۋ كەرەك
قول قويىلعان سوما ءبىر تريلليون يۋاننان استى، كوپتەگەن ەڭ جوعارى ورە جاراتىلدى
جىبەك جولى رۋحىن اسقاقتاتىپ، ازيا مەن ەۆروپانىڭ سەلبەستىگىن تەرەڭدەتەمىز
رەفورمانىڭ تابىستى تاجىريبەلەرىن مۇقيات قورىتىندىلاپ، پايدالانىپ، ارميانى رەفورما ارقىلى قۇدىرەتتەندىرۋدىڭ جاڭا جاعدايىن قۇلشىنا اشۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ، ماڭىزدى بەكىتۋىنىڭ رۋحىن جەتكىزدى، دايەكتىلەندىردى
2022-جىلى 9-ايدىڭ 26- كۇنى 214-سان
2022-جىلى 9-ايدىڭ 24- كۇنى 213-سان
2022-جىلى 9-ايدىڭ 23- كۇنى 212-سان
تارباعاتايدىڭ ەرەكشە ونىمدەرىن تانىستىرىپ، باۋراۋ قۋاتىن ايگىلەدى
شي جينپيڭ 7 - كەزەكتى جۇڭگو − ازيا - ەۆروپا كورمەسىنە قۇتتىقتاۋ حات جولدادى
​7 - كەزەكتى جۇڭگو − ازيا - ەۆروپا كورمەسى اشىلدى
ءبىر نيەتپەن سەلبەسىپ، جىبەك جولىنىڭ تىڭ شۇعىلاسىن جازايىق
جىبەك جولى رۋحىن اسقاقتاتىپ، قول ۇستاسىپ، بولاشاقتا تەڭ يگىلىككە كەنەلەمىز
ەسىك اشىپ، سەلبەسىپ، بولاشاققا اتتانايىق
2022-جىلى 9-ايدىڭ 22- كۇنى 211-سان
ايماقتىق اكىمشىلىك مەكەمەسى شانشي يانچاڭ مۇناي توبىمەن، شينجياڭ تيانيە توبىمەن سەلبەستىك جۇلگەلىك كەلىسىمىنە قول قويىستى
ايماعىمىزدىڭ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى از ۇلتتاردىڭ اۆتونوميالى رايوندىق 10 -كەزەكتى ءداستۇرلى سپورت جارىسىندا سۇبەلى تابىسقا قول جەتكىزدى
قىزمەت ورنىن تياناق ەتىپ، كورىكتى تارباعاتايدى بىرگە قۇرامىز

«مەن ۇلى اتامنىڭ قاعيداسىن ساقتايمىن»

جولدانعان ۋاقىتى : 2013/12/11 11:41:30

( لەۆ. تولىستويدىڭ شوبەرەسىمەن اڭگىمە)

  ومىردە كەيدە كۇتپەگەن، ويلاماعان جەردە ءبىر جاعىمدى، قۋانىشتى جاعدايلارعا تاپ بولاسىڭ. جاقىندا مەن ۇلى ورىس جازۋشىسى لەۆ. تولىستويدىڭ شوبەرەسى گراف سەرگەي تولىستويمەن تانىسۋ باقىتىنا يە بولدىم. ءبىز ونىمەن پىلوريدا شتاتىنىڭ شىعىس جاعالاۋىندا ورنالاسقان نىبيۋ-سبيرنا-بيچ قالاسىندا تانىستىق. قالا ونشا ۇلكەن    ەمەس. نەگىزىنەن مۇندا تروپيكالىق كليماتپەن راقاتتانىپ، مۇمكىندىگىنشە ۋاقىتتى ءوز  ءۇيىنىڭ قابىرعاسىنان تىس جەردە كۇن كوزىندە وتكىزىپ، قارتايعان شاعىندا مۇحيتتىڭ جيەگىندە تۇرعىسى كەلگەن زەينەتكەرلەر تۇرادى. سەرگەي  ۆلاديمىروۆيچ پىلوريداعا ۆاشينگتوننان جىلىنا بىرنەشە رەت كەلىپ، ءوزىنىڭ اناسىنىڭ ءۇيىن كورەدى جانە استانانىڭ كۇيكى تىرلىگىنەن قاشىپ ءبىراز دەم الادى.

  گراف سەرگەي تولىستوي ورتا بويلى، كوزى كوك، اق كوڭىل، عاجاپ سىقاققوي جانە جالىقپايتىن اڭگىمەشىل ادام. قازىر 83 جاستا. شيراقى جانە شامدانعىش. ول ءبىزدى كۇلىمسىرەپ جىلى قارسى الدى. سىپايى، كەربەز  كيىنگەن جانە سوزشەڭ. بىرنەشە مينۋتتان كەيىن مەن ءوزىمدى ونىمەن ەڭ جاقىن دوس رەتىندە سەزىندىم. ەشقانداي مەنمەندىك جوق، قاراپايىم، سىپايى جانە ءسوز تاپقىش، وتكىر ادام.

  _ مىنە، مىناۋ مەنىڭ ماشينام، ول سۋ جاڭا بولىپ كورىنەدى. ال جاقىندا ونى قاتتى سوعىپ كەتتى. ويلاپ كورىڭىزشى 86 جاستاعى كەمپىر كوشەنىڭ قيىلىسىنا شىعا كەلدى (ول ءوزىن قارتپىن دەپ ەسەپتەمەيدى انا  ايەلدىڭ جاسىن ايتىپ). ەشتەڭە ەمەس، مىنە جوندەپ الدىق جانە مەن ونىڭ بارلىق ماڭىزدى مەحانيزمدەرىن ايىرباستادىم. ال ساقتاندىرۋ كومپانياسى جوندەۋ اقىسىن تولەگىلەرى كەلمەدى. ۇيگە كىرىڭىز، كەشىرىڭىز، مەنىڭ ءۇيىم جينالماعان.

  سەرگەي تولىستويدىڭ ۇيىنە كىرگەن سوڭ، بويىڭدا ەرەكشە تولقۋ پايدا بولادى. مۇنداعىنىڭ ءبارى تۇنىپ تۇرعان تاريح. قابىرعالارعا كوپ ۋاقىتتان سارعايىپ كەتكەن وتباسىنىڭ فوتوسۋرەتتەرى مەن كارتينالارى    ىلىنگەن. قوناق بولمەسىنىڭ ورتاسىندا لەۆ. تولىستويدىڭ ۇلكەيتىلگەن پورترەتى ىلىنگەن. ءوزىڭدى مۇراجايعا كەلگەندەي سەزىنەسىڭ. مىنا فوتوسۋرەتتە تولىستويدىڭ وتباسى ءبىر توپ بالالاردى ارباعا وتىرعىزىپ الىپتى. ات ايداۋشى اتتى جۇرگىزۋگە دايىن وتىر. مىنە، ۇلكەندەر جانە قاتار وتىرعان بالالار، قىزدار ۇزىن كويلەك كيىپتى. قولدارىندا قالپاقتارى.

  _ بۇل فوتوسۋرەت، رەۆوليۋچياعا دەيىن تۇسىرىلگەن-دەيدى سەرگەي.

  ال، مىنا ۇلكەن سۋرەت، اتاسى لەۆتىڭ شەشەسىمەن بىرگە تۇسكەنى. ول وندا ونىڭ الدىندا تىزەسىندە وتىر. ول التى جاستا اتاسى قايتقاندا شەشەسى جەتى جاستا ەدى. ول ماعان ايتۋشى  ەدى، بالا كەزىندە ول ونىڭ ساقالىنان قورقاتىن، ءبىراق ونىڭ تۇڭعيىق كوزىنە قاراۋدى ۇناتۋشى ەدى. ودان نۇر قۇيىلىپ تۇراتىن. لەۆ اتاسى شەشەسىن جاقسى كورەتىن. ول زەرەك اڭعارعىش بولاتىن.

  سەرگەي تولىستوي-لەۆ. تولىستويدىڭ نەمەرەسى، ۆەرا تولىستويدىڭ جالعىز ۇلى. سەرگەي تەز سويلەيدى. ءبارىن ايتۋعا ۇلگىرمەي قالام با دەپ قورقاتىن سەكىلدى. ءوزىنىڭ شەشەسى تۋرالى ول ەرەكشە جىلى، قۇرمەتپەن اڭگىمەلەيدى.

  شەشەم عاجاپ ەدى. ول 17 گە جاڭا تولعاندا رەسەيدەن سەربياعا ءجۇرىپ كەتتى. وندا تۇرمىسقا شىقتى،  ءساتتى  بولمادى.     اجىراستى. فرانسياعا كەتتى، مەن ەكى جاسقا تولعاندا مەنى اكەم ۇرلاپ الىپ، وزىمەن بىرگە سەربياعا الىپ كەتتى. مىنە، جالعىز فوتوسۋرەت. مۇندا مەن اكەممەن بىرگەمىن. ول كەزدە مەن ەكى جاستا ەدىم. بۇدان سوڭ مەن   اكەمدى كورگەنىم جوق. شەشەم جانە ونىڭ تاتەسى ەكەۋى كەلىپ، مەنى سوت ارقىلى الىپ كەتتى. بالالىق شاعىم پاريجدە ءوتتى. سوندىقتان دا ەكىنشى تۋعان   ءتىلىم-فرانسۋز ءتىلى. ورىس  ءتىلىن اجەم مەن شەشەمنىڭ ارقاسىندا بىلەمىن. ال، مىنا كۇي تاباقتا (پلاستينكادا) مەنىڭ ۇلى اتامنىڭ داۋىسى بار. لەۆ. تولىستوي سويلەيدى. ال مىنا كۇي تاباقتا شەشەم ۆەرا تولىستويدىڭ ورىنداۋىنداعى ورىس جانە سىگان اندەرى جازىلعان. ول فاريجدە ساحنادا ءان سالاتىن. كەيىن شەشەم ءوزىنىڭ تۋىستارىنا شتاتقا ءجۇرىپ كەتتى جانە ءومىرىنىڭ ەكىنشى جارتىسىن ۆاشينگتوندا وتكىزدى. جيىرما جىلدان استام ۋاقىت ۆەرا تولىستوي «بوستاندىق ءۇنى» راديوسىندا قىزمەت ەتتى. ال زەينەتكەرلىككە شىققاندا ول، ءوزىنىڭ قۇربى-دوس ايەلى سەكىلدى فلوريدادا كىشى-گىرىم ءۇيدى ساتىپ الدى. مەنىڭ مامام سول ءۇيدىڭ قازىر قانشا تۇراتىنىن بىلسە-عوي. ول ونى بار جوعى 3 مىڭ دوللارعا العان بولاتىن.

  سەرگەي ابىگەرگە ءتۇسىپ، ماعان ءوزى جانە شەشەسى تۋرالى قاي كەزدە جانە قاي باسپادا باسىلعان گازەت ماقالالارىن كورسەتە باستادى. مىنە، «ۆاشينگتون فوست»، مىنە، «دايتونى بيچتىڭ» جاڭالىقتارىنان قيىپ الىنعان ماقالالاردىڭ قيىندىسى مەن كوشىرمەلەرى. گازەت ماقالالارىنىڭ كوبى اعىلشىن تىلىندە، ورىس تىلىندەگى ماقالالاردا بارشىلىق.

  _ ۆەرا تولىستايا مەن ءسىز تۋرالى جەرگىلىكتى جانە ورتالىق امەريكان گازەتتەرى كوپ جازدى. بۇل امەريكالىقتاردىڭ ۇلى ورىس كلاسسيگىنىڭ ۇرپاعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى بىلدىرەمە؟

  _ و، ارينە، ءسوزسىز. مەنىڭ فاميليام-بۇل مەنىڭ ومىرىمدەگى ەڭ ىزگى ۇرانىم. ءبىراق ناعىز تولىستويلاردىڭ بارىندە قاتارداعى نومىرلەرى بار. مەنىڭ شەشەمدە 24 بولاتىن. شەشەم يليانىڭ قىزى ەدى. ول تولىستويلاردىڭ وتباسىندا ەكىنشى ۇل بولدى. ءبىراق ءۇشىنشى بالا.   ءبىرىنشى سەرگەي بولدى. ەكىنشى قىز ەدى. اتىن ۇمىتىپ   وتىرمىن. ول يتالياعا كەتتى. وندا تۇرمىسقا شىقتى. كۇيەۋى اۋقاتتى ادام. ول وندا جۋرنال شىعارىپ تۇرعان دەگەن ءسوز بار. مىنە، كوردىڭىز بە، يتاليادا يتالياندىق تولىستويلار بار. ءبىراق ولار البەرتيني فاميلياسىن الىپ جۇرەدى. ال ءۇشىنشى اتام يليا بولدى.

  شەشەم 1903-جىلى كالۋگا گۋبەرنياسىندا تۇردى. اجەمنىڭ جەتى بالاسى بار ەدى. شەشەم سوڭعىنىڭ الدىنداعى بالا بولاتىن. ول لەۆ. تولىستويدىڭ 29- نەمەرەسى ەدى. 93 جاسىندا دۇنيە سالدى.

  _ لەۆ. تولىستويدىڭ بالالارى رەسەيدى قاشان تاستاپ كەتتى؟

  ولاردىڭ ءبارى رەۆوليۋچياعا دەيىن كەتۋگە تىرىستى. 16- جىلى كەتە باستادى. كەتەر الدىندا شەشەم كونيستانتينوپولدە كەنەت سۇزەكپەن اۋىردى. ارەڭ دەگەندە ولار سوڭعى پاراحوتقا   وتىردى. ونى قولتىقتاپ الىپ  ءجۇردى. باسىنا بورىك (شاپكا) كيگىزدى. ويتكەنى سۇزەك كەزىندە ونىڭ شاشى ءتۇستى. ول ءوزىنىڭ شەشەسى، مەنىڭ اجەممەن بىرگە شىقتى. وسىلاي ولار سەربياعا كەلدى. كەيىن ول ەل يگوسىلاۆيادا بولدى. قالعان بالالار جان-جاققا كەتتى. اعالارىنىڭ ءبىرى بىرانگەلدىڭ ارمياسىندا بولدى. اننا تاتەم شەشەمنىڭ اپكەسى، ول 20 جاس ۇلكەن بولاتىن. رەسەيدە قالدى. تۇرمىسقا شىعىپ فاميلياسىن پوپوۆا دەپ وزگەرتتى. ول مىنا فوتوسۋرەتتەردى ياسنايا پولياناداعى مۇراجايدان جىبەرگەن. ساشا تاتەم بىزگە ۇنەمى قاتىناپ تۇردى. شەشەمە كومەكتەستى. ميشا    اعايدا بىزگە جاقىن بولدى. كەيىننەن ول ماراككودا ءولدى. ءبىر جۇقپالى اۋرۋدان. ەسىمدە قالعانى ميشا اعاي شەشەم ەكەۋى بىردە اتامىزعا قوناققا شالياپيننىڭ قالاي كەلگەنىن ەستەرىنە الىپ وتىرادى. اتامىز لەۆ. نيكولايۆيچ     «كانە ميشا، شالياپينگە سۇيەمەلدەپ جىبەرشى» دەدى. ميشا   ءتىپتى بالا ەدى. 6 دا 7 جاستا بولاتىن. ول وتىرا قالىپ شالياپيننىڭ وزىنە پارتا پيانينودا وينادى.

  مەنىڭ شەشەم ۆەرا تولىستويۆا چەحوپيچەرىنە تۇرمىسقا شىققاندا 17 جاستا بولاتىن. ول ودان 20 جاس ۇلكەن بولاتىن. كەيىن شەشەم ودان قاشىپ كەتىپ،   اجەممەن بىرگە پاريجگە كەتتى. اجەمنىڭ كنياگينيا قۇربىسى-دوسى بولاتىن، ونىڭ نورمانديادا ۇلكەن ءۇيى بار ەدى. ولار ءبىراز ۋاقىت سول ۇيدە تۇردى. مەنىڭ اكەم ولاردىڭ نورماندياداعى مەكەن-جايىن ءبىلىپ الىپ بايلانىس جاسادى. ول فرانسۋز پوليشسياسىنا بارىپ، مەن بالانىڭ اكەسىمىن دەپ ارىز ايتتى. مەنى وعان بەردى. سونداي ءتارتىپ بولاتىن. اجەم قىزىنا (مەنىڭ شەشەمە) پراگاعا بارىپ، پرەزيدەنت ماساريككە ءوتىنىش بەرۋ كەرەك دەدى. ال پرەزيدەنت ماساريك ورىس التىنىن ساقتاپ كەلگەن ەدى. ( ول ونى اقتارعا قايتارىپ بەرە المادى، ال، سوۆەتتەرگە بەرگىسى كەلمەدى)، اقىرىندا ول بۇل التىندى وزىنە قالدىردى جانە وسى التىنعا ول چەحوسىلاۆيانى قۇردى.

  ول كەز ماساريك بارلىق    ورىستارعا جاردەم بەرەتىن، از بولسادا اجەم 100 كىروندى ۇزبەي الىپ تۇردى. قولىڭدا ەشتەڭە بولماعاندا بۇل دا كومەك قوي.   وسىلاي مەنىڭ شەشەم وعان باردى. ەكى كۇننەن كەيىن جاسىرىن پوليشچيا مەنى تاۋىپ الدى. ۇلكەن پروچەسس بولدى جانە شەشەمنىڭ نەكەسى جويىلدى. بۇل تۋرالى گازەتتەرگە جازدى. مىنە، وسى كەزدە شەشەم ءوزىنىڭ فاميلياسىنىڭ كۇشىن، گراپينا تولىستويا بولۋدىڭ قانداي ماڭىزدى ەكەنىن ءتۇسىندى. گازەتتەردە پاني تولىستويا-باكوۆسكي دەپ جازدى. ول سول كەزدە وسى فاميليامەن جۇرگەن ەكەن. ونى مەنەن جاسىردى. مەن بۇل تۋرالى ول قايتقان سوڭ   ءبىلدىم. بۇدان كەيىن ول كۇيەۋگە شىققان جوق جانە فاميلياسىن دا وزگەرتكىسى كەلمەدى. وعان كەلگەن جىگىتتەر كوپ بولدى. ءبىراق ول گراپينيا تولىستويا بولىپ قالۋعا شەشىم قابىلدادى. ول ءوزىنىڭ اتاسىن وتە قۇرمەتتەپ، سيلايتىن. ول وعان قاسيەتتى ادام ەدى. اتامىز 1910- جىلى قايتىس بولدى. شەشەم ول كەزدە 7 جاستا بولاتىن. ال مەنىڭ شەشەمنىڭ ۇلى اتاسى پەتر تولىستوي ەرتەدە پەتر ءبىرىنشى ۋاعىندا رەسەي ديپلوماتى بولىپ قىزمەت ەتتى. مىنا فوتوسۋرەت مەنىڭ اتام يليانىڭ سۋرەتى. ول پروفەسسور گريپچتىڭ فيلمىندە لەۆ. تولىستويدى وينادى. ويتكەنى ول ءوز اكەسىنە وتە ۇقسايتىن.

  _ ال، ءسىز شەشەڭىزدىڭ   ونىڭ اكەسى تۋرالى ايتقان ەستەلىكتەرىنەن ەشتەڭە ساقتادىڭىزبا؟

  شەشەمنىڭ اكەسى يليا تازى يتتەردى وتە جاقسى كورەتىن. ول مۇنى ەسىندە جاقسى ساقتاعان.

  _تولىستويلاردىڭ وتباسىلىق شەجىرەسىندە ءسىزدىڭ قاتارداعى ءنومىرىڭىز نەشىنشى ەدى؟

  مەنىڭ ءنومىرىم 56 ەدى.    ۇمىتپاسام بۇل نومىرلەردى پروفەسسور لۋزيىن جاسادى. ول   ءبىزدىڭ وتباسىلىق اتا تەگىمىزدىڭ شەجىرەسىن جاساعان ادام. ول ياسنايا پوليانانىڭ جانىندا تۇرادى. قازىر ول 95 جاستا. ول تولىستويلاردىڭ 5 نەمەسە 6 ۇرپاعىن بىلەتىن، مەنى جاقسى كورەدى. سەن لەۆ نيكولايەۆيچ سەكىلدىسىڭ دەيتىن.

  _ ال، ءسىز ءوزىڭىزدىڭ نەمەرە اپا-اعالارىڭىزبەن ارالاسىپ تۇردىڭىزبا؟

  _ 1991-جىلى كەڭەس وداعى كەزىندە شەشەم ەكەۋىمىز شاقىرۋ بويىنشا ياسنايا پولياناداعى وتباسى كەزدەسۋىنە باردىق. ءبىزدىڭ رەسەيگە العاشقى كەلۋىمىز بولاتىن. ونى كورەلەۆا رەتىندە قابىلدادى. ول ياسنايا پوليانا مەن ءوزى تۋعان، ونىڭ  اكەسىنىڭ قوجالىعى كالۋعا گۋبەرنياسىنداعى مانسۇروۆا سەلوسىن كورۋگە اسىقتى. مىنە، سوندا مەن ءوزىمنىڭ نەمەرە اپا-اعالارىمدى كوردىم. شەشەم وندا 80 جاستان اسقان ەدى. قازىر  ونىڭ اكەسىنىڭ ءۇيى پاناسىز، قورعانسىز جانە جەتىم بالالارعا ارنالعان جەتىمحانا بولدى. ول بۇل ۇيدە لەنيننىڭ پورترەتىن كورىپ قاتتى اشۋلانىپ، زىعىرى قاينادى. ول لەۆ.نيكولايۆچتى ەستە ۇستاپ، قۇرمەتتەۋ كەرەك دەپ، لەنيننىڭ سۋرەتىن شىعارتىپ تاستاپتى. لەۆ.نيكولايۆيچتىڭ ەكىنشى ۇلى-يليا.  ونىڭ بالالارىنىڭ ءبارى يليچتەر. يليا رەسەيدى رەۆوليۆچياعا دەيىن 16-جىلى تاستاپ امەريكاعا كەتتى. يليچتىڭ شوبەرە ۇرپاعى وسىلاي ءوسىپ جاتىر. ال ميشا اعاي ارتيست بولاتىن جانە ول پاريجدە تۇرىپ كەلدى. ونىڭ ۇلى دا سەرگەي-سەرگەي ميحايلوۆيچ بولاتىن. سەرىج تولىستوي پاريجدە دوكتور بولدى. مەن بولسام تابىس كەيدە بار، كەيدە جوق اۋرە-سارساڭ ءومىر ءسۇردىم. مەنى شوقىندىرىپ، اتىمدى قويعان كىناز   ۆلاديمىر بوبىرينسكي بولاتىن. سوندىقتان مەنى سەرگەي ۆلاديمىروۆيچ دەپ اتايدى.

  _ سوندا ءسىزدىڭ نەمەرە اپا- اتالارىڭىز نەشەۋ بولدى؟

    و، كوپ قوي. كىتاپقا قاراۋ كەرەك. كوبى قايتىس بولدى، كەڭەس وداعىندا تۇرعاندارى مەننەن جاس ەدى. ولار ەرتە ءولدى. شەشەمنىڭ ەكى باۋىرى 45- جىلى كەڭەس وداعىنا قايتىپ ورالدى. مەنىڭ نەمەرە باۋىرلارىمنىڭ ءبىرى موسكۆادا فيلولوگيا پروفەسسورى بولاتىن. ول كەزدە موسكۆادا پروفەسور بولۋ ءۇشىن پارتيا مۇشەسى بولۋىڭ قاجەت. ول ەليستيننىڭ كەزىندە ماڭىزدى قىزمەتكەر بولدى جانە حالىقارالىق تولىستوي قور قوعامىن قۇردى. مەنىڭ نەمەرە  ءىنىم بولوديا يليچ جاقسى ءىستى باستادى. ءبىر كەزدە ياسنايا پولياناداعى مۇراجايمەن بىرگە تولىستويدىڭ بارلىق ورىس مۋزەيلەرىنىڭ ديرەكتورى بولدى. ال 91-جىلى ياسنايا پولياناداعى كەزدەسۋدەن كەيىن ءبىزدى ءبىر اپتاعا موسكۆاعا الىپ باردى. مەن وندا تولىستوي كوشەسىندە تۇردىم. لەۆ نيكولايۆيچ سول ۇيدە    «سوعىس جانە بەيبىتشىلىك» كىتابىن اياقتاعان ەكەن. قازىر ول ءۇي مۇراجاي بولىپتى. مەن موسكوۆانى ءتىپتى كورمەدىم. ويتكەنى سىرقاتتانىپ اۋىردىم.

  _ءسىز ياسنايا پولياناعا بارعاننان قانداي اسەر الدىڭىز؟

  ياسنايا پوليانانى كۇتىپ ۇستايدى. ياسنايا پوليانا فرانسۋزداردى جانە ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىس كەزىندە نەمىستەردى دە كوردى. ءبىراق، ەشكىم ەشنارسەگە تيگەن جوق. ەڭ ماڭىزدىسى، ءبىز بۇل ساپاردا ءوزىمىزدىڭ نەمەرەلەرىمىز بەن    جيەندەرىمىزدى كورىپ، تانىستىق. بارىمەن ەمەس ارينە. ءبىراق ءبىز كوپ بولدىق. ءبىر نەمەرە باۋىرىم پەتيا اندىرەيۆيچ شۆەتسيادان كەلدى. بيىك بويلى، زور، تولىستويلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ءىرى ادام. ول ورىسشا سويلەمەيدى، ءبىز ونىمەن اعىلشىن تىلىندە اڭگىمەلەسىپ وتىردىق. ونىڭ قولىندا پۋزانوۆتىڭ اعىلشىن تىلىندەگى كىتابى بولدى.

  جىلىنا ءبىر رەت بولوديا     ءبىزدى ياسنايا پولياناعا شاقىرادى. دۇنيەنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تولىستويلار جينالادى. سوڭعى رەت مەن وندا 2000-جىلى بولدىم. سوڭعى رەتتە ءبىز كالۋگا نەمەسە تۋلا گۋبەرنياسىنىڭ گۋبەرناتورىنىڭ ۇيىندە تۇردىق. (مەن اتتارىن شاتاستىرامىن، ويتكەنى كوپ جەرلەردىڭ اتى وزگەرگەن. قىسقاسى، تۋلا قالاسى تۇرعان جەردە). مىنە، سول گۋبەرناتوردىڭ ارنايى سالعان ۇلكەن ءۇيى بار. ءبارى جابىق، ونى سولداتتار كۇزەتىپ تۇردى. ءبىزدى ءتۇن ورتاسىندا اۋەجايدان قالا سىرتىنا الىپ كەلدى. ونىڭ قوناقتارعا ارنالعان ءوز مەيمانحاناسى بار ەكەن. ءبىزدى بارلىق جەردە الىپ ءجۇردى. ءبارى دە ساعاتى كورسەتىلىپ جاسالعان كەستە بويىنشا جۇرگىزىلەدى.

  مەن بيىلعى جىلى ياسنايا پولياناعا بارا الماعانىما وكىنەمىن. مەن قازىر تولىستويلاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كارىسى، قارت بولىپ ەسەپتەلەمىن (كۇلەدى). ارينە، بارۋ كەرەك ەدى.

  _ اناڭىز ۆەرا تولىستويانىڭ پاريجدەگى ءومىرى تۋرالى ءبىراز اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز؟

  _ ونىڭ ءومىرى قىزىقتى بولدى. ول پاريجدە سالتۇزدە ءان سالدى. ول كەزدە 22-23 تەردە بولاتىن. ول ۇزاق ۋاقىت ونەر كورسەتتى. كەيىننەن اسەمدىك    (سۇلۋلىق) ينستيتۋتىن تامامداپ، ديپلوم الدى جانە قۇرمەتتى ورىنعا يە بولدى. ول ۋاقىتتا باربارا گۇلديزن دەپ اتالاتىن. وعان جايلى پاتەر، مول جال اقى بەردى. جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتتى. ءبىراق ونى ديرەكتور مازالادى.  اقىرى جۇمىستان شىعاردى. ول شاعىمدانىپ اعايىندى بەرتايمەرلەرگە باردى. ءبىراق وعان كومەك كورسەتە المايمىز دەدى. ويتكەنى بۇل ديرەكتور ولارعا ميلليون فرانىككە قارىز ەكەن. ولار ونىمەن جۇمىس ىستەيدى. ءسويتىپ، شەشەم كوشەدە قالدى.

  ءدال وسى كەزدە ميشا اعاي كەلدى. ول « ەشتەڭەدەن قورىقپا، سەن ءالى ءان سالاتىن بولاسىڭ»-دەدى. ميشا اعاي پاريجدە ءبارىن تانيتىن. اۋەلى، شەشەم حوردا   ولەڭ ايتتى. كەيىن ءوزى جالعىز كابارلەدە ءان سالدى. جۇرتتىڭ ءبارى ونى ۆەرا تول دەگەن اتپەن تانيتىن. ەگەردە شۆەت كورولى نەمەسە ەليزابەت گاربو كەلسە، وندا ولارعا بىزدە گراپينيا تولىستويا ءان سالادى دەپ حابارلايتىن. ولار ونى ءوز جاندارىنا شاقىرىپ، شامپان اشاتىن، شەشەم تەك ءان سالۋمەن اقشا تاپپاي، شامپاننىڭ ءار شولمەگىنەن پروسەنت (پايىز) الاتىن. كاباكتاردا مىناداي ءتارتىپ بولدى. كىليەنت شامپان ءىشىپ، اقىرىنا دەيىن وتىرعانشا كاباك جابىلمايدى، كليەنتتەر كەيدە وركەستىردى دە شاقىراتىن.

  شەشەم باياندا ويناپ ءان سالاتىن. كۇيتاباقتارىنادا جازىلدى. ول ورىس جانە چىعان ولەڭدەرىن شىرقايتىن. ول ماعان گىرامموفپون ويناتىپ، جاڭا اندەردى ۇيرەتەتىن. ول قۇلاق ەستىگەن ءاندى تەز ۇيرەنەتىن. ول ادەمى كيىنگەندى جاقسى كورەتىن. مونشاعى بار، قارا كويلەكتى    ءسۇيىپ كيەتىن. كارتينالاردى وتە جاقسى كورۋشى ەدى.

  _ءسويتىپ ءسىز فرانسيادا  ءوسىپ، ءبىلىم الدىڭىز- عوي؟

  _ ءيا، مەن ءتورت تىلدە تازا سويلەيمىن. فرانسۋز، اعىلشىن، ورىس، نەمىس تىلدەرىندە. مەن ءوزى پيسيحولوكپىن. شەشەم   امەريكاعا بارامىز دەپ جينالعان كەزىندە، مەن ءبىرىنشى شەشەمە «جوق» دەدىم. ول قاتتى اشۋلاندى. « شىق ۇيدەن»-دەدى. ونىڭ مىنەزى اۋىر بولاتىن، مەن تالاسقا بارا الماۋشى ەدىم. پاريجدە شەشەم مەنى گەنارال ماليچ ارقىلى جۇمىسقا ورنالاستىردى. ول رەۆيليشچيا كەزىندە ورىس وفيتسەرى بولاتىن. كەيىن پاريجگە كەلدى. ورىستىڭ بارلىق كىنيازدەرى ول ۋاقىتتا رەۆليشچيادان كەيىن پاريجدە تۇراتىن.   ورىس گەنارالدارى پاريجدە تاكسيست بولىپ ىستەيتىن. ولار ماشينا جۇرگىزە الاتىن جانە   فرانسۋزشا سويلەيتىن. ول كەزدە ورىس اريستوكپاتتارى (اقسۇيەكتەرى) بىرنەشە تىلدە سويلەيتىن. ءتىپتى كىنياز پۋتياتين تاكسيست بولدى. بۇل تۋرالى ەستىگىلەرىڭىز بار ما؟
ءبىر قىزىقتى وقيعا بولدى. پۋتياتين ءبىر امەريكانمەن تانىسادى. ول باي ادام ەكەن. ول ونى وزىمەن بىرگە كەشكى اسقا شاقىرادى. ولار رەسترونعا جاقىنداپ كەلگەندە ەسىك الدىنا كەلگەن كيلەنتتەرگە ەسىك اشاتىن ورىس مۇجىعى تۇرادى. ول باس كيىمىن شەشىپ سالەمدەسەدى. پۋتياتينگە «جوعارى مارتەبەلى» دەدى. امەريكانكا «نەگە ول بوركىن شەشتى» دەپ سۇرايدى.   ءبىزدىڭ رەسەيدە وسىلاي سالەمدەسۋ سالتى بار دەدى. كەيىننەن بارىپ جاڭاعى ايەل جانىنداعى جاڭا ادام ورىس كىنيازى ەكەنىن ءتۇسىندى. ول ونى ءوز ۇيىنە اتا- اناسىمەن تانىستىرۋعا الىپ كەلدى. مىنە، قاراڭدار مەنىڭ كىمدى الىپ كەلگەنىمدى، ەندى مەن «كنياگيا» بولامىن-دەدى.

  _ ءيا، ءسىز ول كەز تۋرالى كوپ قىزىقتاردى جازا الاسىز.

  _ بىردە مىناداي وقيعا بولدى. پاريجدە ميشا اعايعا تۇندە توناۋشىلار تاپ بەردى. ونىڭ تاكسي الۋعا اقشاسى بولماي جاياۋ قايتىپ كەلە جاتتى. قولىندا تاياعى بولاتىن. توناۋشىلار وعان تاپ بەرگەندە ول: توقتاڭدار-دەپ  ايعاي سالىپ، سولاردىڭ سوڭىنان جۇگىردى. ورىس تاكسيى ەكى توناۋشىنى ۇستاۋعا كومەكتەستى. كەيىننەن گازەتتە گراف تولىستوي تۇنگى توناۋشىلاردى ۇستاپ، تۇتقىنداۋعا كومەكتەستى دەگەن ماقالا باسىلدى.

  _ءسىز كىم بولىپ جۇمىس ىستەدىڭىز، سەرگەي ۆلاديمىروۆچ؟

  _ امەريكا ارمياسىنىڭ     ءۇشىنشى ديۆەزياسىندا اۋدارماشى بولدىم. ول كەزدە گەرمانيادا بولاتىن، باسىپ العان جەردىڭ ءتورت ايماعى بولدى-امەريكاندىق، بريتاندىق، ورىستار مەن      فرانسۋزداردىكى. مەن سوعىستان كەيىن ەكى جىل امەريكان ايماعىندا قىزمەت ەتتىم. مەن    ءوزىمنىڭ قاي جەردە قىزمەت ەتكەنىمدى بەس جىلعا دەيىن ايتۋعا ۇقىعىم بولمادى. مەنىڭ ارمياداعى ەڭ ءبىرىنشى ساباعىم اراقتى قالاي دۇرىس ءىشۋ بولاتىن. مەن ىشۋگە ۇيرەنىپ ماس بولماۋىم كەرەك.

  بىردە دجيپپەن بەرليندەگى ورىستارعا ءجۇرىپ كەتتىك. مەن گەنارالعا اۋدارىپ وتىردىم. ماعان بەرىلگەن تاپسىرما ورىس پولكونيگى كەڭسەسىنەن كەڭەس حۇجاتتارىن الىپ كەلۋ بولاتىن. مەن ءۇيدىڭ ەكىنشى قاباتىنا كوتەرىلىپ، قاجەتتى قاعازداردى ۇستەل تارتپاسىنان ۇرلاپ الدىم. ول ەۆروپادا ورنالاسقان امەريكا اسكەرلەرىنىڭ بار پوزيتچياسى تۇسىرىلگەن كارتا بولىپ شىقتى. سوعىس ءبىتىپ، ءبىز دوس بولساق تا كەڭەس اسكەرلەرى     امەريكاندىقتاردى قاتتى باقىلاپ، قاداعالاپ وتىردى. مەنىڭ گەنارالىم بۇل تۋرالى ەشتەڭە بىلمەيتىن. ويتكەنى قۇپيا قىزمەتتە ىستەدىم. بۇل كەڭەستىك ح ك ب د سەكىلدى بولاتىن. مەن پاريجگە قايتىپ ورالعانىمدا، مەنى تۇتقىنعا الدى. ولارعا مەن ءوزىمدى قاشقىنمىن دەپ ءتۇسىندىردىم. شەشەم مەنى ءوزىنىڭ بالاسى   ەكەنىمدى ايتتى. مەن ارينە،    امەريكان ارمياسىندا اۋدارماشى بولىپ قىزمەت ەتكەنىمدى جاسىردىم.

  _ءسىزدىڭ شەشەڭىز فرانسيادان نەگە كەتتى؟

  _ شەشەمنىڭ نەمەرە ءىنىسى يۆان تولىستوي ول دا پاريجدە تۇراتىن. بىزگە مىناداي وقيعانى ايتىپ بەردى. ونىڭ ۇيىندە رەسەيدەن كەلگەن كارى كۇتۋشى تۇراتىن. اعامنىڭ ايتۋىنشا، ولار ءبىر جەتى كەڭەس ستۋدەنتىن پانالاتقان ەكەن. كەنەت تال ءتۇس، كۇن اشىقتا كومەكشىلەرى بار  ەكى كوميسسار كەلىپ، جاڭاعى كۇتۋشى ايەلدى يتەرىپ جىبەرىپ، ستۋدەنتتى تۇتقىنداپ الىپ كەتىپتى. بول پاريجدە 47-جىلى بولعان ەدى. اق   ورىستاردىڭ ءبارى شوشىپ ابىگەرگە ءتۇستى. ول بالا كەڭەس ەلشىلىگىندە بولاتىن. ال وندا بارۋعا بىزگە رۇقسات جوق. كەيىننەن ونى ديپلوماتتار ماشيناسىمەن لاگەرگە الىپ كەتىپ، پاراحوتقا وتىرعىزدى. ەشكىمدە ونى بۇدان كەيىن كورگەنى جوق. فرانسياداعى ورىس يميگىرانتتارى تاعى دا ابىگەرگە ءتۇسىپ، امەريكان ەلشىلىگى بارادى. ويتكەنى كەڭەس ح ك ب د شىلارى پاريجدە ءوز ۇيلەرىندە جۇرگەندەي بولاتىن. مىنە، بۇل سەبەپ بولىپ، شەشەم ءوز حۇجاتتارىن تاپسىرىپ، 48-جىلى  امەريكاعا ءجۇرىپ كەتتى.

  شەشەم مەنى امەريكادا ۇيلەندىرەمىن دەدى. ال مەنىڭ دوس قىزدارىم پاريجدە بولاتىن. مەن ونىمەن بىرگە جۇرۋگە باس تارتتىم جانە 69-جىلى شتاتتارعا كوشىپ  كەلدىم. ويتكەنى 68-جىلى پاريجدە ۇلكەن ستۋدەنتتىك كوتەرىلىس بولدى. ۋاقىت اۋىر ەدى. مەنىڭ ايەلىم ءبىز ۇيلەنگەننەن كەيىن 10 جىلدان سوڭ قايتىس بولدى. شەشەم جىل سايىن ماعان كەلىپ تۇردى. ءبىز  ول  ەكەۋىمىز  امەريكاندىق ەلشىلىكتە قاعازداردى راسىمدەپ، مەن امەريكاعا ءجۇرىپ كەتتىم. شەشەمنىڭ دوسى تانيا ماسيلينكوۆا ارقىلى ميۇديسون قوناق ۇيىندە جۇمىس ىستەي باستادىم. ول كەزدە ول ۆاشينگتونداعى ەڭ كەرەمەت قوناق ءۇيدىڭ ءبىرى بولاتىن. كەيىن اير پىرانسە مەكەمەسىندە جۇمىس ىستەدىم.

  _ۆەرا تولىستويەۆا پلوريدادا نەشە جىل تۇردى؟

  _ شەشەم مۇندا 15 جىل تۇردى. الدىندا ول بۇل ءۇيدى جالعا بەرىپ وتىردى جانە ۆاشينگتوندا  «بوستاندىق ءۇنى» راديوسىندا جۇمىسىن ودان ارى جالعاستىردى.

  _ءسىز ۆاشينگتوندا نەمەن اينالىستىڭىز؟

  _ كەيدە ۆاشينگتوننىڭ ۋنيۆەرستيتەتتەرىندە لەۆ. تولىستوي تۋرالى لەكسيا وقيمىن.   ورىس جانە امەريكان ۇيىمدارىندا ءتۇرلى كەزدەسۋلەرمەن فاندىرەي زيىنىتتەرگە بەلسەنە قاتىناسامىن. ۆاشينگتوندا مەنىڭ دوستارىم كوپ. ماعان پاريجدەن دە دوستارىم ءجيى تەلەفون سوعادى. مەن  ۇلى اتامنىڭ قاعيداسى بويىنشا ءومىر سۇرەمىن. مەنىڭ بايلىعىم جوق. اقشادا جوق. مەن بارىنشا بەلسەندى جانە تولىق تۇردە ءومىر جاساۋعا تىرىسامىن.

  _ءومىرىڭىز ۇزاق، دەنساۋلىعىڭىز مىقتى بولسىن. سەرگەي ۆلاديمىرەۆيچ. اڭگىمەڭىز ءۇشىن سىزگە كوپ راقىمەت.
 
  گۇلنار شاكەنوۆا « قازاق     ادەبيەتىنىڭ» ا ق ش تاعى     ءتىلشىسى.

دايىنداعان-اراي ايتىكەن ۇلى

  رەداكتورى : ءجازيرا قاجىكەن قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn