ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2017-جىلى 20-قىركۇيەك 208-سان
2017-جىلى 19-قىركۇيەك 207-سان
2017-جىلى 18-قىركۇيەك 206-سان
2017-جىلى 16-قىركۇيەك 205-سان
قىزمەت اترەتى پارتيانىڭ تيىمدى ساياساتتارىن مالشىلار وتباسىنا جەتكىزدى
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىن مىقتى ۇستادى
عىلىم-تەحنيكا ىستەرى قارىشتاپ دامىدى
«اقىن بولۋ ءوز ەركىڭ...»
ايماعىمىز اۆتونوميالى رايوننىڭ حاۋىپسىز ءوندىرىس جۇرگىزۋدى ارالاپ تەكسەرۋىن قارسى الۋ قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
اۆتونوميالى رايوننىڭ «ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماداعى» ءتۇيىندى مىندەتتەردىڭ تياناقتانۋ جاعدايىن باقىلاۋ-تەكسەرۋ گرۋپپاسىنىڭ باقىلاۋ-تەكسەرۋ قىزمەتىنەن جاۋاپ قايتارۋ ءماجىلىسى اشىلدى
شاعانتوعاي اۋدانىنداعى ءار ۇلت جۇرتشىلىعى قورشاعان ورتانى قورعاۋدى باقىلاۋ - تەكسەرۋ قىزمەتىن القادى
باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا قۇدىرەتتى وڭ ەنەرگيا ۇيىستىردى
2017-جىلى 15-قىركۇيەك 204-سان
اۆتونوميالى رايوننىڭ « ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماداعى» ءتۇيىندى مىندەتتەردىڭ تياناقتانۋ جاعدايىن باقىلاۋ-تەكسەرۋ گرۋپپاسى ايماعىمىزعا كەلدى
مەيربان انالار قيىنشىلىعى بار وقۋشىلاردان قال سۇرادى
قىزمەت اترەتىنىڭ كومەگى بۇقارانىڭ جۇرەگىندە
قىزمەت اترەتى مالشىلاردىڭ شىعىنسىز ءتول الۋىنا تاماشا شارت جاعداي ازىرلەدى
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، پارتياعا ىلەسىپ، ايقىن تۋ ۇستاپ، بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرامىن
بۇگىنگى شينجياڭدى بۇلدىرۋگە استە جول بەرمەيمىز
قانجاردى «ءۇش ءتۇرلى كۇش» پەن «ەكىبەتكەيلەرگە» قادايىق
ايماعىمىزداعى ءار دارەجەلى ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى «ءۇش ءتۇرلى كۇشكە» باتىل ءۇن قاتىپ، ايقىن پوزيتسيا ءبىلدىردى
شيحۋ قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسى جاقسارا ءتۇستى
جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىستى ەسكە ءتۇسىرۋ كۇنىندە ءتۇرلى فورماداعى قيمىلدار ورىستەتتى
ماڭىزدى ءسوز رۋحىن مالشىلارعا جەتكىزدى
2017-جىلى 14-قىركۇيەك 203-سان
«تارباعاتاي گازەتى» مەكەمەسى جۇمىسشى -قىزمەتشىلەردىڭ مادەني تۇرمىسىن جاقسارتتى
ارتىق ەڭبەككۇشتەردىڭ كاسىپتەنۋىن جەبەدى
قامقور جاندارعا العىس ايتتى
قىزمەت اترەتى ءورت وشىرۋ بىلىمدەرىن ۇگىتتەدى
ساياحات،سەرۋەن قالاسىن قۇرۋعا بەرىك نەگىز قالادى

ايماعىمىزدىڭ ساياحات ورىندارى جانە تورە جايلاۋدىڭ توركىنى تۋرالى

جولدانعان ۋاقىتى : 2013/11/14 17:29:41

ايماعىمىزدىڭ ساياحات ورىندارى جانە تورە جايلاۋدىڭ توركىنى تۋرالى

ءدوربىلجىن سۋ قويماسى

شاۋەشەك قارماق سالۋ باقشاسى

ساۋان ۇلۋجان جايلاۋى

شيحۋ لاي اراسانى

    تارباعاتاي ايماعى شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ باتىس سولتۇستىك بولەگىنە ورنالاسقان. باتسى، سولتۇستىگى قازاقستان رەسپۋبليكاسىمەن شەكارالاسادى. شەكارا ۇزىندىعى 546 كيلومەتر. اينالاسىندا 6 ايماق، وبلىس، قالامەن كورشىلەسەدى.
 
    ايماقتىڭ جالپى جەر كولەمى 105مىڭ 400 شارشى كيلومەتر. ايماقتا 5 اۋدان، 2 قالا، 11 قالاشىق، 55 اۋىل بار. مۇندا، حانزۋ، قازاق، ۇيعۇر، موڭعۇل، داعۇر، حۇيزۋ، دۇڭشياڭ، قىزعىز، سىبە، ورىس سەكىلدى 29 ۇلتتان قۇرالعان 800 مىڭىنان استام حالىق جاسايدى.
 
    مۇنىڭ ىشىندە، از ۇلتتار جالپى حالىق سانىنىڭ %45.3 ىن، قازاق ۇلتى از ۇلت سانىنىڭ %60 ىن ۇستايدى. مۇنان سىرت، مەملەكەتتىڭ مۇناي بازاسى بولعان قارامايلى قالاسى، مايتاۋ ونەر كاسىپ رايونى، ىلە وبلىسىنا توتە قاراستى كۇيتۇن قالاسى جانە بيڭتۋان اۋىل شارۋاشىلىق 7-، 8-، 9-، 10-شسىنىڭ 36 تۋان الاڭى وسى كەڭ اۋماققا ىرگە تەپكەن.
 
    تارباعاتاي ايماعىنىڭ جەرى كەڭ، بايلىعى مول. ول ەگىنشىلىك، مالشىلىققا دا، ورمانشىلىققا دا، ونەر كاسىپكە دە قولايلى بولىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ ماڭىزدى ەگىن، مال شارۋاشىلىق ءوندىرىس بازاسى. كەن بايلىعى مول بولعاندىقتان، جاڭادان گۇلدەنىپ كەلە جاتقان جەڭىل ونەر كاسىپ ءوڭىرى سانالادى. تارباعاتاي ايماعىنىڭ توپىراق، سۋ، كۇن نۇرى بايلىعى مول، تابيعي اۋىل شارۋاشىلىق كاسىبىن دامتىۋعا جاعدايى تولىق. جىلدىق ورتاشا جاۋىن-شاشىن مولشەرى 300 ميلليمەتر كەلەدى.
 
    مۇزدىق بايلىعى مول، ءبىر مىڭ 361 مۇزدىق، 107 وزەن بار، ولاردىڭ جىلدىق سۋ مولشەرى 5 ميلليارد 474 ميلليون تەكشە مەترگە جەتەدى. ايماعىمىزدىڭ ەگستىك جەر كولەمى 12 ميلليون 360 مىڭ مۋ، ورماندى جەر كولەمى 3 ميلليون 520 مىڭ مۋ. تارباعاتاي ايماعىنىڭ سۋ قاينارى مول، كۇن ساۋلەسىنىڭ ءتۇسۋى جەتكىلىكتى، كۇن مەن ءتۇننىڭ تەمپەراتۋرا پارقى وتە زور بولعاندىقتان، ءبيداي، جۇگەرى، ماقتا،مايلى داقىل، قانت قىزىلشاسى سياقتى ەگىس داقىلدارىنىڭ ءوسىپ-جەتىلۋىنە قولايلى. وندىرگەن ماقتامىزدىڭ تالشىعى ۇزىن، ەرەكشە اق، ساپاسى ەرەن بولىپ، ەلىمىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى ساپالى ماقتا ەكسپورت ەتۋ بازاسىنا اينالدى. ماقسارىنىڭ ليىنولەين قىشقىلى شاماسى %83 تەن جوعارى بولىپ، دۇنيە ءجۇزى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇرادى. ماقسارىنىڭ ەگستىك جەر كولەمى ەلىمىزدىڭ ماقسارى ەگۋ جەر اۋماعىنىڭ %80 ىنەن ارتىعىن يەلەيدى. پاميدوردىڭ كاروتەن مولشەرى مەن ەرىگشتىك تۇراقتىلىق شاماسى سىندى ەكى مولشەرى مەن ەرىگشتىك تۇراقتىلىق شاماسى سىندى ەكى ءىرى كورسەتكىشى ەلىمىز بوينشا ءبىرىنشى. قانت قىزىلشاسىنىڭ دا قانت قۇرامى %17 بولىپ، ەلىمىزدىڭ الدىڭعى قاتارىنا ءوتتى.
 
    بۇدان سىرت، قۇلماق، الاقات، قاراقات، قارا ورىك، ساڭىراۋ قۇلاقق جانە ەتتى سۇڭعىلا، قىزىل ميا سياقتى ءبىر توپ وزىندىك ءتۇس الاتىن وڭىرلىك ەرەكشەلىككە يە اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى بار.
تارباعاتاي ايماعىنىڭ ءشوبى شۇيگىن ءارى ءنارلى. تابيعي جايلىم كولەمى 105 ميلليون 500 مىڭ مۋ. مۇنىڭ ىشىندە، قۇلستاي ويپاتىنىڭ اۋماعى 6 ميلليون 60 مىڭ مۋ بولىپ، ىشكى موڭعۇلداعى حولۇنبەردەن كەيىنگى ەلىمىزدەگى ەكىنشى ءىرى جازىقتاعى جازيرالى جايلىم سانالادى. شينجياڭ بيازى قويى، باسباي قويى، شينجياڭ قوڭىر سيىرى، تارباعاتاي قوڭىر قازى بۇكىل ەلگە ايگىلى.
 
    كەن بايلىق تۇرلەرى مول. قازىر بايقالعان كەن 50 ءتۇرلى، قورى انقتالعان كەن 36 ءتۇرلى. كەن تۇيىندەرى 500 دەن اسادى. اشۋ ابزالدىلىعى وتە زور كەندەردەن: مۇناي، تابيعي گاز، كومىر، حروم، التىن، تەمىر، كول تۇزى، كومىر قىشقىل ناتري، پەنتونيت، گرانيت تاسى، كۆارتس قۇمى سياقتىلار بار. قازىر انىقتالعان مۇناي قورى 1 ميلليارد 700 ميلليون تونناعا؛ تابيعي گاز 50 ميلليارد تەكشە مەترگە؛ حروم قورى 2 ميلليون تونناعا جەتتىپ، حروم كەنىنىڭ قورى مەملەكەت بويىنشا 2-ورىندا تۇرادى. كومىر بايلىق مولشەرى 208 ميلليارد توننا ەكەن.
 
    ايماقتا ەسەكقۇلاق، سارانا، قارعالداق، جۇسان، قامىس، ميا، شىرشا، سيەريا بال قاراعايى، توراڭعى، سەكسەۋىل، جابايى بادام سەكىلدى دالا وسىمدىكتەرىنىڭ 106 تۇقىمداسى، 565 تۋىسى، ءبىرمىڭ 500 دان اسا ءتۇرى وسەدى. قابىلان، بوكەن، قۇلان، قارا قۇيىرىق، كەرىك بۇعى، سىلەۋسىن، قويان، مايمىل، ساركس، بۋىلدىرىق، اق تىرنا، اققۋ، سارى بۇركىت، دۋاداق، ۇلار سەكىلدى ءتۇز جانۋارلارىنىڭ 27 وتريادى، 69 تۇقىمداسى، تۇقىمداسى، 286 تۇرى جاسايدى. مۇنىڭ ىشىندە، 42 ءتۇرلىسى مەملەكەت قورعايتىن جانۋارلار قاتارىنا ەنەدى. ايماعىمىز باتىس بولەكتى قاۋىرت اشۋ ورايىن مىقتى يگەرىپ، ءوز جەرىنىڭ كوركەم تابيعاتى مەن كورىكتى ورتاسىنىڭ ابزالدىلىعىنان تولىق پايدالانىپ، جان-جاقتىلى زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ارقىلى ساياحات وڭىرلەرىن كوپتەپ اشىپ، كىرىس قاينارىن مولايتىپ، شارۋاشىلىعىن شالقىتا باستادى. سول سەبەپتى ءار قايسى اۋدان، قالالاردا ساياحات ورىندارىنىڭ سانى مولايىپ، ساپاسى جاقسارا ءتۇستى. ايتالىق، ايماق بويىنشا 110 ساياحات ورنى بار بولىپ، مۇنىڭ ىشىندە، ءبىرىنشى دارەجەلى ساياحات ورىن 6، ەكىنشى دارەجەلى ساياحات ورىن 12، ءۇشىنشى دارەجەلى ساياحات ورىن 26 عا جەتتى.
 
    شاۋەشەك قالاسىندا: كوركەم قۇلستاي ساحاراسى، ۇلى ادام تاۋى، باقتى وتكەلى، تارباعاتاي مادەنيەت الاڭى، قوس مۇنارا باقشاسى، بالىق اۋلاۋ باقشاسى، ورمان باقشاسى، شاتتىق باقشاسى، قارا ۇڭگىر وزەنى، قىزىل ءۇي ت.ب ساياحات ورىندارى بار.
 
    ءدوربىلجىن اۋدانىندا: قالاشىق جيىن باقشاسى، اقسۋ سۋ ءۇستى باقشاسى، ۇزىنبۇلاق سۋ قويما كورىنىس رايونى، مايتاس ساياحات رايونى، مۇقىرتاي ساياحات رايونى، ەمىل كونە قالا جۇرتى، قاراەمىل كورىنىس رايونى، قاراەمىل تاۋ جىنىستارى رايونى، قالاشىق تا- يۋان دەمالىس قستاعى، ۋاڭ تۇرە ەجەلگى مولاسى، بايمىرزا كورىنىس رايونى ت.ب ساياحات ورىندارى بار.
 
    تولى اۋدانىندا: سۋلاشا عاشىقتار اڭعارى، قاراعاي باستاۋ مۇناراسى، حالىق باقشاسى، قۇرباندار قابىرىستانى، كۇڭ فانسىن ەسكەرتكىشى، ازيا-ەۆروپا كىندىگى، سارعۇسىن ەكولوگيالىق ورمانى، جابايى جەمىس ورمانى، دولاتى سۋ قويماسى، روزا گۈل اڭعارى، تاستى ورمان باقشاسى، ساز كولى كورىنىس رايونى، الاتاۋ وتكەلى ت.ب ساياحات ورىندارى بار.
 
    ساۋان اۋدانىندا: ۇلۋجان ساياحات رايونى، راردار ساياحات ورنى، اراسان كورىنىس رايونى، ءشول-جازيراداعى ورمان كورىنىس رايونى، قوس ايداعار ۇڭگىرى، شىعىس داتاڭ كورىنىس رايونى، مىڭبۇلاق كورىنىس رايونى، ورمان باقشاسى ت.ب ساياحات رايوندارى بار.
 
    شيحۋ قالاسىندا: لاي اراسان، نانسان ورمان-توعاي باقشاسى، لاستاي كورىنىس رايونى، ۇلانسادىق كولى ساياحات رايونى، بايىنعۋ ساياجايى، لاما بۇتحاناسى، داي فۇدەپسىن ەكولوگيا باقشاسى، گانجياحۋ قورىق رايونى، شيحۋ بۋ اراسانى، شولدەگى جاسىل القاپ كورىنىس رايونى، التىن اتىراۋ ورماندى ساياجايى سياقتى ساياحات رايوندارى بار.
 
    شاعانتوعاي اۋدانىندا: بارلىق تاۋىنداعى تاستى كورىنىس رايونى، باسباي زيراتى، بارداقۇل جارتاس سۋرەتى، شاعانتوعاي عاشىقتار اڭعارى، الاكول كەشكى ارايى، دۋلاتاي قورجاسى، قۇلىستاي جايىلىمى، باسباي كوپىرى، قۋساق ەكولوگيالىق ساياحات رايونى، اق تەرەك قاراۋىل ورنى، سۇن لۇڭجۇن قۇرباننىڭ زيراتى، جابايى بادام قورىق رايونى، تورە جايلاۋ، باسباي مۇرا جايى، قورىمدى كول ت. ب ساياحات ورىندارى بار.
 
    تومەندە جيناعان ماتەريالدارعا، قيادان اقساقالدان ەستىگەن اڭگىمەلەرگە نەگىزدەلىپ تورە جايلاۋدى قىسقاشا تانستىرامىز.]
 
    تورە جايلاۋ- بارلىق تاۋىنىڭ سولتۇستىك سىلەمىندەگى كوك وراي شالعىن، جازيرالى ولكە. بۇل ارانىڭ جەر قۇرىلسى ءبىر شاما بيىك، اۋداننان 40 كيلومەتر الىس بولىپ، وڭتۇستىگى تاستى وزەنى ساياحات رايونى، باتىسى الا كول، شىعىسى بارلىق تاۋى تەڭىز دەڭگەيىنەن مىڭ مەتر بيىك بولىپ، بۇل وڭىرگە ءبيدايىق، اق جۇرەك، قىزىل ميا، قاراقات، بۇلدىرگەن، جاۋ جۇمىر سياقتى 500 تۇردەن استام وسىمدىك پەن ءدارى ءشوپ ءوسىپ، گۈل بايشەشەگى كەڭ اۋماقتى كومكەرىپ جاتادى. سوندىقتان جەرگىلىكتى حالىق بۇل ارانىڭ كوكتەمى گۈل، جازى تىنىس، كۇزى التىن، قىسى كۇمىس دەپ اتاعان.  تورە جايلاۋ ەكى بولەك جەر، ەكى اراسى 400 تەمر شاماسىنداعى بىلەزىك دەپ اتالعان ءبىر قىرات ارقىلى ءبولىنىپ جاتادى. بۇل قىراتتىڭ سولتۇستىگى شاعانتوعاي وزەنىنىڭ باسىنداعى ءبىر تاراۋى. وڭتۇستىك جاعىندا تورە ساي دەگەن ساي بولىپ، ودان اققان بۇلاق تاستىعا قۇيىپ جاتىر. كەيىنگى حالىقتار جوعارى تورە جايلاۋ، تومەنگى تورە جايلاۋ دەپ اتاپ كەتكەن. جوعارى تورە جايلاۋدان تاستى وزەنىنە قاراي ءتۇسىپ جاتقان كىشى-گىرىم تاۋ بولىپ، بۇل تاۋ قارابا دەپ اتالعان. قارابانىڭ باتىس جاق سالماۋى بۇل تاۋ قارابا دەپ اتالعان. قارابانىڭ باتىس جاق سالماۋى تورە سايىنىڭ شىعىس جاق شەتىن باسىپ جاتىر. جوعارعى تورە جايلاۋدىڭ جەرى تەگىس ەمەس، تومەنگى تورە جايلاۋدىڭ جەرى جاتتىقتاۋ كەلەدى. ەكى تورە جايلاۋدا ورماندار مەن بۇتالار بولمايدى، جان جاعىنا ءتۇسىپ جاتقان سايلاردا قاراعاي سياقتى 10 نەشە ءتۇرلى اعاش وسەدى. تورە جايلاۋ ونشا بيىك بولماسادا، تورە جايلاۋدا تۇرىپ، بارلىق تاۋىنىڭ كوپتەگەن جەرىن كورۋگە بولادى.
 
    تورە جايلاۋدىڭ شىعىس جاعى (جوعارى تورە جايلاۋ) كوك ساي، تاستىعا تۇسەتىن تىك جول جانە شىعسقا قاراي جالداپ بارىپ باسىباي جايلاۋى اتانعان كوك شوقى، اق شوقى جايلاۋلارى بار بولىپ، ونى تورە جايلاۋدا تۇرىپ كورۋگە بولادى. وڭتۇستىك قارسىندا اق باستاۋ، شەرۋباي، شاپات، قازان تاپقان، ءۇش كەزەڭ ودان ورلەسە باسباي باستاعان بايلار باراتىن اتاقتى سار بوكتەر جايلاۋى سايراپ تۇر جانە وڭتۇستىگىندەگى ءدورتۋىل جايلاۋى اتالعان سار تەرەك، قازان، باي باعىس، شۇرىق جانە بارلىق تاۋىنىڭ ەڭ بيىك شوقىلارى كۇن تاپقان، باكەي قاشقان، سارتوبە ودان باسقا قاراعاي بۇرگەن تەكشەنىڭ باتىس جاعى قازاقستاننىڭ جەرىنە قاراي سۇعىنىپ جاتقان تۇمسىق دەپ اتالعان تاۋلار كورىنىپ تۇر، باتىس جاعىندا تورە جايلاۋعا باسى تىرەلىپ جاتقان قايىڭدى بۇلاق، سار تولاعاي اتانعان ۇلكەن توبە تورە جايلاۋدان 20 كيلومەتر جەردە تۇر. قازاقستان جاقتان اراسان تاۋى، ەجەلگى رەسەي زامانىنداعى بوس تۇرعان داستەمىر، الاكول جانە الاكول ورتاسىندا ارال توبە دە كوزگە تۇسەدى جانە شينجياڭدا تيانشان، بۋراتالدا سار تاۋ، قازاقستاندا توقتا دەپ اتالاتىن تاۋدا وسى تورە جايلاۋدان كورىنىپ تۇرادى.
 
    تورە جايلاۋدا قاناعات بولىس، سەيىلقان زاڭگى، مۇقاش زاڭگى، باباي زاڭگى، تەمىربەك ۇكىرداي، تۇيەشى ۇكىرداي، سەيىتقان اكىم سياقتى ادامدار مەن اۋعان اقىن، كۇنبولات اقىن، قۇسىميا   ءانشى قاتارلى مىقتى ادامدار وتكەن. تورە جايلاۋدىڭ وڭتۇستىك جاعى شىڭ ورمان. تورە جايلاۋ بارلىقتىڭ ءبىر تارماعى بولعاندىقتان، بارلىقتا بار اڭدار تورە جايلاۋدا دا بار. وندا، بۇعى، مارال، ارقار، قۇلجا، تاۋ ەشكى، ەلىك، بورسىق، تۇلكى، قاسقىر، قابىلان، ات سىلەۋسىن، قوي سىلەۋسىن، ءمالىن، سۋىر سياقتى كوپتەگەن اڭدار بار. تورە جايلاۋدا توي جاساۋ، اس بەرۋ سالتى ۇنەمى بولىپ تۇرعان. ماسەلەن، قىڭىربەك، باعاتاي، سەيىلقان زاڭگى سياقتى ادامداردىڭ اسى 1957-جىلىداردان بۇرىن وسى تورە جايلاۋدا وتكەن ەكەن. تورە جايلاۋدا ورتا مالشىلار مەن كەدەي مالشىلار وتىرىقتاسۋدان سىرت، بايلار قورا-قورا مالدارىن ۇلكەن جايلاۋعا جىبەرىپ، وزدەرى تورە جايلاۋدا قالاتىن ەدى. سول كەزدە تورە جايلاۋعا ۇلكەندى-كشىلى 30 دا 40 اۋىل وتىراتىن. قازىر ەتەك جاعىنان باستاپ تىڭ اشىپ، ەگىن ەككەندىكتەن، تورە جايلاۋعا جاقىن تۇراتىن شاپپالىقتاردا ەگىنشىلككە اينالعان.
 
    قوبىقسارى موڭعۇل اۆتونوميالى اۋدانىندا: اۋداننىڭ ساياحات بايلىعى مادەني جانە جاراتىلستىق بولىپ ەكىگە بولىنەدى. مادەني ساياحات بايلىعى: تاۋ جىنسى سۋرەتى، ەجەلگى مولالار، لاما بۇتحاناسى، بايىرعى قالالاردىڭ ەسكى جۇرتتارى، ۋاڭ تورە سارايىنىڭ بۇرىنعى ورنى سياقتىلار. ال، جاراتىلستىق ساياحات بايلىعى: شايتان كەرىش، قۇبا ءشول الاڭعسى، قاراعايتى اڭعارى، اۋىز ءشي كورىنس رايونى سياقتى ساياحات ورىندارىن قامتيدى.
 
رەداكتورى: ارداق كامالقان قىزى