ەەڭ جاڭا مازمۇندار
تارتىمدى كونسەرت نومىرلەرىن قويدى
بيىل شاۋەشەك اۋەجايىنىڭ تاسىمال مولشەرى 260 مىڭ ادام رەتتەن استى
مەملەكەتتە ءبىرتۇتاس قولدانىلاتىن ءتىل-جازۋ ۇيرەنۋ قيمىلىن ورىستەتتى
دەنساۋلىق اقاۋسىزدىعىن قورعاۋ جونىندە كەڭەس بەرىپ، بۇقارانىڭ القاۋىنا بولەندى
208 پارشا ۇگىت ماتەريالىن تاراتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنا شىنايى قىزمەت وتەدى
كاسىپتىك سەلبەستىك كووپەراتيۆ شارۋالاردىڭ كىرىسىن ارتتىردى
«ءۇش ءتۇرلى كۇشتى»، «ەكىبەتكەيلەردى» ادا-كۇدە باتىل الاستايمىن
شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن ءىس جۇزىندىك ارەكەتىم ارقىلى قورعايمىن
پارتيانىڭ مەيىر-شاپاعاتىن ەستە بەرىك ساقتاپ، پارتياعا ىلەسەمىن، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ باستاۋشىسى بولامىن
جوعارى ورەلى ەمدەۋ قىزمەت وتەۋىنەن يگىلىكتەندىردى
ايماق ورنىقتىلىق قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
ايماقتىق پارتكومنىڭ وزەكتى گرۋپپاسى 39-رەتكى كوللەكتيۆ ۇيرەنۋىن وتكىزدى
1990-جىلدىڭ تۇلەگى قىستاق تۇرعىندارىن اۋقاتتانۋعا باستادى
2019-جىلعى ءىشىنارا مەرەكە-دەمالىس كۇندەرى جونىندەگى ورنالاستىرۋدى جاريالادى
ايماقتىق پارتكومنىڭ وزەكتى گرۋپپاسى 38-رەتكى كوللەكتيۆ ۇيرەنۋىن وتكىزدى
ايماقتىق پارتكوم مۇشەلەر (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىن اشتى
2018-جىلى 12-ايدىڭ 14-كۇنى 277-سان
2018-جىلى 12-ايدىڭ 13-كۇنى 276-سان
قىزمەت اترەتى قىستاق تۇرعىندارىن اۋقاتتانۋ جولىنا باستادى
قاراستى رايونداعى تۇرعىنداردىڭ حاۋىپسىزدىك تانىمىن بارىنشا جوعارىلاتتى
اۋىل شارۋاشىلىق ماشينالارىن وندىرەتىن كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس قۋاتى ارتتى
ءار ۇلت حالقىن رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ جەتىستىكتەرىنەن شىنايى يگىلىكتەندىردى
زاڭ بىلىمدەرىنەن ساباق ءوتتى
پارتيانىڭ ابزال ساياساتىن حالىق جۇرەگىنە تەرەڭ ۇيالاتۋىن ءۇمىت ەتتى
جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەردىڭ قىس مەزگىلىندەگى مادەني تۇرمىسىن بايتتى
«الەۋمەتتىك اۋماق ءبىزدىڭ جىلى جانۇيامىز»
اكىمشىلىك مەكەمەسى 2018-جىلعى 36-رەتكى پارتگرۋپپا (كەڭەيتىلگەن) ءماجىلىسىن جانە 28-رەتكى ۋاليلەر قىزمەت ءماجىلىسىن اشتى
جەرلىك ۇگىتشىلەردىڭ ۇگىت-لەكسيا جارىسى ءوتتى
شينجياڭنىڭ «ءتورت تاريحىن» دۇرىس تانىپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن باتىل قورعايىق
تيجارات-ساۋدا ورتاسىن جاقسارتۋ جاعىندا نىق قادام باسقاندىعىن ايگىلەيدى

وگەي اكە

جولدانعان ۋاقىتى : 2018/10/29 11:22:03

ليۋ لياڭچىڭ   (شالقىما)

  ءۇيىمىز تۇرعان جەردە مينگو داۋىرىندە «التىن شايقاسىنا اينالعان» قورقىس دەگەن وزەن بار - دى. قازىر دە بىرەن – ساران التىن شايقاۋشىلار كەزىككەنىمەن، جوعارى جاعىنىڭ ەكى جاعالاۋىنىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن التىن قازۋشىلاردان قالعان ۇڭىرەيگەن قالىڭ ۇڭگىر كەزىگەدى. بۇل وزەننىڭ التىنى دا تاۋسىلىپ، باياعىداي ەمەس، جاي وزەنگە اينالعان. ءبىز تۇرعان جەر وزەننىڭ تومەنگى جاعىندا بولعاندىقتان، التىن شايقاعان وزەن سۋىمەن ەگىستىگىمىزدى سۋاراتىنبىز، كەيدە وزەن جاعاسىنداعى تۇنبا قۇمنان جالت – جۇلت ەتىپ جاتاتىن التىن ۇنتاقتارىن دا بايقايتىنبىز. وسى وڭىردەگى كونە كوز قاريالاردىڭ التىن دەسە اۋزىنىڭ سۋى قۇرىمايتىنى جوق، كىمنىڭ ۇيىندە كەسەك التىن بولماعان دەيسىڭ. بىزدىكىندە دە كەسەك التىن بولعان، ونىڭ قانشالىقتى ەكەنىن ايتۋعا باتىلىم بارمايدى. وگەي اكەمنىڭ ايتۋىنشا اكەسىنىڭ كوزى تىرىسىندە جيىن – تەرىن جۇمىسى بىتكەن سوڭ، وسى وزەننىڭ باسىنا ات اربامەن بارىپ، قولدارىنا شوتكى الىپ، وزەن جاعاسىنداعى تاستاردىڭ اراسىنان التىن شايقايدى ەكەن. ون نەشە كۇندە جارىم دوربا كەبەك التىن شايقاپ الىپتى.

  ءبىراق ءبىزدىڭ ۇيدە، شىنىندا، ءبىر قورجىنباس التىن بولعان كورىنەدى. وگەي اكەمىزدىڭ دە التىندى ادام بولعانى شىندىق، ول التىندى اۋزىنا العاندا جۇزىنەن ماساتتانۋ مەن مەن مەندىك بايقالاتىن.

  كورشىمىزدە دە ءبىر قورجىنباس التىن بولىپتى. ول ۇيدەگى ۋاڭ كاريا تەگى التىن جونىندەگى اڭگىمەنى اۋزىنا المايتىن. وگەي اكەم – ماناس وزەنىنەن وتە قاشپاقشى بولىپ، ات – كولىكتەرى جەتىسپەگەندىكتەن ۇيىندەگى ءبىر قورجىن باس التىنىن قىستاقتارىنداعى اتتىلى بىرەۋدىڭ قولىنا ۇستاتا سالىپتى. ال قاشقان ەل وزەننەن وتكەن سوڭ بەت – بەتىنە كەتكەن عوي.

  ۇزاق جىلداردان كەيىن ۋاڭ كاريا وزەننىڭ ارى جاعىنداعى ماناس اۋدانىندا تۇراتىن الگى ادامدى ىزدەپ تاۋىپتى. الگى ادام قول ۇشىن بەرىپ ءبىر قورجىنباس التىندى وزەننەن الىپ وتكەنىن مويىنداعانىمەن، وزەننەن وتكەن سوڭ دا جان ساۋعالاپ قاشىپ ءجۇرىپ، قورجىندى ءتۇسىرىپ الىپتى.

  –جانىمىز مۇرنىمىزدىڭ ۇشىندا جۇرگەندە،التىنعا قارايتىن قايداعى مۇرسا، - دەپتى الگى ادام.

  ۋاڭ كاريا العاشىندا سەنبەي، بىرنەشە جىلعا دەيىن بىرەۋ – بىرەۋلەردەن جاسىرىن سۇراستىرىپ ءجۇرىپتى. ال الگى كىسى التىنى بار ادامدارداي ەمەس، ءسىڭىرى شىققان كەدەي ەكەن. سونىمەن وگەي اكەم دە كەيىن كەلە مۇنى قۋزاماپتى. ۋاڭ كاريا دا التىننىڭ اڭگىمەسىن ەندىگارى ايتپايتىن بولىپتى.

  ەندەشە ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ التىنى شى؟ وگەي اكەم جۇمعان اۋزىن اشار ەمەس. بۇرىن ءبىز ونىڭ ەسكى ۇيىندە تۇرعانبىز، ءبىر كەزدەرى ول شەشەمە التىننىڭ اڭگىمەسىن ايتىپتى. ءبىراق ءبىز ونىڭ التىن ساقتاعانىنا سەنە سالعىمىز كەلمەيدى. ول وسى اراداعى كونە كوزدەردىڭ ءبىرى، بايىرعى شينجياڭدىق، وتباسىلىق نەگىزى مىقتى. وتباسىلىق نەگىزى مىقتى دەگەنىمىز ءۇيىنىڭ استىنا التىن كومگەن دەگەن ءسوز. ەستۋىمىزشە قىستاقتاعى كونە كوزدەردىڭ ءبارى التىن ساقتاعان كورىنەدى. ءبىراق ولار التىن بارىن ەشقاشان اۋىزدارىنان شىعارمايدى. ولار كەسەك التىندارىن تامنىڭ استىنا كومىپ تاستاپ، اقشاسى جوق ادام سياقتانىپ،ءۇپى-تاپى كۇن كورەدى. شەشەم دە وگەي اكەمنىڭ التىنىنىڭ بار ەكەنىنە سەنەر – سەنبەسىن بىلمەي كەلەدى. ەشتەڭەسى قالماعان عوي، بار بولسا الىپ     شىقپاي ما.
بىزدىكى بەيبىتشىلىك توعانى قىستاعىنان كوشكەن سول كۇنى كەرەك – جاراقتارىمىزدىڭ ءبارىن تراكتورعا تيەدىك، بىرنەشە تۇياق قويىمىزدى دا سالدىق، شەشەم وسى جولى نە دە بولسا وگەي اكەمىز التىندى قازىپ الىپ شىعار دەپ ويلاعان شىعار. سودان ءبىز يۋانشىڭگۇڭگە كوشىپ كەتتىك، وگەي اكەمنىڭ ەسكى اۋلاسىن دا قىستاقتاعى سودىر فىڭ سىعا ارزانعا ساتا سالدى، بار بولسا ول التىنىن بىرەۋگە تەگىن بەرە سالمايتىن شىعار. ءبىراق وگەي اكەم ەسكى اۋلاسىن از ۋاقىت اينالسوقتاپ ءجۇردى دە، بىرنەشە تال شىرىگەن اعاشتى تىركەمەگە تاستاي سالىپ، سوسىن  ءوزى دە تراكتورعا  شىقتى.

  بۇل جەردەگى قالتالىلاردىڭ كوبىنىڭ التىندارى دا بولعان، ءبىراق اياق  استىنان تاقىر كەدەيگە اينالىپ شىعا كەلگەن. ولاردان قالعانى دەرلىكتەي التىن جونىندەگى اڭگىمەلەر عانا، التىندارىنىڭ قايدا كەتكەنىن ءيت ءبىلسىن بە.

  جيىرمانشى عاسىردىڭ 70 -، 80 – جىلدارى بىرەۋلەر ۇنەمى وسى جەرگە كەلىپ التىن قازاتىن. ءبىر جىلى ءىرى جەر يەسى جاڭ تاۋشاننىڭ نەمەرەسى ءبىر توپ ادامداردى باستاپ كەلىپ، وزدەرىنىڭ قورجاسىن ءۇش اي قازىپ، ۇلكەن ۇڭگىر قىپ تاستاعان. تاعى ءبىر جىلى ورتاشا جەر يەسى فاڭ الۋەتىنىڭ زاۆودتارى دا ەسكى ۇيلەرىن قازىپ شۇڭقىرايتىپ تاستاعان. ەڭ كىشكەنە شۇڭقىردى شاعىن جەر يەسى تاڭ اۋلەتىنىڭ شارۋاشىلىعىن باسقارۋشىلاردىڭ ۇرپاقتارى قازىپ كەتكەن. ونىڭ قويشىسى تاڭ اۋلەتىندەگىلەردىڭ ءبىر كۇبىنى قوي قوراعا كومگەنىن بايقاپ قالعان. كۇبىنىڭ اۋىرلىعى سونشالىق ەكى ادام ارەڭ كوتەرىپتى، داۋدە بولسا قىمباتتى نارسەلەر بولۋى مۇمكىن. مۇنى قويشى تۇندە قورانىڭ توبەسىندە جاتىپ اپ – انىق كورىپتى. تاڭ اۋلەتى جاۋ شاپقاندا باس ساۋعالاپ تۇرا قاشىپ، التىندى قازىپ الۋعا ۇلگىرمەگەن شىعار. كەيىن تاڭ اۋلەتىندەگىلەر دەرەكسىز كەتتى، مۇمكىن قاشۋعا ۇلگىرمەي قىرىلىپ قالعان شىعار.

  وسى شۇڭقىردى ءۇش توپىراق قازعىشپەن ەكى جىل قازعان. العاشقى جىلى قىس ءتۇسىپ كەتىپ جۇمىستارى توقتاپ قالىپ، كەلەر جىلى كوكتەمنەن باستاپ تاعى ءبىر اي قازعان. التىن شىنىمەن قىمبات بولعاندىقتان، از عانا بولسا دا سول ءۇشىن ادامدار وسىنشالىق شۇڭقىر قازىپ تاستاعان. ەستۋىمىزشە، التىن جەر استىندا ارى – بەرى كوشەدى ەكەن. ءبىراق ادامدار التىننىڭ قايسى باعىتتا كوشەتىنىن، كوشكەن سايىن تەرەڭدەي بەرەتىنىن بىلمەيدى. بالكىم جوعارى قاراي كوشىپ، جەر بەتىنە شىعىپ قالىپ، باياعىدا – اق بىرەۋلەر الىپ كەتكەن شىعار. سوندىقتان ولار قوي قورانى قانشالىق ۇلكەن، قانشالىق تەرەڭ قازعانىمەن التىندى تابا المايدى. ادام، ماشينا مايعا الىپ قازۋعا قارجى جۇمساۋمەن بىرگە، سول جەردەگى جەر يەسىنە دە باسقارۋ اقى تولەپ شىعىندار بولعان ەكەن، ونى بوس قويسىن با. ەگەر ون مىڭ يۋان جۇمساپ التىن تابا الماعان سوڭ، ول تاعى دا بەس مىڭ يۋان قارجى سالادى. بۇل بەينە قۇمارعا اسىلىن تىككەنگە ۇقسايدى. ءبىر كۇرەكتەن كەيىن نەمەسە توپىراق تۇرگىشپەن ەندى ءبىر كۇرەگەندە التىن اشىلىپ قالاتىنداي قاشاندا جەڭىلىسىنە مويىندامايدى. شۇڭقىرى قازعان سايىن تەرەڭدەپ، ۇلكەيە بەرەدى، اۋەلى وزەن جاعاسىنا، وزگەلەردىڭ ءۇيىنىڭ ىرگەسىنە دەيىن قازادى. شۇڭقىر قازعان سايىن ۇلكەيە بەرگەنىمەن، قىرسىققانداي ەشتەڭە دە شىقپايدى.

  قىستاعىمىزدىڭ سىرتىنداعى الگى ەڭ تەرەڭ دە ۇلكەن شۇڭقىردىڭ بالىق كولشىگىنە اينالعالى قاشان. مۇنى ءبىز التىن شۇڭقىر سۋ قويماسى دەپ اتاپ كەتتىك. قالعا كىشىلەۋ بىرنەشە شۇڭقىرعا قىستاق تۇرعىندارى بالىق باققاندىقتان، مۇنى التىن بالىق كولشىگى، التىن كولشىك دەپ اتاپ كەتتىك. وسى شۇڭقىرلاردى قىستاق تۇرعىندارى بىرىنەن سوڭ ءبىرى كوتەرمەگە الىپ، توقتامدى الپىس جىلعا ءبىر-اق جازدى. ولار دا جىلان اياعىن كورگەن ىسپورلار بولىپ، بالىق وسىرەمىز دەپ قارىزعا العان اقشاسىنا شۇڭقىردى ونان ارى ۇلعايتىپ قازىپ، وزگەلەرگە بالىق كولشىگىن رەتتەپ جاتىرمىن دەپ قويعانىمەن، شىنتۋايتىنا كەلگەندە باعىن سىناپ التىن ىزدەيتىن. التىن شىقپاسا دا وقاسى جوق، شۇڭقىردى يەمدەنىپ الىپ، بالىق باعادى. ايتەۋىر شۇڭقىردىڭ ىشىندە ءبىر كۇبى التىن بار ەمەس پە. مۇنداعى كونە كوزدەر التىننىڭ الىسقا كوشىپ كەتپەگەنىنە سەنەدى. ال سىرتقا كەتىپ قالعاندار دا قايتىپ كەلىپ، ابدەن توزىعى جەتكەن ەسكى ۇيلەرىنىڭ استىن اڭديدى. ءبىراق التىن قازىپ العان نەمەسە تاۋىپ العان ەشكىمدى ەستىگەمىز جوق. ءبىراق التىن كومىلدى دەگەن ورىن ادامداردىڭ ەسىنە مىقتاپ شەگەلەنىپ قالعان. ۇزاق جىلداردان كەيىن بىرەۋلەر التىننىڭ اڭگىمەسى جونىندە ءتۇس كورسە، سول جەردەن الباتى شۇڭقىرلار قازىلاتىن.

  وگەي اكەمنىڭ ەسكى اۋلاسىنان كەيىن ۇلكەن شۇڭقىر قازامىز با قالاي؟

  كەيدە وگەي اكەم مۇمكىن شىنىمەن التىن جاسىرعان بولۋى كەرەك دەگەن ويعا كەتەتىنمىن، ويتكەنى ول بەيبىتشىلىك توعانى قىستاعىنا ۇنەمى بارىپ، ەسكى ءۇيىن كورىپ تۇراتىن، بۇرىن ۇيدە ات اربا بار كەزدە اربامەن بارىپ كەلەتىن دە كەيىندەپ وتباسىمىز اۋدان قالاشىعىنا كوشىپ كەتكەن سوڭ، اربانى ساتىپ جىبەرگەن ەدىك، ول بىرەۋلەردە الاشاعىم بار ەدى دەپ اۆتوبۋزبەن بارىپ ءجۇردى. ول ەسكى تامدى ءتورت ءجۇز ەلۋ يۋانعا باعالاپ فىڭ سىعا ساتقان، ول ەكى ءجۇز يۋانىن بەرىپ، قالعانىن كۇنى بۇگىنگە دەيىن بەرمەي كەلەدى. فىڭ سىنىڭ قاشان بولسا اقشاسى بولعان ەمەس. ول بەستە قامتاماسىزداندىرىلاتىن بولعاندىقتان، جەر دە ەكپەي قىستاقتىڭ قۇتقارۋعا بەرگەن استىعىمەن كۇن كورەدى. ونىڭ نورما استىعىن ساتىپ ءبىزدىڭ اقشامىزدى قايتارۋى مۇمكىن ەمەس. وگەي اكەم بۇلاردى ابدەن بىلە تۇرا، باياعىسىنشا جىلدا اقشاسىن سۇراپ بارادى. بارعان سوڭ فىڭ سىمەن بىرگە ەسكى ۇيىنە قونادى. ءبىز ول اقشانى سىلتاۋراتىپ جاسىرعان التىندارىن كورگەلى باراتىن شىعار، سونشا جىلداردان بەرى ول بەيبىتشىلىك توعانى قىستاعىنا بارعىشتاپ جۇرگەندە مۇمكىن التىندى قازىپ العان شىعار، ال قازىپ السا ونى قايدا جاسىردى؟ مۇمكىن قازىرگى وتىرعان ءۇيىمىزدىڭ استىنا جاسىرعان شىعار دەگەندەردى ويلايتىنبىز. 

  بالكىم التىندى قازىپ الا الماعان دا بولۋى مۇمكىن، ول التىندار ءالى دە بەيبىتشىلىك توعانىنداعى ەسكى ءۇيدىڭ استىندا. بالكىم وگەي اكەم ونى كومگەن كەزدە كەيىن قازىپ الۋدى ويلاماي، وزىنە قالدىرعان بولۋى دا مۇمكىن. ال ەڭ سوڭىندا وسى التىنداردى قانداي جولمەن بىزگە بەرەرىن دە بىلمەيمىز. بالكىم ول الگى ءبىر قورجىنباس التىندى شالا – شارپى ءسوز ەتكەندە، بىزگە بەرە سالعام دەيتىن شىعار. وگەي اكەم قازىر سەكسەنگە كەلدى، جاسى ۇلعايىپ قالعاندىقتان، سوڭعى جىلدارى بەيبىتشىلىك توعانىنا كوپ بارمايدى، التىننىڭ اڭگىمەسىن دە كوپ ايتپايدى. ءبىراق قىستاقتاعى ەسكى ءۇيىن كوپ اۋىزعا الىپ، فىڭ سى اقشانى ءالى بەرمەدى، بولماسا ەسكى ءۇيدى قايتارىپ الايىق دەگەندەردى ايتا بەرەدى. وسىلايشا وگەي اكەم ەسكى ءۇيىن ەرەكشە كورەدى دە ءبىزدى سول ەسكى ءۇيدىڭ استىندا شىنىمەن – اق التىن بار دەگەن ويعا قالدىرادى.

  كەلەشەكتە ءبىر كۇنى ءبىز دە الگى ءبىر قورجىن باس التىننىڭ اڭگىمەسىنە شىنىمەن سەنىپ، اعايىندى بىرنەشەۋىمىز ءبىر توپىراق تۇرگىش ماشينانى جالعا الىپ، ەسكى اۋلامىزعا سالتاناتپەن كىرەمىز بە، كىم ءبىلسىن؟ 
  اۋدارعان _ تۇردان جاناقىن ۇلى

  رەداكتورى : جىگەر ومىربەك ۇلى  


  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.
  مىسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى