ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2017-جىلى 20-قىركۇيەك 208-سان
2017-جىلى 19-قىركۇيەك 207-سان
2017-جىلى 18-قىركۇيەك 206-سان
2017-جىلى 16-قىركۇيەك 205-سان
قىزمەت اترەتى پارتيانىڭ تيىمدى ساياساتتارىن مالشىلار وتباسىنا جەتكىزدى
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىن مىقتى ۇستادى
عىلىم-تەحنيكا ىستەرى قارىشتاپ دامىدى
«اقىن بولۋ ءوز ەركىڭ...»
ايماعىمىز اۆتونوميالى رايوننىڭ حاۋىپسىز ءوندىرىس جۇرگىزۋدى ارالاپ تەكسەرۋىن قارسى الۋ قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
اۆتونوميالى رايوننىڭ «ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماداعى» ءتۇيىندى مىندەتتەردىڭ تياناقتانۋ جاعدايىن باقىلاۋ-تەكسەرۋ گرۋپپاسىنىڭ باقىلاۋ-تەكسەرۋ قىزمەتىنەن جاۋاپ قايتارۋ ءماجىلىسى اشىلدى
شاعانتوعاي اۋدانىنداعى ءار ۇلت جۇرتشىلىعى قورشاعان ورتانى قورعاۋدى باقىلاۋ - تەكسەرۋ قىزمەتىن القادى
باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا قۇدىرەتتى وڭ ەنەرگيا ۇيىستىردى
2017-جىلى 15-قىركۇيەك 204-سان
اۆتونوميالى رايوننىڭ « ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماداعى» ءتۇيىندى مىندەتتەردىڭ تياناقتانۋ جاعدايىن باقىلاۋ-تەكسەرۋ گرۋپپاسى ايماعىمىزعا كەلدى
مەيربان انالار قيىنشىلىعى بار وقۋشىلاردان قال سۇرادى
قىزمەت اترەتىنىڭ كومەگى بۇقارانىڭ جۇرەگىندە
قىزمەت اترەتى مالشىلاردىڭ شىعىنسىز ءتول الۋىنا تاماشا شارت جاعداي ازىرلەدى
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، پارتياعا ىلەسىپ، ايقىن تۋ ۇستاپ، بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرامىن
بۇگىنگى شينجياڭدى بۇلدىرۋگە استە جول بەرمەيمىز
قانجاردى «ءۇش ءتۇرلى كۇش» پەن «ەكىبەتكەيلەرگە» قادايىق
ايماعىمىزداعى ءار دارەجەلى ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى «ءۇش ءتۇرلى كۇشكە» باتىل ءۇن قاتىپ، ايقىن پوزيتسيا ءبىلدىردى
شيحۋ قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسى جاقسارا ءتۇستى
جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىستى ەسكە ءتۇسىرۋ كۇنىندە ءتۇرلى فورماداعى قيمىلدار ورىستەتتى
ماڭىزدى ءسوز رۋحىن مالشىلارعا جەتكىزدى
2017-جىلى 14-قىركۇيەك 203-سان
«تارباعاتاي گازەتى» مەكەمەسى جۇمىسشى -قىزمەتشىلەردىڭ مادەني تۇرمىسىن جاقسارتتى
ارتىق ەڭبەككۇشتەردىڭ كاسىپتەنۋىن جەبەدى
قامقور جاندارعا العىس ايتتى
قىزمەت اترەتى ءورت وشىرۋ بىلىمدەرىن ۇگىتتەدى
ساياحات،سەرۋەن قالاسىن قۇرۋعا بەرىك نەگىز قالادى

جان بىتكەندى «جانىم» دەپ ءوتتى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/8/31 12:05:47

قاھار ءسىلامجان ۇلى
 
  تۇماۋعا دا قيماي جۇرگەن اياۋلى كاكەش قايىرجان ۇلى اعانىڭ «قايتىس بولىپتى» دەگەن تاستاي سۋىق حابارىن ەستىگەندە، شىنى كەرەك، ولكەدەگى قازاق ءتىلدى تۇتاس اقپارات-باسپا ءسوز سالاسى كۇڭىرەنىپ، ەڭ ءبىر اياۋلى تۋىسىنان، جانعا بالاعان جاناشىر   قورمالىنان ايرىلعانداي  اۋىر كۇي كەشتى.  قازاق حالقى تاعى ءبىر ارداقتى ازاماتىنان،ءتىل مامانىنان قاپيادا ايرىلدى، قاداۋ - قاداۋ جىلداردا ءبىر كورىنەتىن جارىق جۇلدىزىنان كوز جازىپ قالدى. ءوز باسىم وزەگىمە وكسىك  تىعىلىپ، ءىشى - باۋىرىم ەزىلىپ، قان جۇرەگىم قاق جارىلىپ، كوزىمنەن ەرىكسىز جاس پارلاپ، باۋىرى سۋىق قارا جەرگە نالي   بەردىم، نالي بەردىم...

  ءبىز وسى سالادا كىمدەردى كورمەدىك، كىمدەردى ءوز قولىمىزبەن و دۇنيەگە اتتاندىرمادىق! نە ءبىر ايتۋلى اقىن - جازۋشى، تىلگەر مامان، تاريح عالىمى، اقپارات الىبى، مايتالمان اۋدارماشى، ايتۋلى ءتىلشى، رەداكتور، كوررەكتور، جۇلدىزدى جۋرناليست، ادالدىقتىڭ اق تۋىن ۇستاعان، كىسىلىكتەن جارالعان ەگەي ەر، ەل قورعانى، ەل اعاسى دەگەندەر ارت - ارتىنان دۇنيە سالدى، سول قايراندا - قايران مىڭ بولعىر ارداگەرلەردىڭ قايسى ءبىرىن ايتايىن، اعايىن! كاكەش انە  سولاردىڭ ءبىرى، ءبىرى  بولعاندا دا بوگەنايى بولەك، بىزگە باسقادان ايرىقشا نۇسقالانىپ، ايدىندانىپ كورىنەتىن بىرەگەيى ەدى.

  مەن ونىڭ حالىق جۇرەگىنەن ورىن العان تەلەگەي تەڭىز اۋدارمالارىن،تۇنىپ تۇرعان اقيقات تۋىندىلارىن ءبىر - بىردەن اشالاپ ايتقان ەسەسىنە «سۇتپەن بىتكەن سۇيەكپەن كەتەتىن» كىسىلىگىن، كىشى پەيىلدىلىگىن؛ تىلدەن ءتۇيىن تۇيگەن تىلگەرلىگىن؛ قوعامدىق، جاراتىلىستىق عىلىمنىڭ قاي سالاسىنداعى اۋدارمادا بولسىن، ءبارى - بارىن دە پارتيا ءۇنىن، وتان ۇلاعاتىن، حالىق تىلەگىن ءدالمە - دال جەتكىزە بىلگەن قاسيەتتى قاستەرىن، ءبىر شوعىر اقپارات -باسپا ءسوز سالاسىندا سالبۋرىنعا شىققان الىپ بۇركىتتەي قادالعانىن الماي قويمايتىن،الدىنا جان سالمايتىن قىراعىلىعى مەن سەزىكتى  سەزگىرلىگىن عانا تىلگە تيەك ەتكىم كەلەدى. و، داريعا-اي،ولاي بولاتىنى، قاي - قاي  جاعىنان دا كامەلەتكە جەتكەن اعانىڭ ارداگەرلىگىن ايتۋ بىزگە بۇلتارماس بورىش، تاريحي تالعام ەمەس پە!

  ول بىزگە بىردە كىسىلىك، ادامگەرشىلىك قاسيەت تۇرعىسىنان كورىنىس بەردى. «ءوزى جاقسى كىسىگە،ءبىر كىسىلىك ورىن بار» دەيدى اتامىز قازاق. قاشاندا جانىنان جاز توگىلگەن ول جايشىلىقتا،تۇرمىستا،عىلىم-ءبىلىم تۇرعىسىندا باسقالارعا ىلعي دا ادامگەرشىلىكپەن اعىنان اقتارىلا ايقىن پەيىل ءبىلدىردى، نە سۇراسا، سوعان اسا ءبىر ىجداعاتپەن ەرىنبەي - جالىقپاي جاۋاپ بەرۋدى وزىنە ءتول مىندەت سانادى، قايدان سالسا سودان شىعاتىن بىلگىرلىگى بولا تۇرسا دا، اشىق كۇندەي جادىراعان جاز ديدارلى جايما - شۋاق بەينە تانىتقان قاسيەتى، كىسىلىگى اتان تۇيەگە جۇك بولعانداي اياۋلى اعامىز ءومىرى داندايسىپ، ءوزىن ءور ساناپ كورگەن ەمەس. سونشاما مول  عىلىمي اتاقتىڭ، سيلىق-مارتەبەنىڭ  يەسى بولعانىمەن،«تاۋداي ونەرىڭ بولسا دا، تارىداي ماقتانىڭ بولماسىنعا» دەس بەرگەن ول تۋادا جانى جايساڭ جان  ەدى. وسى جايلى دا ول ءومىر بويى ماقتان سۇيمەي كەتتى.  ماقتاۋعا كەلگەندە، تاس كەنەدەي جابىسىپ، اسپانعا شىعارا ماقتاپ، اۋزىنا كەلگەنىن لىقسىتا ايتىپ، جەر باسىپ جۇرگەندەردىڭ ىشىندە  وزىنەن ارتىق ادام جوق دەگەندەردەن سىرت اينالىپ ءجۇرۋ ونىڭ قانىنا بىتكەن داعدىلى عادەتى ەدى.
 
  ءوزى قالاپ شاقىرعان جازدىڭ بارقىتتاي جۇمساق ءبىر كەشىندە ۇيىندە بولىپ، وزىمەن ارقا - جارقا كەڭەستىم. ءبىر ارەدىكتە مەن ول كىسىگە: اعا، وسىنشاما مول ءبىلىمدى قالاي عانا يگەرە العانسىز دەگەنىمدە، جاي جىميىپ قويىپ: «ادامنىڭ كوڭىلى شىن مەيىرلەنسە، ءبىلىم - عىلىمنىڭ ءوزى دە ادامعا مەيىرلەنىپ، تەز قولعا تۇسەدى، شالا مەيىر شالا بايقايدى» دەگەن عوي اباي اتامىز، كيەلى كىتاپ قولىڭدا بولعانىمەن، ول عىلىم - ءبىلىمنىڭ قولىڭدا بولعانى ەمەس، قاجىماي - تالماي ۇيرەنگەندە عانا ءارى ونى اماليات جۇزىندە يگىلىككە جاراتا بىلگەندە عانا، ول قولعا قونادى. بۇل دۇنيەدە ءبىلىم ءنارى ماڭگىلىك، ول ءارى ۇشى - قيىرى جوق الىپ تەڭىز، سەن مىقتاعاندا ومىردە تەك ونىڭ ءبىر تامشىسىنا عانا ازەر قول جەتكىزە الاسىڭ، سونىڭ ءوزى ساعان ومىرلىك ازىق!-دەگەن ەدى.

  بەس قولدىڭ سالاسى بىردەي ەمەس قوي، ول وسىلاي بولا تۇرسا دا، اۋىز ەكى سوزگە تويپاڭ جان ەدى. ىلعي دا: «جانىم...» دەپ ءسوز باستايتىن دا، جاڭا كوتەرىلگەن كۇندەي جارقىراپ، سوزدەن قالىپ، نە ايتار ەكەن دەپ وزىڭە قارايلاي بەرەتىن. ءسوزدى قيىننان قيىستىرىپ تاۋىپ سويلەپ، ويىن لەزدە ءارى شەبەر جەتكىزە الماعانىمەن، ءسوز ءماتىنى عىلىم - بىلىمگە، ءتىل توركىنىنە اۋدى بولدى، سۋ توگىلمەس تايپالعان جورعا جۇرىسىنە   باساتىن دا،اتتىعا ءسوز، جاياۋعا جول بەرمەيتىن. ونىڭ وسىلايشا عىلىمعا بەرىلگەن التىنداي جارتى عاسىرلىق ۋاقىتى تاريحتىڭ ۇزاق سالقار كوشى جونىنەن قاس قاعىمعا دا تۇرمايتىن بولماشى ۋاقىت سانالعانىمەن، مۇنىڭ ءوزى ارنالى ادام ءومىرى جونىنەن، ول جونىنەن ەڭ ءبىر ءماندى دە، ءساندى اسا ۇزاق ۋاقىت ەدى. ول وسى ءبىر كەلەتىن، ءبىراق ماڭگى قايتالانبايتىن ءومىر كۇندەرىمەن عىلىم جولىندا مۇرنىنا سۋ جەتپەي جارىسىپ ءوتتى.
ومىردە كىم اعات باسپايدى، قاتەلەسپەيدى دەيسىڭ. ادام بالاسى بولعان سوڭ،ونىڭ  ولپى-سولپى،ارتىق-كەمى بولاتىنى تابيعي عوي. دەسەدە ول بىزدەن وزگەشەلەۋ بولدى، تۇرمىستا،قىزمەتتە قاراپايىمدىلىقتان ءبىر كۇن دە اۋا جايىلعان جوق،ونىڭ ارەدىك قاتىپ كيىنگەن، اراق - شاراپقا سالىنىپ، اسىرا شىلىم تارتىپ، داڭعىلدا، قالتارىستا - مۇيىستە شالىس باسقانىن، بىرەۋلەر ۇيىندە ءوزىن كوز - كوز ەتكەنىن ءومىرى ءبىر كورمەي كەتتىك! ءيا، سولاي، ول ءومىر بويى ويىن، بويىن، ارىن تازا ۇستاپ كەتتى!

  باسقاعا جارامساقتانۋدى ەرسى كورگەن مەن ونى «عالىم اعا» اتاپ كەتتىم. ولاي بولاتىنى، وعان دەگەن ىزەت - قۇرمەتىمنىڭ،تابىنۋىمنىڭ وي ۇشىعى وسى ءبىر اۋىز سوزدە قامتىلىپ جاتقان-دى. ءار رەت وسى ءسوزدى  وزىنە ايتقانىمدا، ىزگى نيەتتى وي ءورىسىم بىردەن كەرنەپ كەتەتىن دە،ونىڭ ءون بويىنان ناعىز عالىم نيعىمەت مىڭجان ءومىرىنىڭ جالعاسىن كورگەندەي بولاتىنمىن. وسىندايدا ول ىلعي: جانىم، ماعان دەگەن تاۋ سۋىنداي تازا سەزىمىڭە بولايىن، تىم اسىرىپ جىبەردىڭ بە  قالاي؟-دەيتىن دە،كىسىلىكتى، كىشى پەيىلدىكتى ءوزىن - ءوزى اياققا باسىلۋ ماعىناسىندا ەمەس، قايتا ونى ءوز قادىر - قىمباتىن ءبىلۋ ءارى ونى تەك عىلىم ىسىندە عانا ەمەس، ءومىردىڭ اداممەن قاتىسقان بارلىق الەۋمەتتىك ىسىندە قاجەت دەپ ساناپ، قاشاندا قاسىمىزدان،قاتارىمىزدان قالاعان ساتتە تابىلىپ  ءجۇرۋشى ەدى... وسى جاعىنان دا قايتالانباس ءبىر تۇلعا سانالعان ول جالعاندىققا، ەكى جۇزدىلىككە، كورسە قىزارلىققا، ءسان - سالتاناتقا بەرىلمەي كەتتى. بىزدەرشە كولدەنەڭ كەلگەن كوك اتتىعا مۇڭىن شاعىپ، جۇرەگىن وسەك داستارقانىنا ءومىرى ءبىر جايعان  ەمەس، ادام بولعان سوڭ، الەۋمەتتىك ورتادا، قىزمەتتە، تۇرمىستا جولداستارمەن قىربايلاسىپ قالاتىن تۇستار ۇنەمى بولىپ تۇرادى. اسىرەسە،باقىت دەگەن ءوزىمشىل نارسە عوي، ءوزىمشىل جان بىرەۋلەردىڭ ۇستەم تۇستارىن كورە المايدى. ونىڭ ارتىقشىلىق جاقتارىن، بولماشى ءمانسابىن، كىسىلىگىن، مول ءبىلىمىن كورە الماعاندار ارىلا قانشا پىكىر ايتسا دا، بەتىنەن السا دا، توپەپ ماقالا - سىن جازسا دا، ءبار - بارىنە وسەك - اياڭسىز، شاعىنۋسىز كۇيدە ءۇن - ءتۇنسىز جاۋاپ بەرىپ، تۇبىندە بۇلت ايىعىپ،كۇن شىعاتىنىن،ءبار - ءبارىنىڭ دە جايىندا قالاتىنىن اسا ءبىر كورەگەندىكپەن تۇسپالداي ءبىلدى، ءبىراق، ول سوندا دا ولارمەن بەت جىرتىسىپ، الا ارقانىن ءۇزىپ كورگەن ەمەس، قايتا ءبار - بارىنە كومپىس ءسابي بالاداي مامىلە جاسادى...

  ۇلت قاسيەتى تىلىندە دەپ بىلگەن ول «تاربيە باسى ءتىل، ادامعا قۇن تىلدەن» دەي وتىرىپ، وسى جولدا بۇكىل ءومىرىن سارقا جۇمسادى. جۇرەگى جومارت، اقىلى داريا،  نيەتى پاك، كوڭىلى اپپاق قارداي كىرشىكسىز حالقى _ قازاعى جولىندا تىلدەن ءتۇيىن ءتۇيدى. ءبىر ءتىل - ءبىر ادام، كوپ ءتىل بىلگەن كوپ ادام دەپ ساناپ، حانزۋشا، ارابشا،   لاتىنشا، ورىسشانى سۋداي ساپىردى. ءتىل جونىنەن ۇلتىمىز باردا ءبىز بارمىز، ۇلتىمىز جوقتا ءبىز جوقپىز دەپ، حالقىمەن قانى دا، جۇرەگى دە، تىلەگى دە ءبىر ول ساعات سايىن ءوز ۇلتى ءتىلىن ۇلاعاتتاۋمەن ءوتتى. «ءتىلدى،ءسوز ونەرىن -بار ونەردىڭ باسى، ونەر اتاۋلىنىڭ ەڭ قيىنى ءارى كۇردەلىسى» (بالزاك)، «ەڭ جوعارى ساتىسى» (بەلينسكي) رەتىندە سانادى. حالقىنىڭ تاعدىرى تاق وسى تىلىندە عانا تۇرعانداي-اق،ءتىل جونىنەن قاشاندا ايتىسۋعا - تارتىسۋعا دايىن تۇردى.

  ءسوز قادىرىن اسپەتتەگەن ول «ءسوز ساندىعىندا» بىلاي دەدى: «ءاربىر ءتىل ءوزىنىڭ حالقى ءۇشىن - ۇلى، حالىقتىڭ ماڭگىلىك  عۇمىرى تىلىندە. قازاق ءسوزى قاشاندا دالانىڭ قوڭىر جەلىندەي اڭقىلداپ، ەركىن ەسىپ تۇرادى. قازاق ءتىلىنىڭ بيازى ماقامى -  دومبىرانىڭ كۇمبىر قاققان سازىنداي. اسقاق  اۋەندىلىگى - شىرقاپ سالار اندەي... كەيدە قازاق بولىپ تۋعانىڭ ءۇشىن جانە الەمدەگى ەڭ باي، ەڭ سۇلۋ تىلدە سويلەگەنىڭ ءۇشىن  ءوزىڭدى باقىتتى سەزىنەسىڭ. ورايىن كەلتىرىپ، ورامىن تاۋىپ سويلەسەڭ مايى تامىپ كەتە جازدايتىن كوك مايسا، سۇلۋ قازاق ءتىلىنىڭ بۇل ‹ءسوز ساندىعى› تيتىمدەي ءبىر قۇرىشى، تەلەگەي دۇنيەنىڭ ءبىر تامشىسى عانا».

  اراسان اۋدانىندا وتكەن قازاق تىلىندەگى اتاۋ - تەرميندەر جونىندەگى مەملەكەتتىك   عىلىمي تالقىدا ول كىسىمەن بىرگە بولدىم. بولماشى اۋدارما اتاۋلارىنا بولا ارادا كەلىسپەستىك بولا قالعاندا، قانى ورلەپ، شەكە   تامىرى ادىرايىپ،جانارىنان جالىن اتىپ،   ىمىراعا كەلە سالۋعا باسپايتىنىن،ءتىل كەدەرگىسىنەن اينالىپ،اتتاپ وتپەي،تۋرا كەلىپ، قاسقايا قارسى كەلۋدى وزىنە ماڭگىلىك بۇلجىماس پرينسيپ سانايتىنىن سوندا ءبىلدىم. ول سول تۇستا: تىلگە بيلىك جۇرمەيدى،ءتىل قۇدىرەتى اسا جوعارى،مارتەبەسى تىم بيىك، ول ەشكىمگە باعىنبايدى،سوندىقتان،ءتىلدىڭ تۋادا قالىپتاسقان ساپ التىنداي تازالىعىن   ساقتاۋ،قۇنىن اسپەتتەۋ _ سول ۇلت ازاماتىنىڭ بۇلجىماس بورىشى،-دەدى. وسىلاي بولعاندىقتان دا،ول قاتىسقان تالقىنىڭ ءوزى-اق وتىرعاننىڭ ءبارىن رۋحتاندىرىپ جىبەرەتىن. دەمەك،قازاق وقىرماندارىنىڭ جۇرەگىنە جول تارتقان ونىڭ قورعاسىنداي اۋىر ءاربىر اۋىز ءسوزى _ كەمەلدى وي-پىكىر جيىنتىعىنىڭ، جازبا ءسوز-سويلەمى - باسىبايلى دالەلدەر تىزبەگىنىڭ اسا ءبىر قاجەتتەن تۋعان تۇنبا تۇنىعى ەدى.

  وسىنداي ۇلىلىعىنان دا مەن ونى كۇللى   الەمدەگى قازاق ءتىل عىلىمدارىنىڭ قاي - قايسىسىمەن دە ۇزەڭگى قاعىستىرۋعا ءالى قاپتال جەتەتىن ءارى شاندا ءبىر كەزىگەتىن مايتالمان دەپ قاراپ، وعان ەلدەن ەرەك سەنىم ارتىپ، نە ايتسا دا، سونىكىن ءجون ساناپ كەلدىم.

  ءومىر شىندىعىن سونشاما تەرەڭ ۇعىنعان ونىڭ وي كۇشى، ءتىل قۋاتى ەرەن كۇشتى، تىم ەرەكشە بولدى. ءوزى اۋدارعان مولدىرەگەن ادەبي شىعارمالارىنداعى ءتىل شەبەرلىگى ءار قىرىنان تولىق كورىنىس بەردى،ءسوزى جۇتاڭ، وقيعا جەلىسى قاراپايىم جاي شىعارما دا ونىڭ الدىندا نۇرلانىپ، ادامدى وزىنە باۋراپ، شۇعىلا شاشا بەرەتىن. ءبىرىڭعاي اۋدارماعا بەت بۇرعان سول ءبىر جۇلدىزدى جىلدارىندا «ادەبيەت -اردىڭ ءىسى» (زەينوللا قابدولوۆ) دەپ تانىعان ول ءوز ەڭبەگىنە ەشقاشان كوڭىلى تولعان ەمەس، بايانداۋ، سۋرەتتەۋ جاعىنىڭ ءوز ويى جەتكەن ساتىعا بارا قويماعانىن ۇزدىكسىز دىتتەپ، ارالاپ - ارالاپ ماعان تەلەفون سوعىپ، اۋدارماسىنا ءجيى - ءجيى وزگەرىستەر ەنگىزىپ وتىراتىن. وڭدەلمەگەن ەڭبەگىمەن جۇرت الدىنا شىعۋدى نامىس كورگەن ول ءسوز - سويلەم ەمەس-اۋ، ءۇتىر - نۇكتەسىنە دەيىن زەر سالىنباعان اۋدارماسىن كورسەتۋدى تازا ازاپ ساناپ، كوڭىلىنە جاقپاعان اۋدارماسىن تاباندا ورتەپ جىبەرۋگە دايىن تۇراتىن. ماعان تالاي مارتە: جانىم،الگى  اۋدارمامدى وزىمە بەر، نە ورتەپ جىبەر، قايتا اۋدارىپ بەرەيىن دەگەنى ءالى ەسىمدە. سوندىقتان دا، ادامنىڭ جۇرەك قىلىن ساۋمالاپ تارتاتىن قۇرىشتايىن ادەبي اۋدارمالارىنا ەشكىم دە: اعات كەتكەنسىڭ، دالەلدەرىڭ نەگىزسىز فاكت ۇستىنە قۇرىلعان دەپ ايتا المايتىن.

  قىسقاسى، ادەبي اۋدارمادا جەڭىل - جەلپى ءىس جوق دەي وتىرىپ، كەيىپكەر سيپاتىن، تابيعات تالعامىن سونشاما ناشىنا كەلتىرە سۋرەتتەپ، قاڭسىعان ءشول دالاعا تولاعاي سۋ جىبەرگەندەي، دەمى قۇرىپ شولىركەگەن ادامعا سۋسىن بەرگەندەي الپەتپەن سونى سوزدەن ساۋلەتتى ساراي سالا ءبىلدى.  اۋدارمادا ءوز - وزىنەن قيىنداپ، ۋىسقا تۇسپەي، قولعا يلىكپەي ساعىمدانىپ كەتەتىن، ىرگە الدىرماس اۋىر ءسوز - سويلەم وعان بەينە ورنىنان تۇرا كيىم كيگەندەي، بەت جۋىپ، تاماق ىشكەندەي تىم وڭايعا سوعاتىن. قايتالاي جاسامپازدىق سانالعان اۋدارمادا ادام جانىنىڭ ءيىرىمىن، تۇڭعيىق  تەرەڭىن اشىپ كورسەتۋ جولىندا ول كەنەن بولىپ تا، ساراڭ بولىپ تا شىداستىق بەردى، اۋدارمادا كاكەڭنەن قالعان ويدى، ونەگەنى  الداعى جەردە ەشكىم دە ەنشىلەپ ودان بولە  المايدى دەپ قارايمىن. ونىڭ ءبىرقانشا اۋدارماسىن قارادىم دەگەن اتىم عانا بولماسا، ودان اسا الماعان ءارى وعان جەتپەگەن بىزدەر «قازاق تىلىنەن ارتىق بايلىق جوق، سوزدەن تەرەڭ تەڭىز جوق» دەگەن ءسوزىن عانا مالدانۋمەن كۇن كەشتىك...

  شينجياڭ اسەمونەر باسپاسىنىڭ شاش ەتەكتەن شارۋاسىنا جەگىلىپ، ميىم توزىپ، اياعىم توعىسىپ جۇرگەن كەزىم. «جۇڭگو كارتاسى» مەن «دۇنيە كارتاسىن» اۋدارۋدا ەسىمە العاش  تۇسكەنى دە، سەرتتەي سەنىم بايلاعان ادامىم دا انە سول كاكەش اعا بولدى. كەڭسەسىنە كىرىپ بارسام، الدى قالىڭ قاعاز ءۇيىندىسى، قىزۋ قىزمەت ۇستىندە ەكەن. امان - سالەمنەن سوڭ،ورنىنان تۇرا: جانىم، قالاي عانا كەلىپ قالعانسىڭ، ءبىر ىسكە بولا ءوزىڭدى ىزدەيمىن بە دەپ جۇرگەن ەدىم، وتىر - وتىر،-دەپ ايرىقشا ءىلتيپات ءبىلدىردى. بۇيىمتاي -  شارۋامدى ايتىپ ەدىم، تولاعايلى وي تولعاعان، ورتاسىنان ويى،قاتارىنان قالپى وزعان ول ماعان: جانىم، بۇل ءبىر قول ۇستايتىن قوماقتى شارۋا بولعانىمەن، ەلىمىزدە تۇڭعىش باستاما العالى تۇرعان يگىلىكتى ءىس ەكەن. قازىر جۇمىس شاشتان كوپ،كۇندىز قول  تيمەيدى، اپايىڭ اۋرۋ، بىزگە قارايلاسا الماسا دا، سەنى جاقسى كورەدى، ءسوزىڭدى كوپ ايتادى، بىزدىكىندە جاتساڭ قايتەدى، تۇندە  ىستەيىك،- دەدى. ماقۇلدىق ءبىلدىردىم. مەن كورمەگەن ءار تىلدەگى ءبىرسىپىرا سوزدىكتەن جەر اتتارىن كوز ىلەستىرمەي قولەكى تاۋىپ، ماعان: ال ەندى جازىپ ال دەگەنىن ەسەپكە الماعاندا، سوزدىك اقتارعاندى قويىپ، جازىپ الۋعا دا ۇلگەرمەگەن مەن ءوزىمنىڭ ءبىلىمسىز ناداندىعىما بولا قاتتى قىرىمنان قىسىلىپ  ءجۇردىم. ءبىر ايدا اۋدارما ءبىتىپ، كارتالار قوعامعا تارالا باستادى. كارتادان اۋدارعان، رەداكسياسىن قاراعان دەگەن اتىمدى كورىپ، وزىمشە ىشتەي قىنجىلىپ، نە قىلارعا بىلمەي ءجۇردىم. سوسىن، ءبار قولىمنان كەلگەنى - ءوز اتىمدا جانە اعا اتىندا بەرىلگەن قالاماقىنى تۇتاستاي وزىنە اپارىپ بەرىپ، بەتىمدى   جىلىتۋعا ازەر جاراعانىم بولدى. سوندا ماعان ايتقانى: قاجىرلى ەكەنسىڭ، ساعان ريزامىن!-دەگەن ءسوزى عانا بولدى. بۇل ءسوزدىڭ استارىندا ءبىلىم ارزان، ءبىلۋ قىمبات، كوبىرەك ۇيرەن دەگەن اسا تەرەڭ ماعىنا بارىن كەيىن ءبىر-اق ءبىلدىم...

  قازاق تىلىمەن مۇزداي قارۋلانعان ونىڭ وسى ءبىر وزەكتى ويدان تۋعان «ءسوز ساندىعى» قانداي، ول تەك ءسوز ساندىعى   ەمەس-اۋ، ۇشى-قيىرى جوق ءسوز دالاسى، ءسوز قالاسى، ءسوز سارايى ەمەس پە! ول زەر سالماعان عىلىمنىڭ قاي ءبىر سالاسى بولمادى دەيسىز. «جانۋار-وسىمدىك اتاۋلارىنىڭ  قازاقشا-حانزۋشا-لاتىنشا-ورىسشا سوزدىگى» باسپاعا بەرىلدى، ونى قابىلەتى جەتىپ كىم قارايدى، ەشكىم دە قارامايدى، ءجون وقىپ قانا قويا بەرەدى. ۇشان-تەڭىز اۋدارمالارىن بىلاي قويعاندا،ءتول شىعارماسى - سوزدىگى، بالبالدايىن كورنەكتى ماقالالارى،«جاقسىلىق جارشىسى» ءوز الدىندا ءبىر توبە. ونى زەرتتەۋ الداعى ۇزاق جىلداردىڭ نەسىبەسى، ۇلەسى،ءبىر ماقالاسى ءبىر كىتاپ، ءبىر كىتابى -  ۇشى - قيىرسىز الىپ ءبىر تەڭىز. وسىدان-اق ونىڭ ءبىلىم قورىنىڭ قانشاما مولدىعىن، ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ قانشاما  ەرەندىگىن، اقىل-ەسىنىڭ نەتكەن تاڭعاجايىپ العىرلىعىن،ءبىر عىلىم سالاسىنان ەندى ءبىر عىلىم سالاسىنا  وڭاي عانا اۋىسىپ وتىراتىنىن بىلگەنىڭدە، وعان تاڭداي قاقپاي تۇرا المايسىڭ، اعايىن!

  «اسەمونەر وقۋلىعىن» دا قۇبىلتىپ اۋدارا  ءبىلدى. تابيعاتپەن ءتىل تابىسقان ول اسەمونەر تۋىندىسىندا بوياۋدىڭ سالقىن ءارى جىلى تۇستەرىن ءوزارا شەندەستىرۋدە،بوياۋ جارقىندىعى ءارى بوياۋ شەشىمى ارقىلى كەسكىندەمەنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن جاساۋدا اسەمونەرلىك سەزىم تالشىقتارىن قاي تۇرعىدان دا  بەينەلەۋگە كامەل جەتەتىن سۇلۋ قازاق تىلمەن اسا نازىك قۇبىلتىپ، ونى مەيلىنشە تۇنىق كۇيدە جەتكىزۋگە تالعامدى تالپىنىس جاسادى.

  «ءتورت اتاسىن تانىماعان حالىقتىڭ باق جۇلدىزى ەشقاشان جانعان ەمەس» دەپ ايگىلى اقىن مۇحتار شاقان ۇلى ايتقانداي، تۋعان جەر، تۋعان ەل، تۋعان ءتىل، تۋعان تاريح ءماتىنىن ءوز قالپىندا بەينەلەۋ جولىندا ول ءومىر بويى تۇرمىس شاتتىعىنان، ءومىر ءلاززاتىنان - مىنە وسىنىڭ ءبار-بارىنەن باز كەشتى. سانا كوبىنە تۇرمىستان كەيىن قالىپ وتىرادى. سۋىن ءسۇت قىلعان اپايىم قايتىس بولعاندا،كوڭىل ايتا ۇيىنە بارعانىمدا، ءۇيى بەينە اشىق-شاشىق جاتاتىن بويداقتىڭ جاتاعىنداي ەدى. كوز جاۋىن الاتىن جيھاز، ءساندى بۇيىم جوق، بار-جوعى قالىڭ كىتاپ، ۇستەل-ورىندىق،تابيعي قاجەتتەن تۋعان جۇپىنى تۇرمىس بىزگە سونشاما جان تۇرشىگەرلىك سەزىلگەنىمەن، ءۇيدى جالعىز ءوزى تولتىرىپ تۇرعان كاكەڭە، عالىم اعامىزعا دەگەن تىلمەن ايتىپ جەتكىزگىسىز جۇبانىشىم تىم باسقاشا ەدى. تازا  اۋادا ءجۇرىپ، ارەدىك - ارەدىك دەنساۋلىعىن شيراتقاننىڭ ورنىنا اپايىمدى بەسىكتەگى بالاشا قاراپ،«اسىل ادام اينىماس، ءبىر بەتىنەن قايىرىلماس، كورمەسەم دە، كورسەم دە كوڭىلىم سەنەن اينىماسقا» بوي ۇرىپ، ونىڭ ءومىر بويى ءۇي تۇتقىنى بولىپ وتكەنىنە ناليسىڭ. دەسەدە، تابيعي تالانتتىڭ ءبىر ءتۇرى - مىنە وسىنداي توزىمدىلىك  دەگەنگە باس يمەي تۇرا المايسىڭ.

  ول قاي سالانىڭ اۋدارماسىنا دا قۇيىنداي ۇيتقىپ، جەلدەي جۇيتكىگەن، باۋىرىن ەركىن جازعان جۇيرىكتەي شارىق ۇراتىن. بەينە ۇلى ماركستىڭ كۇيەۋ بالاسى لافارگتان: اتاڭ قانداي ادام ەدى؟-دەپ سۇراعان بىرەۋگە: «ونىڭ ميى الاڭدا جۇرۋگە ءازىر تۇرعان اسكەري كەمە ءتارىزدى ەدى، كەز كەلگەن باعىتپەن جۇرە بەرۋگە ءارقاشان ساقاداي ساي تۇراتىن»   دەگەنىندەي ەدى. سوندىقتان دا، ول بىزگە شار بولاتتاي سىنبايتىن، تاپ اسىلدىڭ وزىندەي تات باسپايتىن ونەر قۇدىرەتىنىڭ ناعىز ۋاكىلى بولىپ كورىنۋشى ەدى، اعايىن!
 
كوڭىلىن سۇراي تەلەۆيزياداعى باۋىرىم  يۇسۇپقانمەن بىرگە ەمحاناعا باردىم. سۇلىق جاتىر ەكەن.

  _  جانىم، بارمىسىڭ،كەلمەگەن سەن   قالدىڭ! كەلگەندەردىڭ ءبارى دەنساۋلىعىمنىڭ جاي-جاپسارىن قازبالاپ سۇراپ، مەنى قىل مويىنعا تاقاتىپ-اق جىبەردى. ساعان شىنىمدى ايتايىن، اۋرۋدىڭ بەتى جاقسى ەمەس، سەن ايتقانداي استاناعا بارامىن با دەگەم، دياگنوز ۇقساس ەكەن، بارۋ ويىنان قايتتىم. توككە سوقتىرتىپ جاتىرمىن، تاعدىردىڭ ايداۋىنا، ءومىردىڭ يلەۋىنە كونبەيتىن كىم بار دەيسىڭ، مەن ەشكىمنەن ارتىق ەمەسپىن، قانشا سۋ   ىشەرىم بارىن كىم بىلەدى، مىناۋ تەك داتكە قۋات دەپ قانا جاتقان جاتىس،-دەپ تىندى. تىرشىلىكتەگى ەڭ قاتەرلى، ەڭ سۇستى نارسە ءولىمنىڭ وزىنە دە تاۋداي تاۋەكەل جاساپ، اجالعا باس قويعان ونىڭ مىناۋ سوزىنەن بويىم لەزدە سۋىپ كەتتى...
 
  ءيا، ول كەتتى! «شەتكى اۋىل كوشسە، ورتاڭعى اۋىل شەت بولادى» دەگەندەي، ول كەتىپ، ءبىز شەتتەپ قالدىق، ءبىز عانا     ەمەس-اۋ، قازاق ءتىل ونەرىنىڭ تۇتقاسى، ادەبي اۋدارمانىڭ اتاسى ول كەتىپ، ءبىر   جاعىمىز اڭىرايىپ بوس قالدى. ونىڭ ورنىن  ەندى كىم تولتىرادى؟وعان بىرەۋ ەمەس-اۋ، تەك ىزگى نيەتتى حالقى - قازاعى عانا كەلەشەك جاۋاپ قايتارادى!

  اسا اڭعارلى دا الىمدى ارداگەر اعامىز سۇلتان جانبولاتوۆ اراسان اۋدانىنداعى تالقىنىڭ سوڭعى ءبىر سىرگە جيارىندا: اينالايىندارىم، سەندەردەن اسا ءبىر تومەنشىلىكپەن وتىنەرىم - جاس كەلدى، مەنى ەندى وسىنداي تالقى تارازىسىنا شاقىرا كورمەڭدەرشى، تىنىستايتىن كەزىم جەتتى!-دەگەنى ءالى ەسىمدە. سول تۇستا مەن: كاكە، تىم شارشاپ ءجۇرسىز، ءسىز  بولماساڭىز كۇن قاران دەگەن كۇننىڭ وزىندە دە، جيىن، تالقى اتاۋلىعا از بارىڭىز، قولدان كەلسە بارماڭىز، ەسەلى ەڭبەگىڭىزدى جيناقتايتىن ۋاقىت جەتتى،ءومىردىڭ كوبى كەتىپ ازى قالدى، كوڭىلدىڭ نازى كەتىپ سازى قالدى!-دەپ ەدىم، ول ماعان: راس ايتاسىڭ، قويا الماي ءجۇرمىن، جامبىل اتاڭ: «حالىق مەنىڭ شىن اتىم» دەگەن ەكەن، قازىرشە ءال-قۋاتىم بار، ىستەي تۇرايىن،-دەپ تىندى دا، سارابدال اعا ءوز بويىنا بىتكەن وسى ءبىر سىر-سيپاتىنان سونداي ءبىر مولدىرلىك   بايقاتىپ، قاسىمنان ەرىكسىز كەتە باردى. ونىڭ وسى پەيىلىنەن ۇلى ماركستىڭ: «ەگەر ەڭبەكتى ءبىر جىل بويى دەمەي-اق قويايىن، ەڭ  بولماعاندا بىرنەشە اپتا بويى توقتاتاتىن بولسا، وندا قانداي ۇلتتىڭ بولماسىن قۇرىپ-بىتەتىنىن ءاربىر جاس بالا دا بىلەدى» دەگەن ءسوزى ويىما ورالا بەردى. سولاي دەگەن كۇندە دە اۋىر جۇمىستان از-كەم تىنىستاعان بولسا، ءومىرى الدە ۇزارار ما ەدى دەگەن تۇيسىك ءبىزدى مازالاي بەرەدى،اعايىن!

  ءومىر ەلەستەرى ونىڭ بىزبەن بىرگە وتكەن ەلەۋلى كۇندەرىمەن، ەستە قالعان قادىرلى ساتتەرىمەن قىمبات ەكەن. ازامات تۋعان   جەرىنە تارتىپ تۋادى دەگەن سوزگە تاڭىم بار. اقىننىڭ مەكەنى، عالىمنىڭ مەكەنى،اسقاق    ادامگەرشىلىكتىڭ اردا مەكەنى تولىدا تۋعان عالىم اعانى قانشا ماقتاساق تا،ونىمەن  ماقتانساق تا، ءبار-ءبارىن ەل كوتەرەدى، جەر كوتەرەدى. ونىڭ سول ءبىر جۇلدىزدى ساتتەرى - حالىقتىڭ جۇلدىزى جانعان  ساتتەرى!

  زامان وزعان سايىن، ونىمەن بىرگە بولعان كۇندەر الىستاعان سايىن، ونىڭ ادامگەرشىلىگى،ادالدىعى، بىلگىر عالىمدىعى الداعى جەردە ءتىپتى نۇسقالانىپ، بيىكتەپ، ءزاۋ تارتاتىن بولادى. ءيا، سولاي،ول ءسوز ونەرىن، ءتىل قورىن، اۋدارما اياسىن ءبىر عاسىر اۋەلەتىپ كەتتى. وعان ارداقتى ەلى، جەرى كۋا ! مەڭىرەۋ جاراتىلىس كوز جاسىن كورمەي، جىلاعان جاننىڭ قايعىسىن سەزبەي، باۋىرى قاتتىلىعىن قانشا بىلدىرگەنىمەن، حالىق جۇرەگىنە جەرلەنگەن ول ولگەن جوق، ماڭگى حالقىمەن بىرگە!

  «ومىرگە العاش باسقان قادامىڭ - ولىمگە العاش باسقان قادامىڭ» ەكەن. ادام مەزگىلىندە تۋىپ، مەزگىلىندە كەتكەنى ءجون دەي   تۇرعانمەن، كاكەڭدى ولىمگە قيمايمىز! امال نە، جەر استىنا سيمايتىن، ءولدى دەۋگە قيمايتىن، بەينەسى ماڭگى كوكىرەكتەن جۋىلمايتىن قايران اعامىز قاسىمىزدان تىم ەرتە كەتتى... «نەتكەن ءسوندى اقىل - ويدىڭ شىراعى،نەتكەن جۇرەك سوعۋىنان توقتادى» دەپ، ءوزىمىزدى جۇباتقاننان باسقا قولدان كەلەر نە بار دەيسىڭ، اعايىن!
  قازاقتىڭ مىڭ - ميلليون ءسوزىن زەرتتەپ، ءتۇپ توركىنىن تەكتەۋگە جەتكەن اقىل - پاراساتىنىڭ «دەنىڭە ساۋلىق!» دەپ، ەكىنىڭ  بىرىنە ايتىلا بەرەتىن جاي ءبىر اۋىز سوزگە تياناق بولا الماعانىنا، وزىنە بۇيىرماعانىنا   قايتەيىن، قانشا ايتقانمەن ءومىر ءوز بەتىمەن ءجۇرىپ جاتادى ەكەن. ءومىردى ۇيرتكەن دە، ومىردەن ءبارىمىزدى اكەتەتىن دە انە سول سىناپتاي سىرعىعان ۋاقىت. جەر تىنىسى تارايىپ بارا جاتقان مىناۋ كۇندە ءوز تۋعان  اۋىلىنا كەتكەنى دە، ءبىز ءۇشىن ۇلكەن ءبىر جۇبانىش! دەسەدە، عالىم اعا، ءبىزدى شىنداپ تاستاپ كەتكەنىڭ بە؟ سەن ءبىزدى قيعانمەن، ءبىز سەنى ماڭگىلىككە قيا المايمىز!

  رەداكتورى: گۇلنۇر جۇماش قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.