ەەڭ جاڭا مازمۇندار
كۇزگى تەڭەلۋ كەزىندە جەر -جەر مول ءونىم الۋدىڭ قاربالاستىعىنا ءتۇستى
كۇزگى تەڭەلۋ كەزىندە جەر -جەر مول ءونىم الۋدىڭ قاربالاستىعىنا ءتۇستى
اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم تۇراقتى كوميتەتى كەڭەيتىلگەن ءماجىلىس اشتى كەزەكتەگى ىندەتتەن ساقتانۋ - تىزگىندەۋ قىزمەتىن ارناۋلى تاقىرىپتا اقىلداستى، ورنالاستىرۋ جاسادى
اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا - ونەركاسىپشىلەر بىرلەستىگىنىڭ (باس ساۋدا قوعامى) 12 - قۇرىلتايى وتكىزىلدى
شينجياڭ سۋ يگىلىگىن دامىتۋعا قارجى قوسۋ (توبى) شەكتى سەرىكتەستىگى قۇرىلدى
2022-جىلى 9-ايدىڭ 27- كۇنى 215-سان
شاۋەشەك قالاسىندا تۇڭعىش قارتتارعا قامقورلىق جاساۋ جاعىنان قوعامدىق قىزمەت وتەۋ ورتالىعى قۇرىلدى
ساۋانداعى ساقشىلار مەن حالىق قارا دەگەلەكتى قۇتقاردى
شاۋەشەك كەدەنى دالمە -ءدال شارا قولدانىپ، اۋىل شارۋاشىلىق قوسىمشا ونىمدەرىن يمپورت -ەكسپورت ەتۋدىڭ”جەدەل ارناسىن“ اشتى
ۇلگىلەردىڭ كۇش -قۋاتىن سەزىنىپ، ءداۋىردىڭ اتويشىسى بولۋعا قۇلشىنامىز
ەسىك اشۋ ورايىنان بىرگە يگىلىكتەنىپ، كوركەم بولاشاقتى بىرگە جاراتايىق
شي جينپيڭ بۇكىل ەلدەگى قالىڭ شارۋالاردىڭ جانە اۋىل شارۋاشىلىعى، اۋىل - قىستاق، شارۋالار شەبىندە قىزمەت ىستەپ جاتقان جولداستاردىڭ مەرەكەسىن قۇتتىقتادى جانە ولاردان شىنايى حال سۇرادى
ەرەكشەلىككە، باسىمدىققا يە كاسىپ سالالارى شوعىرىن جوعارى ولشەممەن، جوعارى ساپامەن جەتىلدىرۋگە، زورايتۋعا تاباندى بولۋ كەرەك
قول قويىلعان سوما ءبىر تريلليون يۋاننان استى، كوپتەگەن ەڭ جوعارى ورە جاراتىلدى
جىبەك جولى رۋحىن اسقاقتاتىپ، ازيا مەن ەۆروپانىڭ سەلبەستىگىن تەرەڭدەتەمىز
رەفورمانىڭ تابىستى تاجىريبەلەرىن مۇقيات قورىتىندىلاپ، پايدالانىپ، ارميانى رەفورما ارقىلى قۇدىرەتتەندىرۋدىڭ جاڭا جاعدايىن قۇلشىنا اشۋ كەرەك
باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماڭىزدى ءسوزىنىڭ، ماڭىزدى بەكىتۋىنىڭ رۋحىن جەتكىزدى، دايەكتىلەندىردى
2022-جىلى 9-ايدىڭ 26- كۇنى 214-سان
2022-جىلى 9-ايدىڭ 24- كۇنى 213-سان
2022-جىلى 9-ايدىڭ 23- كۇنى 212-سان
تارباعاتايدىڭ ەرەكشە ونىمدەرىن تانىستىرىپ، باۋراۋ قۋاتىن ايگىلەدى
شي جينپيڭ 7 - كەزەكتى جۇڭگو − ازيا - ەۆروپا كورمەسىنە قۇتتىقتاۋ حات جولدادى
​7 - كەزەكتى جۇڭگو − ازيا - ەۆروپا كورمەسى اشىلدى
ءبىر نيەتپەن سەلبەسىپ، جىبەك جولىنىڭ تىڭ شۇعىلاسىن جازايىق
جىبەك جولى رۋحىن اسقاقتاتىپ، قول ۇستاسىپ، بولاشاقتا تەڭ يگىلىككە كەنەلەمىز
ەسىك اشىپ، سەلبەسىپ، بولاشاققا اتتانايىق
2022-جىلى 9-ايدىڭ 22- كۇنى 211-سان
ايماقتىق اكىمشىلىك مەكەمەسى شانشي يانچاڭ مۇناي توبىمەن، شينجياڭ تيانيە توبىمەن سەلبەستىك جۇلگەلىك كەلىسىمىنە قول قويىستى
ايماعىمىزدىڭ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى از ۇلتتاردىڭ اۆتونوميالى رايوندىق 10 -كەزەكتى ءداستۇرلى سپورت جارىسىندا سۇبەلى تابىسقا قول جەتكىزدى
قىزمەت ورنىن تياناق ەتىپ، كورىكتى تارباعاتايدى بىرگە قۇرامىز

رەداكتور بازىناسى

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/8/11 13:00:54

مادەنيەت مۇقاتاي ۇلى
 
    رەداكسيا سالاسىنا ىستەگەنىمە انە-مىنە دەگەنشە بەس جىلعا اياق باستى. بۇرىن جاي عانا اۆتوردىڭ ءبىرى ەدىم. شىعارمام شىقسا قۋانىپ،قىسقارتىلىپ،ياكي سان وزگەرتىلىپ شىقسا كەيىپ،شىقپاسا كەيدە وكپەلەپ،رەداكتورعا ىشتەي رەنجىپ، ىڭعايى كەلگەندە سوزبەن ىرەپ قالىپ  ءجۇرۋشى ەدىم. ادەبي جۋرنالدارعا سىرتتاي قىزىقتاپ، سىناي قاراپ،ىزدەپ وقىپ،اقىلگويسىپ سىن ايتىپ،ۇسىنىس-پىكىر بەرۋشى ەدىم. رەداكتورلىق جۇمىستىڭ جاپاسى مەن ازابىن،قيىندىعىن ءوز باسىما تۇسكەندە ءبىلدىم. بۇرىن شىعارماعا وقىرماننىڭ كوزىمەن قارايتىن بولسام،قازىر مىقتى،سارابدال رەداكتوردىڭ ءبىرى بولماسام دا،ۇقساپ باعايىن دەپ ءوز الىمشە رەداكتوردىڭ كوزىمەن قاراعىم كەپ تۇراتىن بولدى. بۇل دا بولسا رەداكتورلىق كاسىپتىڭ سيعا تارتقان ويلاۋ جۇيەسى. ءوز شىعارماشىلىعىم تۋرالى ويلاۋدان گورى،ەرتەلى-كەش وزگەنىڭ شىعارماسى تۋرالى ويلاۋعا،ءتول جاسامپازدىقپەن شۇعىلدانۋدان گورى وزگەنىكىن وقۋعا،سونان ءلاززات الۋعا،سىناۋعا،تۇزەۋگە بەيىمدەلدىم. ءبىر اۆتوردىڭ شىعارماسىن وقۋمەن شەكتەلمەي،كوپ اۆتوردىڭ شىعارماسىن وقىپ،مازمۇنىنا،وي-يدەياسىنا،ت.ب ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي تۇرگە ايىرىپ،قۇراستىرىپ،وقىرمانعا جاڭا ءبىر تۋىندى شوعىرىن ۇسىنۋعا بەيىمدەلدىم. كوپ اۆتوردىڭ شىعارماسىن سارالاپ،تاڭداعانىمدى وزىمشە رەتكە تۇرعىزۋمەن تىنباي،بەتكە ادەمىلەپ ورنالاستىرىپ،جايى كەلسە ءومىربايانىن ياكي باسقالاي تانىستىرۋىن،سۋرەتىن قوسىپ،باس-اياعىن ادىپتەپ،مۇقاباسىنداعى ءار قابات رەڭگە،سۋرەتكە  دەيىن قاداعالاپ،ءتاپ-ءتاۋىر گازەتتىڭ بەتىن،كىتاپشا،ياعني جۋرنالدىڭ سۇلباسىن جاساپ،وقىرمانعا ىشكى-تىسقى كوركەمدىگى سايكەسكەن كوركەم دۇنيە ۇسىنۋعا بەيىمدەلدىم. وسىنداي بەيىمدەلۋدىڭ قىزىعىندا ءجۇرىپ قايتسەم ءبىر ادەمى باسىلىم شىعارامىن دەگەن قيال جاتسام-تۇرسام ەسىمنەن شىقپاي ءارى قولىمنان شىققان دۇنيەگە كوڭىلىم تولماي،مۇنان ارتىق شىعارۋعا قابىلەت، دارىنىم جەتپەي،قاراداي شارشاپ،تاۋداي جۇمىس تىندىرعانداي تالاي كەشتە قالجىراپ بارىپ ۇيىقتادىم. جەكە جاسامپازدىقپەن شۇعىلدانعاندا مۇنداي شارشاپ كورمەگەن شىعارمىن. باس-اياعى ەكى جىلدا شاشىم اق بۋرىلداپ،كوزى الدىم كولكىلدەپ شىعا كەلدى. سوڭعى ەسەپتە ءوز شىعارماشىلىعىم ۇمىت قالسا قالسىن،شىعارعان جۋرنالىمىزدىڭ حالىقتىڭ يگىلىگىنە جاراعانىنا قۋاندىم. باسقا رەداكتورلار دا وسىنداي سەزىمدە بولعان شىعار دەپ سەنەمىن.

    وقىرماندار ءسۇيىپ وقيتىن،ىزدەيتىن،ساقتايتىن،وزىندىك ستيلى بار ۇزدىك گازەت-جۋرنال،كىتاپ ياكي وسى زامانعى تور بەكەتىن،ۋيچات تەكشەسىن شىعارساق دەگەن ولەرمەن وي ءاربىر    قۇراستىرۋشىنىڭ،رەداكتوردىڭ،جوبالاۋشىنىڭ ويىندا بار. بۇل وي ميىڭا كىرسە، شارشاپ-قالجىراعانىڭا قاراتپايدى. 

    رەداكتور كەيدە اس-تويداعى تاباق جاساۋشى،اس-سۋ ۇلەستىرۋشى سياقتى، كەيدە استا-توك بولسا،كەيدە جەتكىزە الماي قينالادى. كوپتەپ بەرسە دە،جەتكىزبەي قويسا دا سىنايدى. ايتەۋ وعان سىنشى كوپ. رەداكتور كەيدە تازالىق جۇمىسشىسىنا ۇقسايدى. قاشان كورسەڭ قوقسىق تەرىپ،ءۇي،كوشە تازالاۋمەن جۇرەدى. گۇل باپتايدى،تال سۋارادى... ادامدار تەك قىزىقتاۋدى،يگىلىگىن كورۋدى عانا بىلەدى. تازالىقشىنى ەلەمەيدى، مەنسىنبەيدى. ونىڭ اۆتورلاردىڭ شىعارماسىن «شاڭ-توزاڭىنان،قوقسىعىنان»  ارىلتىپ،ءسۇرتىپ جارقىراتىپ قويعانىن ەسكەرگىسى كەلمەيدى. بۇل دۇنيەلەر بۇرىننان وسىلاي دەپ عانا بىلەدى نەمەسە تازالىقشى وسىلاردى تازارتۋعا،قوقسىقتان ارىلتۋعا مىندەتتى دەپ قارايدى. 

   رەداكتور كەيدە باپكەرگە،سىنشىعا، قۇسبەگىگە ۇقسايدى. سارابدال رەداكتوردىڭ كوزى باستاپ وقي سالا،شىعارمانى عانا ەمەس،اۆتوردى قوسا تانيدى جانە مىقتى شىعارمانىڭ  جولىن اشادى. تالانتتىڭ باعىن جاندىرادى. رەداكتور كەيدە كورىكتىڭ باسىنان شىقپايتىن زەرگەر ۇستاعا ۇقسايدى. ۇستانىڭ دا ءار  ءتۇرى بار. ءبىرى،التىن قاقتايتىن زەرگەر بولسا،ءبىرى،تاعا-شەگە،شاي پىشاق سوعاتىن جاي ۇستا. ءبىراق اۋرۋ كەتسە دە ادەت كەتپەيدى. تەحنيكالاسقان بۇگىنگى داۋىردە ۇستالارعا قالايدا سۇرانىس از. دەسەدە،ۇستا ءوزى سۇيگەن كاسىبىن تاستامايدى. ومالىپ وتىرعانى وتىرعان.   «ۇستا پىشاققا جارىمايدى» دەپ تەگىن ايتپاعان،وزگەگە الماس قىلىش،جۇزىگىنە اسىل تاس ورناتقانىمەن،ادەمى جۇزىك سوعىپ بەرگەنىمەن،ءوز قولىندا ءتۇزۋ باكى دە جوق. شەبەر ۇستانىڭ قولىنان شىققان  الماس قىلىش،زەرگەرلىك بۇيىمدار ۇرپاقتان-ۇرپاققا قالاتىن باعالى   مادەني مۇرا بولۋى مۇمكىن،ءبىراق،ونى سوققان ۇستانىڭ اتى-ءجونى باياعىدا-اق ۇمىت بولعان. 

   رەداكتور كەيدە قۇرىلىس جوبالاۋشى، سالۋشى ينجەنەرگە ۇقسايدى. اراسىنان قاجەتتى ماتەريالى ىزدەگەن كەزدە تابىلماسا،ماتەريالدىڭ قانشالىق مول بولۋى ماڭىزدى ەمەس،ول وزىنشە قۇرىلىس جوبالاپ،سوعان قاجەتتى ماتەريالدى ءوزى تالاپ قويىپ،تاڭداپ ىستەتكىسى كەلەدى. بۇعان كەيدە جاعداي جار بەرمەسە،كەيدە وي-قابىلەتى جەتە بەرمەيدى. شىنىن ايتساق،ءبىر بەتتەگى شىعارمالاردى ىڭعايىن تاۋىپ قيۋلاستىرىپ    ادەمى ۇيىمداستىرىپ شىعۋدىڭ ءوزى  ۇلكەن ونەر. كىتاپ ياكي جۋرنال باسپادان باسىلىپ قولىڭا تيگەندە قاراساڭ،ول تۇتاستاي ءبىر كوركەم دۇنيە. ىشىندەگى اۆتوردىڭ شىعارماسىن ايتپاي-اق قويالىق،سول باسىلىمنىڭ تۇرعان قالپىنىڭ ءوزى جاسامپازدىقتىڭ جەمىسى. كولەمى، ۇزىن-قىسقالىعى،قالىڭدىعى،قاعازى، تۇپتەلۋى،ءىشى-سىرتىنداعى رەڭدەر مەن سىزىقتار،سۋرەتتەر،ىشىندەگى جازۋلار مەن سيفرلار،فورمۋلالار... ءبار-ءبارى ءوزارا جىمداسىپ،تاماشا كەلىسىم تاپقان بولسا،ال،وسىنى اڭعاراتىن،تۇيسىنەتىن كوز بەن اقىل-ەس بولسا    رەداكتورعا،جوبالاۋشىعا،باسپا تەحنيكاسىنا ەرەكشە ىلتيپاتپەن قارار ەدى. 

   بۇل كۇندە رەداكتورعا ماقتاۋ ءسوز از،«مىقتى رەداكتور تۇزەيدى،ناشار  رەداكتور كۇزەيدى» دەگەن سياقتى سايقى كوپ. رەداكتوردىڭ ەڭبەگىن،قادىرىن بىلمەيدى دەسەك ارتىق ايتقان بولارمىز. شىعارما جاقسى باعالانسا ول اۆتورىنىڭ ەڭبەگى. باعالانباي قالسا نەمەسە سىنعا ۇشىراپ سوگىس ەستىسە رەداكتوردىڭ ءىسى بوپ شىعاتىن كەزدەرى جوق ەمەس. رەداكتور سىن ماقالالار ۇيىمداستىرسا   ادەيى سوققى بەردى دەيمىز. رەداكتور الدىنا ون اۆتور كەلسە،سونىڭ بەس-  التاۋىن قاناعاتتاندىرسا جەتىپ جاتىر.  قاشان كورسەڭ نارازىلىق پىكىردى سىنشىدان بۇرىن رەداكتور ەستيدى. رەداكتورلىقتى كىم كورىنگەن ىستەي بەرەدى دەپ قارايتىن ادامدار دا جوق ەمەس.   ادەبيەتتىڭ جالپى اۋانىمەن ەسەپتەسپەي،شىعارمانىڭ ءمانىن،رۋحىن جەتە ۇعىنباي،الدەكىمدەردەن كەڭەس سۇراپ،وزگەلەردىڭ  ويىمەن شىعارماعا باعا بەرىپ،وزىنشە رەداكسيالاعان بوپ جۇرگەن رەداكتورلارىمىز دا بارشىلىق. بىرەۋى بۇل كاسىپكە قىزىعىپ كىرىسسە،بىرەۋىن تۇرمىس،جاعداي ماجبۇرلەپ رەداكتور عىپ شىعارعان. مەيلى قانداي جولمەن رەداكتور بولسىن وسى كاسىپپەن شۇعىلدانعان ەكەن،باستى ماسەلە _ قىزىعا  كىرىسىپ، بەرىلە ۇيرەنىپ،جۇمىس   بارىسىندا كاسىبي ءبىلىم مەن شەبەرلىكتى  جەتىلدىرىپ،جان جۇرەگىمەن،تەرەڭ  سۇيىسپەنشىلىكپەن،جاۋاپكەرشىلىكپەن   بەرىلە ىستەۋدە تۇر.

    وسىندايدا ويلايمىن،بىزگە رەداكتور دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى شەتەلدەن ەنگەنىنە ارەڭ ءبىر-ەكى عاسىر بولدى. ساراشى،ساراپشى دەپ تە كوردىك،سىڭبەدى. جۋرناليست دەگەن ءسوز بىزگە    ءتۇرلى سەبەپتەرمەن جالپىلاسپادى. بۇل دا جالپىلىق اتاۋ. سوندا بىزدە بۇرىن  رەداكتور بولماعان با؟تاريحتاعى كلاسسيك شىعارمالارىمىزدىڭ،اۋىز ادەبيەتى تۋىندىلارىمىزدىڭ ۆاريانتى نەگە كوپ. ءار وڭىردە ءار ءتۇرلى ايتىلعان. بۇعان جازۋدىڭ بىرلىككە كەلمەگەندىگى دە ءبىر سەبەپ شىعار. ءار ءوڭىردىڭ،ءار ءداۋىردىڭ ءوز «رەداكتورى» بولعان. كلاسسيكالىق شىعارمالار سان تاسقاۋعا سالعان،سۋ سوقتى بولعان مالتا تاستى ەسكە   سالادى. قاراساڭ،ءاپ-ادەمى،ماپ-مايدا،قولعا جىلپىلداپ توقتامايدى. ءوزى شىپ-شىمىر. جۇپ-جۇمىر،ۋاقىت شىڭداعان دەيمىز،شىنىن قۋساق،ءار داۋىردەگى،ءار وڭىردەگى «رەداكتورلاردىڭ»رەداكسياسىنان وتكەن. اسىلىندە ءتۇبىن قۋعاندا ءارقانداي شىعارمانىڭ باس    رەداكتورى دا،جاۋاپتى رەداكتورى دا _ حالىق،قالىڭ قاۋىم. ولاردىڭ رۋحاني قاجەتى مەن تالاپ-تالعامى ءبىر تۋىندىنى اۆتوردىڭ ءوزى تانىماستاي ەتىپ جىبەرە الادى. بۇل ءجايت قازىرگى كومەديا،  درامالاردا ايقىن كورىنەدى. بۇلاردىڭ تەكسىن اۆتور جازىپ رەجيسسەر-اكتەرلەرگە بەرەدى،ولار ونى ساحنالاستىرۋ بارىسىندا  سان وزگەرتەدى. بۇعان،  بالكىم،اۆتوردىڭ ءوزى دە ارالاسادى. سونان ەڭ سوڭىندا ابدەن قالىپقا ءتۇسىرىپ،شىڭاپ ساحناعا الىپ شىققاندا، بالكىم،اۆتوردىڭ يدەياسى عانا ساقتالىپ، ءاۋ باستا جازعانىنان مۇلدە باسقاشا دۇنيە بولىپ شىعۋى دا عاجاپ ەمەس. مۇندايدا شەكسپيردىڭ درامما،تراگەديالارى ەسكە تۇسەدى. بۇل دۇنيەلەردى شەكسپير جازباعان دەيدى نەمەسە شەكسپير ومىردە جوق ادام دەۋشىلەردە بار. كەمىندە ول ءمالىم ءبىر اۆتور جازعان شىعارمانى ساحنالاستىرۋ ىسىنە ارالاسىپ،ەڭ سوڭىندا شىعارما تەكسىن تۇراقتاندىرىپ،ساحناعا الىپ شىققانداعى نۇسقاسىنا كۋاگەر ادام نەمەسە سول نۇسقانى قاعازعا ءتۇسىرىپ تاراتۋشى ياكي جالپىلاستىرۋشى. حالىق ءان-كۇيلەرى تۋرالى وسىلاي ايتۋعا تۋرا كەلەدى. بالكىم،تاريحتا ءبىر شىعارمانىڭ سوڭعى تۇراقتانىپ قالعان نۇسقاسىنىڭ  كۋاگەرى ياكي تاراتۋشىسى سول شىعارمانىڭ اۆتورى،بولماعاندا  رەداكتورى بولۋى مۇمكىن. ءبىراق بۇل ادامنىڭ اتى وشكەن. بۇل كۇندە دە  ءوزىمىز ەسكەرتىپ جازىپ وتىرعانىمىز بولماسا، رەداكتوردى كىمنىڭ بىلگىسى كەلەدى.  فرانسيا سياقتى باسپا ساۋداگەرى ەرتە شىققان دامىعان ەلدەردە شىققان كىتاپ ياكي جۋرنالدىڭ اۆتورلارىنىڭ ەسىمىن كورۋگە قىزىقپاي،كىم يە بوپ رەداكسيالاعانىنا قارايتىن ياكي رەداكتورى كىم   ەكەن دەپ ىزدەيتىن ءداستۇر بار. اۆتورىنىڭ ابىروي-بەدەلىن،شىعارماشىلىق قارىمىن،شىققان شىعارماسىنىڭ ساپاسىن رەداكتورىنا قاراپ باعالايدى. بۇعان قاراپ،مايتالمان رەداكتوردى ايتۋلى اتبەگى مە،الدە،ونەرى جۇرتتان اسقان زەرگەر مە،ءبادىزشى مە دەپ قالاسىڭ. قازىرگى كەزدە رومان  سياقتى كەسەك تۋىندىلاردى،ۇلكەن كىتاپتاردى بىرنەشە ايگىلى قالامگەرلەر وقىپ پىكىر جازاتىن،بۇل پىكىرلەردى نەمەسە مىقتى گازەتتەردىڭ،تەلەۆيزوردىڭ شولۋشىسى جازعان شولۋدىڭ ءۇزىندىسىن سول كىتاپتىڭ الدى-ارتىنا ادەمىلەپ جازىپ قوياتىن،وسى ارقىلى سول كىتاپتىڭ بەدەلىن كوتەرىپ،ۇگىت-ناسيحاتىن كۇشەيتەتىن مودا ۇلگىلەر جارىققا شىقتى. وسىنىڭ ءبارى سول كىتاپتى جىنتىكتەپ وقىپ شىعىپ،قادىر-قاسيەتىن تانىعان ادامعا، رەداكتورعا  دەگەن قۇرمەت. رەداكتورلارعا ارنالعان سيلىق-بايگەلەر جوقتىڭ قاسى. بۇل تۋرالى ارنايى كاسىپ تە جوق. كوبى قىزىعۋ ياكي جاعدايدىڭ ماجبۇرلەۋىمەن ۇيرەنە ءجۇرىپ كىرىسكەندەر. ونىڭ ۇستىنە،رەداكتوردىڭ ۇيرەنۋ،ءبىلىم تولىقتاۋ   ورايى دا از. رەداكتورعا قويىلاتىن تالاپ تا اۋىر،سىن دا كوپ. وسىنى ەسكەرگەن حانزۋدىڭ ايگىلى جازۋشىسى «اق دالا» رومانىنىڭ اۆتورى چىن جوڭشى ءوز جيعان قالاماقىسىنا رەداكتور سيلىعىن   تاعايىندادى. ەلىمىز قازاق ادەبيەتىندە    «شينجياڭ قازاق-قىرعىز ءدۇلدۇل ادەبيەت سيلىعىنىڭ» ءبىر ءتۇرى رەتىندە،رەداكتورلاردىڭ كاسىپتىك تەحنيكالىق   اتاعى ماسەلەسىن شەشىم ەتۋگە سەبى تيەر دەپ «ۇزدىك رەداكتور» سيلىعىن تاعايىنداعان  ەدى،ول دا بەرتىن كەلە قۇردىمعا كەتتى. 

   رەداكتورلىق پەن كوررەكتورلىقتىڭ قاتىناسى دا قىزىق. كوررەكتور رەداكتوردىڭ ارتىندا قالعان جۇمىستى تىندىرۋشى سياقتى. امالياتتا رەداكتوردىڭ مىندەت كولەمى كەڭەيگەن سايىن،كوررەكتورلىققا تۇسەتىن سالماق اۋىرلاي ءتۇستى،رەداكتوردىڭ اتى اسپانداپ،كوررەكتور بارعان سايىن ەلەنبەيتىن بولدى. شەتەلدە كوبىندە جاس توقتاتقان،رەداكتورلىقپەن ۇزاق جىل شۇعىلدانعاندار كوررەكتورلىق ىستەيدى. ونىڭ ەڭبەكاقىسى دا،قۇرمەتى دە جوعارى بولادى. مىقتى كوررەكتور _ رەداكسيانىڭ باعى. كوررەكتۋرالىق كاسىپ _ رەداكسيانىڭ بار جۇمىسىنىڭ شىعار ءتۇيىنى،نەگىزى. قازىر قازاق باسپا ءسوزى كوررەكتۋرالىقتان اقساپ وتىر. بۇرىن باسپا رەداكسياسى مەن زاۆود بولىنبەگەن كەزدە،كوررەكتورلىق باسپا زاۆودتىڭ نەگىزگى كاسىبى ەدى. كەيىن بولىنگەن سوڭ كوررەكتورلىق باسپا زاۆودتا ۇزاق قالماي رەداكتورلىققا ىلەسە كەلدى،قوسالقى كاسىپ سانالدى. زاۆود تەك دايىن نارسەنى كومپيۋتەرگە ءتۇسىرىپ باسىپ شىعاراتىن ورىنعا اينالدى. ارانى جالعاپ تۇرعان كوررەكتورلىققا ءمان بەرىلمەي،رەداكتورلىقتى ۋنيۆەرسال كاسىپ ساناپ،بارىندە سونىمەن سايكەستى. كوررەكتورلىقتىڭ رولىن كومپيۋتەردەگى قولدانىلىمى دامىعان تىلدەردە كومپيۋتەردىڭ وزىنە جۇكتەي باستادى. اعات كەتكەن جەردى كومپيۋتەر ءوزى كورسەتىپ بەرەدى. ال، قازاق ءتىلى سياقتى تىلدەردە كوررەكتور رەداكتوردىڭ قالقاسىندا قالىپ،كوررەكتوردىڭ ماڭىزى،رولى تولىق دارىپتەلمەي،نە كومپيۋتەردە اۆتوماتتى تۇزەتەتىن جۇمساق بولشەكتەر جاسالماي،ءبىر   كىتاپتىڭ قالاعان بەتىنەن ەمىلەلىك قاتەلىك تاۋىپ الۋعا تاڭ قالمايتىن بولدىق. ونىڭ ۇستىنە،بىزدە كوررەكتورعا جوعارى دارەجەلى كاسىپتىك-تەحنيكالىق اتاق بەرىلمەيدى،ورتا دارەجەمەن شەكتەلگەن ءارى كوررەكتورلىققا نەمقۇرايدى قارايمىز. بۇرىنعى كەزدە رەداكتورلىق جۇمىستى  الدىمەن ءارىپ تىزۋدەن،كوررەكتورعا كومەكشى بولۋدان باستايتىن. سول ارقىلى ادەبي تىلمەن تانىساتىن. سونان سوڭ كوررەكتور بولاتىن. كوررەكتورلىقتان دامي كەلە رەداكتورلىققا وتەتىن. شەتەلدە بەس جاي رەداكتوردان ءبىر مىقتى كوررەكتور ارتىق دەيتىن ءسوز بار. كوررەكتورلىقتان كەتكەن قاتەلىككە كەشىرىممەن قاراۋ داعدىعا اينالىپ بارادى. وسىعان وراي «جازعان جازۋى ناشار ادام قاتە جازىلعان جازۋدى تۇزەتىپ وقىپ كەتە بەرەدى» دەگەن    قالجىڭ بار.

   بۇل كۇندە ءبىر مىقتى اۋدارماشىنىڭ تاربيەلەنىپ شىعۋىمەن ءبىر مايتالمان  رەداكتوردىڭ تاربيەلەنىپ جەتىسىپ شىعۋى ۇقساس. ۇزاق جىلدار كەتەدى. بۇل ەكەۋى دە ىستەي ءجۇرىپ ۇيرەنەدى،ۇيرەنە ءجۇرىپ ىستەيدى. مادەني قۇندىلىقتاردى تانىتۋدا اۋدارماشىعا ۇقساس رەداكتوردىڭ دا رولى زور. رەداكتور تالعامپاز،وزىق ويلى،مول ءبىلىمدى،اقىل-ەستى بولۋ-بولماۋى وقىرمانعا،اسىرا ايتساق جاماعات پىكىرىنە،ءبىر ۇلتتىڭ مادەنيەتىن ايگىلەۋگە،ۇلتتىق ساپا-ءبىتىمىن تانىتۋعا، قوعامعا تىكە اسەر ەتەدى. قازىر ەلىمىز قازاقتارىنىڭ اقپارات-باسپا ءسوز ىستەرى نەداۋىر كولەم الىپ دامىدى،سانى دا  مولايدى. بۇل ماقتانارلىق ءجايت. وسىعان وراي رەداكتورلاردى قالاي جەتىستىرىپ جاتىرمىز؟!

   جوعارى مەكتەپتەردىڭ ادەبيەت فاكۋلتەتىندە ارناۋلى قازاق تىلىندە رەداكتورلىق كاسىبى ياكي كوررەكتورلىق ساباعى جوق. جالپىلاما جۋرناليستيكا  دەگەن ساباق بار. رەداكتورلىق كاسىپتەگى ولشەم-تالاپ جۇيەگە تۇسپەدى. بۇل ءبىزدىڭ باسپا مادەنيەتىمىزگە دە ۇلكەن ىقپال  جاسادى،ياعني قازاق باسپا مادەنيەتىندەگى قۇندىلىقتار زەردەلەنىپ جۇيەگە تۇسەتىن كەز دە جەتتى. ارادا ءتۇرلى سەبەپپەن ۇرپاق ۇزىلىسىنە،تەحنيكانىڭ  جاڭالانۋىنا بايلانىستى رەداكتورلىقتاعى جاقسى ءداستۇر نەشە ءۇزىلىپ-جالعاندى. باسپا تەحنيكاسىنىڭ جوعارىلاۋىنا ىلەسىپ،رەداكتورلىققا قويىلاتىن تالاپ تا ەسەلەپ اۋىرلادى. نەشە كاسىپتى قوسىپ ىستەيتىن كەمىندە كومپيۋتەردى ەركىن مەڭگەرگەن امبەباپ مامان بولۋى كەرەك بولدى. قازىر نەگە بىزدە قارابايىر كىتاپ،ورتا قول شىعارما كوبەيدى. مۇنىڭ باستى سەبەبى رەداكتور داعدارىسىنا ءدوپ كەلدىك. الىستى بولجايتىن اڭعارىمدى،كوز قاراقتى،مول ءبىلىمدى،ىزدەنىمپاز، جۇمىسقا تاباندى،جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى،كاسىپتىك ءمورالدى قاستەرلەيتىن ەستى رەداكتورلار از. قوعامدىق دامۋدىڭ قارقىن-ريتىمى تەزدەدى. بۇعان سايكەسۋ رەداكتور عانا ەمەس،اۆتورعا دا وڭايعا تۇسپەيدى. جاسامپازدىق جاساۋ،جاڭالىق جاراتۋ،قارا ءۇزىپ وزىپ شىعۋ وڭاي  ەمەس. ال،مۇنى دەر كەزىندە بايقاۋ، تانىتۋ ونان دا قيىن. بۇرىنعى جالاڭ   رەداكتورلىقتىڭ كۇنى ءوتىپ بارادى.  ۋنيۆەرسال بولۋ _ رەداكتورلىققا قويىلعان ۇلكەن تالاپ. رەداكتورلىقتىڭ ءوزى ىشىنەن نەشە كاسىپكە ءبولىندى. باسقاسىن ايتپاعاندا،كىتاپ قۇراستىرۋدىڭ ءوزى ءبىر ونەر. وقىرماننىڭ ءتۇرلى قاجەتىن ەسكەرىپ،شىعارمانىڭ مازمۇنىنا ياكي باسقا ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي نەشە الۋان كىتاپتار قۇراستىراتىندار جارىققا شىقتى. بۇرىنعى ادامدار جازىلعان جازۋدى وقىسا قازىرگى ادامدار قىستىرما سۋرەتىن قوسا،  «وقيتىن»،قاعاز بەتىندەگى رەڭىنە دە دەن قوياتىن بولدى. وسىنىڭ ءبارى وقىرماندى باۋراۋ،اقىل-وي بۇلاعىنىڭ كوزىن اشۋ، سول باسىلىمنىڭ بازارىن اشۋ،وزىندىك قۇنىن ارتتىرۋ ياكي ۇستەمە قۇن،قوعامدىق ونىمدىلىك جاراتۋ ءۇشىن بولىپ  وتىر. 

    قازىر كىتاپ وقىمايدى دەگەن ءسوز بەلگىلى ماعىنادان العاندا،داقپىرت ءسوز، ماسەلە كىتاپتى قالاي شىعارۋدا تۇر. ادامداردىڭ ءبىلىم ساۋياسى،ەستەتيكاسى، تالعامى،ءبار-ءبارى ءوستى. وقۋعا تۇسپەگەن بالانىڭ ءوزى قول تەلەفونىڭدى قولىنا ۇستاتساڭ دەڭگەلەك اينالدىرىپ، قايداعى تەتىكتەرىن كادەگە جاراتىپ تاڭداندىرادى. ال،بۇگىنگى بازار شارۋاشىلىعى داۋىرىندە وقىرماننىڭ تالاپ-تالعامىنا سايكەسۋ ۇلكەن سىن. رەداكتورىمىز مىقتى بولسا،ءبىر-ەكى ادام ءبىر جۋرنالدى ياكي كىتاپتى ادەمىلەپ شىعارا بەرەدى. ال،تەك قاعاز بەتىندەگى قالاممەن قىزىل شيماي عىپ رەداكسيالاۋدى عانا بىلەتىن،ءتىل-جازۋداعى وزگەرىستەر مەن جاڭالىقتى،قاتىستى زاڭ-ەرەجەنى، قاعيدانى بەلسەندى قابىلدامايتىن،كىتاپ وقىمايتىن توماعا-تۇيىقتاۋ رەداكتوردىڭ ونى بولسا دا،مەيلى،بىرىگىپ ءبىر كىتاپتى ياكي جۋرنالدى تۇزەپ شىعارا المايدى.  

    ەلىمىزدەگى قازاق اقپارات-باسپا   ءسوزى وسىزاماندانۋ داۋىرىنە باستاپ ءوتتى. بۇل الدىمەن اقپارات-باسپا ءسوز ورىندارىمىزعا جانە سونداعى رەداكتورلارعا ۇلكەن سىن. بىزدە قازىرگە دەيىن باسپا،رەداكسيا،باسپا زاۆود،اقپارات-باسپا ءسوز مەكەمەسى دەگەندەردى ايقىن اجىراتا المايتىن اۆتورلارىمىز بار. سول سياقتى رەداكتوردىڭ مىندەت-بورىشى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن رەداكتورلىقتىڭ ەڭ تومەنگى،نەگىزگى ولشەم-تالابىن بىلمەيتىن رەداكتورلارىمىز دا بار. بۇلاردىڭ كوبى رەداكتورلىقتى وقىپ-زەرتتەپ ۇيرەنبەگەن،كوررەكتورلىقتان باستاپ،  الدىڭعى بۋىندارعا ەلىكتەپ ۇيرەنگەن،بالكىم،كەزىندەگى شارت-جاعداي دا سولاي بولۋى مۇمكىن. بۇلار ءبىر نارسەنىڭ  قاتە-دۇرىستىعىنا عىلىمي تۇرعىدان شەشىم جاساي المايدى. ۇلكەندەر بىلاي جازعان نەمەسە بىلاي رەداكسيالاۋشى ەدى دەپ قۇتىلادى. 

    مۇنىڭ ءبارىن مەنەن بۇرىن تالاي كىسىلەر بايقاعان ىستەر،مەنىكى تەك جاڭعىرتۋ عانا. مۇنداعى ءبىراز قۇلشىنىس جاساسا وزگەرتۋگە بولاتىن كەلىسپەستىكتەر وزگەرسە دەگەن ىزگى نيەت. رەداكتورلىقتىڭ ماڭىزدىلىعىن قانا ايتقانىمىزبەن بەكەر،رەداكتورلىققا دەگەن مامىلە،قۇرمەت،تۇسىنىك،تالاپ،ءۇمىت-تىلەك وزگەرمەسە ءبارى دە وزگەرمەيدى. ادەبيەت-كوركەمونەرىمىزدىڭ دامۋى توقىرايدى. 

   بىزدە اۆتور-رەداكتور-وقىرمان اراسىنداعى ءۇش بۇرىشتى قاتىناس تۋرالى قايتا باستان ويلانۋ كەرەك. بۇرىن رەداكسيادا «قازانعا نە تۇسسە،شومىشكە سول ىلىنەدى» دەيتىن تۇسىنىك بار.   قازىرگى رەداكتوردىڭ قىزمەت فۋنكتسياسىندا زور وزگەرىس بولدى. قازىرگى رەداكتور اۆتوردىڭ جەتەكشىسى،باپكەرى. وعان جول نۇسقايدى. اتامىز قازاقتا «ات شاپپايدى،باپ شابادى» دەگەن ءسوز بار. رەداكتور باپتاپ بايگەگە قوسادى،وقىرمان ءۇشىن العاندا جوبالاۋشى،قۇرىلىسشى،قۇراستىرۋشى،اۆتوردىڭ شىعارماشىلىعىنا نەگىزدەلىپ ادەمى دۇنيە جوبالايدى،قۇراستىرادى جانە دە وقىرمان ءۇشىن اۆتور ماڭىزدى. كەمىندە العاشقى نەگىزگى يدەيانى العا قويۋشى،نەگىزىن تاپقىرلاۋشى. ال،ونى بايقاپ،وڭدەپ،وقىرماندى باۋراپ،بازارعا سالۋشى جانە دە رەداكتور. ادەتتە اۆتور ەكى ءتۇرلى:ءبىرى،ءوز ويىمەن عانا ەسەپتەسەدى، ەندى ءبىرى،وقىرماننىڭ ياكي رەداكتوردىڭ،بەلگىلى يدەيانىڭ ىڭعايىنا باعادى. مۇنى بايقايتىن جانە دە رەداكتور.  ەجەلدە اۆتور مەن وقىرمان اراسىندا   رەداكتور دەگەن دانەكەر،جالعاستىرۋشى جوق ەدى. اۆتور تەك وقىرمانمەن (تىڭدارمان) ەسەپتەسەتىن. ءبىراق،اۆتور  بىرەۋ،وقىرمان (تىڭدارمان) قالىڭ.    وقىرمان ءبىر اۆتوردى قاناعات تۇتپايدى،ءوز تالعامدارىنا ساي ونىڭ شىعارمالارىنىڭ ۆاريانتتارىن جاسايدى. ال،مۇنىڭ  اسىل-جاسىعىن،دۇرىس-بۇرىسىن ايىرۋ ءۇشىن ارادان رەداكتور دەگەن قاۋىم پايدا بولدى. رەداكتور وسى تۇرعىدان العاندا،اۆتوردىڭ ەڭبەگىن تۇراقتاندىرۋشى،كۋالاندىرۋشى. وقىرمان  ءۇشىن العاندا،ول _ سىنشى،باسپا ساۋداگەرىنىڭ كومەكشىسى. ال،شەتەلدە باسپا ساۋداگەرى بولسا،مالدى بازارعا سالعانداعى ءتىلىن بەزەپ ەكى ارادان پايدا الاتىن بەدەكشىگە دە ۇقساپ كەتەدى.    بازارعا تۇسەتىن مالدى باعىپ-باپتاۋشى جانە دە سول رەداكتور. مۇنان دا باسقا قاتىناستارى بولۋى مۇمكىن.
  
    قازىرگى اقپارات-باسپا سوزدەگى باستى ماسەلە،زامانعا ساي رەداكتورلىق كاسىپ تۋرالى تىڭ تۇرعىدان وي جۇگىرتىپ،اۆتور مەن وقىرماننىڭ ورنىن ايقىنداۋدا تۇر. اۆتوردىڭ ءوزى ءار الۋان بولعانى سياقتى رەداكتورلىقتىڭ ءوزى  قازىر سان سالاعا ءبولىنىپ كەتتى. جاڭا  اقپارات مەديالارىنداعى رەداكتورلارعا  قويىلاتىن تالاپ،ءتىپتى،اۋىرلاي ءتۇستى. مىندەتى اۋىرلاعان رەداكتورلىققا بەرىلەتىن ۋاقىت تا قىسقاردى،ەگەر ءتىل-جازۋىمىزدى،مادەنيەتىمىزدى دامىتامىز دەيدى ەكەنبىز،قازىرگى بار اقپارات-باسپا    ءسوزدى دامىتامىز دەيدى ەكەنبىز،رەداكتورلىققا باسا ءمان بەرىپ، وسى كاسىپتەگى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ماسەلەلەر مەن قيىنشىلىقتاردى تەكتەۋمەن بىرگە،كاسىپ ياكي عىلىم-ونەر رەتىندە تانىپ زەرتتەۋدى،قاتىستى عىلىمي زەرتتەۋ تاقىرىپتارىنىڭ اياسىنا ەنگىزۋدى مىقتاپ قولعا الۋىمىز كەرەك. قازىرگى رەداكتورلىق كاسىپتەگى داڭقتى ءداستۇردى جالعاستىرۋمەن بىرگە،زامان تالابىنا،وقىرمانداردىڭ تالاپ-تالعامىنا،دۇنيەنىڭ دامۋ بەتالىسىنا سايكەسۋ وتە ماڭىزدى. رەداكتورلارىمىز پارتيا مەن حالىق جۇكتەگەن بورىشىن جىعا تانىپ،ادا ەتۋگە كۇش سالادى دەگەن سەنىمدەمىن.





رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.

 
powered by IlgharCMS 3.2 www.ilghar.cn