ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2017-جىلى 12-ايدىڭ 15-كۇنى 283-سان
ورتا تولىپ، ءورىس كەڭەيدى
19-قۇرىلتاي رۋحىن ۇيرەنۋ، ۇگىتتەۋ كۋرسى اشىلدى
«ولار بىزگە جارىق سيلادى»
ىرىم-تيىمداردىڭ تاربيەلىك رولى
ساياسي ءتارتىپتى قاتايتىپ، پارتياعا ابسوليۋتتى ادال بولامىن
جاڭا ءداۋىردى ەستەلىككە الىپ، تىڭ تابىستى ايگىلەيمىز
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي،پارتيانىڭ مەيىر - شاپاعاتىنا العىس ايتىپ، پارتياعا ىلەسىپ، ماڭگى العا باسامىن
ەرەكشەلىككە تولى كوركەمونەر فورماسىمەن شينجياڭ حيكاياسىن ويداعىداي باياندايىق
ايماقتىق پارتكومنىڭ وزەكتى گرۋپپاسى جيىرما ءۇشىنشى رەتكى كوللەكتيۆ ۇيرەنۋىن وتكىزدى
شۋە بين شاعانتوعاي اۋدانىندا تەكسەرۋ-زەرتتەۋ جۇرگىزدى
ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى قوبىقسارىدا
ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى تولى اۋدانىندا
ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى ساۋان اۋدانىندا
ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى دوربىلجىندە
ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ بەرەكەلى شاڭىراعى شيحۋ قالاسىندا
ءسوز مادەنيەتى تۋرالى
پارتياعا قاي - قاشان دا ادال بولىپ، كوممۋنيستەردىڭ اسىل قاسيەتىن ماڭگى ساقتايمىن
جاڭا داۋىردە جاڭا بەينەمەن تىڭ جۇمىستار تىندىرايىق
پارتيا 19 - قۇرىلتايىنىڭ رۋحىن جەتەكشى ەتىپ، جاڭا داۋىردە تىڭ جۇمىستار تىندىرامىن
پارتياعا ادالدىعىمدى ءىس جۇزىندىك ارەكەتىم ارقىلى ايگىلەيمىن
19-قۇرىلتاي رۋحىءار ۇلت حالقىنىڭ كوكەيىنە ۇيالادى
وتىرىكتىڭ سىباعاسى
«تۋىستاسۋ اپتالىعى» قيمىلىن ورىستەتتى
ايماعىمىزدا ۇلتتار ىنتىماعى بويىنشا « تۋىستاسۋ اپتالىعى» قيمىلى جاپپاي باستالدى
قۇرىلتاي رۋحى ءار جۇرەككە ءنار بەردى
مالدىڭ قىس قىرىنان امان-ەسەن وتۋىنە كەپىلدىك ەتتى
راديو قابىلداعىش ءوز رولىن كورسەتتى
ۇلى ارماندى ورىنداۋ ءۇشىن جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باسشىلىعىنا،ءسوزسىز،تاباندى بولۋىمىز كەرەك
«قىستاق ىستەرىن باقىلاۋ كوميتەتىن قۇرۋ، كەمەلدەندىرۋ جونىندەگى جەتەكشى پىكىردى» باسىپ تاراتتى

بارلىق تاۋىنان تۇلەپ ۇشقان قىران

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/7/19 18:41:04

ورازانباي ەگەۋباي ۇلىن ەسكە الۋ 

ۋ شياۋچىڭ

 
   بارلىق تاۋىنان تۇلەپ ۇشقان قىراننىڭ قاناتى تالدى، ول ەندىگارى زەڭگىر كوكتە سامعامايتىن بولدى. جۇڭگو قازاعىنان شىققان قالامگەر، سىنشى ورازانباي ەگەۋباي ۇلىنىڭ قالامى توقتادى،ول  ەندىگارى تۋعان جەرىن جىرلاي المايتىن بولدى. جۇڭگوداعى از ساندى ۇلتتار    ادەبيەت باعىنداعى تامىلجىتا سايراعان ءبىر بۇلبۇلدىڭ ۇشىپ كەتكەنىنە بولا وكىندىم،شينجياڭداعى تاڭجارىق زەرتتەۋ قوعامىنىڭ تەبىندى ءبىر باسشىسىنان   ايرىلعانىنا بولا قايعىردىم،نەسىن جاسىرايىن،ءوزىمنىڭ ەڭ جاقىن دوسىمنان ايرىلعانىما بولا قايعى جۇتىپ، شەرگە باتتىم. 

   2007-جىلى قازان ايىنىڭ 4-كۇنى تۇندە، ورازانباي ەگەۋباي ۇلى الماتىدا قايتىس بولدى دەگەن حاباردى ەستىپ، كوپكە دەيىن ەسىمدى جيا الماي وتىرىپ قالدىم، قۇلاعىم قاقاس ەستىگەن شىعار دەپ تە قويام، ءبىراق جامانات حاباردى اۋەلقان قالي ۇلى بىرەۋدەن ايتىپ جىبەرگەن ەكەن، قانشا دەگەنمەن اۋەلقان قالي ۇلى ول   كىسىنىڭ قۇداسى بولعان سوڭ،حاباردىڭ شىندىعىندا تالاس جوق ەدى. اشتى قايعى قابىرعامدى قايىستىرىپ-اق جىبەردى.

   ورازانباي ەگەۋباي مىرزا 1935-جىلى ءدوربىلجىن اۋدانىندا تۋىلعان،1954- جىلى شينجياڭ بيرو مەكتەبىنىڭ 5-كەزەكتى كۋرسىنان وقۋ تاۋىسقان،وسىدان كەيىن ىلگەرىندى-كەيىندى بولىپ،«شينجياڭ گازەتى» رەداكسياسىندا،«ىلە گازەتى» رەداكسياسىندا، «مۇرا» جۋرنالى رەداكسياسىندا ءتىلشى،رەداكتور ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ورىنباسار باس رەداكتور قاتارلى مىندەتتەردى وتەپ، 1995-جىلى زەينەتكە شىققان ەدى. جۇڭگو جازۋشىلار قوعامىنىڭ، شينجياڭ جازۋشىلار قوعامىنىڭ، شينجياڭ فولكلورىن زەرتتەۋ قوعامىنىڭ ورىنباسار ءتوراعاسى بولعان. 1992-جىلى اۆتونوميالى رايونعا ەرەكشە ەڭبەگى سىڭگەن ۇزدىك قايراتكەر اتاعىن العان، مەملەكەتتىك كەڭەستىڭ ەرەكشە جاردەم قاراجاتىنىڭ يەگەرى.

   ول شينجياڭ ادەبيەت-كوركەمونەر سىن سالاسىندا قازاقتىڭ ايگىلى اقىنى تاڭجارىق جولدى ۇلىن تۇڭعىش بولىپ زەرتتەگەن مامان. 1957-جىلى «ىلە  گازەتىندە»  «تاڭجارىق تۋعان اۋىلدا»  دەگەن ەسسەنى جاريالاۋ ارقىلى تاڭجارىقتى تانۋدىڭ كوش باسشىسى بولدى.  ورازانباي ءومىر بويى تاڭجارىقتى تانىستىرۋمەن،زەرتتەۋمەن بولدى. كوپتەگەن عىلىمي ماقالالار جاريالاپ،«تاڭجارىق تانۋ» اتتى ەكى تومدىق كىتاپ شىعاردى. وسىنداي ەسەلى ەڭبەكتەرى ارقىلى ەلىمىز ءىشى-سىرتىنداعى عىلىم سالاسىنىڭ  جوعارى باعاسىنا يە بولدى. ول ءتىپتى، تاڭجارىق ءۇشىن زور بوداۋ دا بەردى. «وڭشىلدىققا قارسى تۇرۋ» كەزىندە    وڭشىل بولىپ سوعىلىپ،قولعا الىنىپ، تۇرمەگە قامالدى،كەيىندەپ كومىر كەندە 18 جىلدىق ەڭبەكپەن وزگەرتۋگە جەگىلدى. كومىر كەندە جۇرگەندە اياعىن سىندىرىپ،ءومىر بويى مۇگەدەك بولىپ قالدى.

   11-كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 3- جالپى ماجىلىسىنەن كەيىن اقتالىپ، 1980-جىلدان باستاپ قالامىن قايتا  قولىنا الىپ،شىعارماشىلىق ساپارىن باستادى. ونىڭ «ساحارا بۇلبۇلى» اتتى ەڭبەگىندە تاڭجارىقتىڭ كەرەمەتكە تولى   ءومىرى ەستەلىككە الىنعان بولىپ،«مادەنيەت توڭكەرىسى» كەزىندە ۇمتىلۋعا اينالعان تاڭجارىق ەسىمى قايتادان جاڭعىرىپ،حالىق قۇلاعىنا جەتتى. 1983-،1984-جىلدار ارالىعىندا ول «تاۋ ۇلى»اتتى كينو سەنارياسن جازىپ،تاڭجارىقتىڭ توڭكەرىستىك قيمىلدارى مەن قول جەتكىزگەن جەمىستەرىن وبرازدى تۇردە بەينەلەپ بەردى. كەيىن كەلە تيانشان كينو ستۋدياسى 5 سەريالى تەلەفيلم «تاڭجارىقتى» جاساپ،1992-جىلى ورتالىق    تەلەۆيزاسىندا قويىپ،كورەرمەندەردىڭ جاقسى باعاسىنا يە بولدى. 1985-جىلدان باستاپ «تاڭجارىق شىعارمالارىنىڭ» 1-،2-تومى باسپادان شىقتى،1995-جىلى ول ءوزى رەداكسيالاعان «تاڭجارىق شىعارمالارىنىڭ» 3-كىتابى باسىلىم   كورىپ،تاڭجارىق تانۋ ءىلىمىن جاڭا ءبىر ورەگە كوتەردى.

    1996-جىلى تاڭجارىق زەرتتەۋ  قوعامى قۇرىلىپ،وسى ۇيىمنىڭ ورىنباسار مەڭگەرۋشىلىگىنە تاعايىندالدى. وسىدان كەيىن، ول تاڭجارىق تانۋ ءۇشىن قاجىماي-تالماي ەڭبەكتەندى. 1999-جىلى تاڭجارىق تانۋ قوعامىنىڭ تاپسىرۋى   بويىنشا، ورازانباي مىرزا ەكەۋىمىز بىرلەسىپ، حانزۋ تىلىندەگى «تاڭجارىق ولەڭدەرىنەن تاڭدامالىلاردى» رەداكسيالاپ، قۇراستىرىپ،كوپتەگەن مامان،وقىمىستىلاردىڭ تاڭجارىقتى زەرتتەۋىنە قولايلىلىق جاراتىپ بەردىك. وسى ولەڭدەر جيناعىنا كىرگىزىلگەن ولەڭدەردى ورازانباي ءوزى جاۋاپتى بولىپ تاڭداپ بەردى، ولەڭدەرگە تۇسىندىرمە جازىپ،العى ءسوزىن جازدى،مەن ادام كۇشىن ۇيىمداستىرىپ   اۋدارتتىم، سوڭىندا اۋدارما رەداكسيالاۋ، رەتتەۋ بارىسىندا كەيبىر ولەڭدەرىن ۋاكىلدىك سيپات الا المايدى دەپ مەنىمەن جيناققا كىرگىزۋ-كىرگىزبەۋ تۋرالى اقىلداسقان كەزدە ونىڭ بويىنان قاشاندا ۇلكەن وقىمىستىلارعا ءتان تەرەڭدىك، زەردەلىلىك بايقايتىن ەدىم. ولەڭدەر   جيناعى باسپادان شىعىسىمەن اۆتونوميالى رايونداعى باسشىلار مەن وقىرمانداردىڭ قىزۋ قارسى الۋىنا بولەندى. ولەڭدەر جيناعىنىڭ تاراتىلۋ مۇراسىمىندا اسحات كەرىمباي ۇلى جولداس: «تاڭجارىق تۋىندىلارى مەن باسقا دا از ساندى ۇلتتاردىڭ تاڭداۋلى ادەبي تۋىندىلارىن كەڭىنەن جيناۋ،باسپادان شىعارۋ،حانزۋ تىلىنە  اۋدارۋ،تانىستىرۋ،ەلىمىزدىڭ ءار ۇلت حالقىنىڭ العاباسار يدەيالارى مەن ءداستۇرلى مادەنيەتىنە مۇراگەرلىك ەتۋ مەن دامىتۋ،سوتسياليستىك ءداۋىر رۋحىنا سايكەسەتىن جاڭا رۋحاني وركەنيەت   جاراتۋ،‹تورتتە بار› جاڭا ادامداردى تاربيەلەۋدىڭ ءمانىسى وتە تەرەڭدە» دەپ اتاپ كورسەتكەن ەدى. 

   ورازانباي مىرزا قاشاندا تاڭجارىق تانۋ قوعامىنىڭ قىزمەتتەرىنە كوڭىل بولەتىن. 1998-جىلى تاڭجارىق تانۋ قوعامى جىلدىق جينالىسىن ورازانبايدىڭ اتا    مەكەنى شاۋەشەك قالاسىندا وتكىزدى،ورازانباي جيىننىڭ ءساتتى اشىلۋى ءۇشىن كوپتەگەن قىزمەتتەر ىستەدى. اۋىلداستارى دا وعان سي-سياپات سيلادى. ات مىنگىزىپ،شاپان جاۋىپ،اۋىل-اۋىلدى     ارالاتىپ،ءىلتيپات كورسەتكەن ەدى. اۋىلداستارى ونى ماقتانىش ەتسە،ورازانبايدىڭ ءوزى دە اۋىلداستارىنىڭ قۇرمەتىنە بولەندى.

   جاقىنعى نەشە جىلداردان بەرى ول  قازاقستاننىڭ ۇسىنىسى بويىنشا الماتى  قالاسىنا بارىپ،«تاڭجارىق شىعارمالارىنىڭ تولىق جيناعىن» رەداكسيالاۋعا قاتىناسىپ جاتىر ەدى. شەتەلدە جۇرگەن كەزدەدە ول كىسى ەكى ەلدىڭ مادەنيەت الماسۋ   ىستەرىنە دە جاي قاراعان جوق. 

    2003-جىلى تاڭجارىق تۋعاندىعىنىڭ 100 جىلدىعى،قازاقستان مادەنيەت مينيسترلىگى ماعان تاڭجارىققا ارناپ ماقالا جازىپ بەرسەڭىز دەپتى، ورازانباي حاتىندا ماعان تاڭجارىقتىڭ «شىن مانىندەگى ۇلتىن وياتۋشى اعا بۋىن» ەكەنىن، «ءوز ۇلتىن بورشالاپ،ءوزى جايلى وي جۇگىرتىپ، تولعانۋدا، تاڭجارىق پەن لۋشۇن مىرزا ەكەۋى ۇندەس شىققان» دەگەن كوزقاراستاردى،ءسوزسىز، قوسۋىمدى ەسكەرتىپتى. مەنىڭ ماقالام «التىن بەسىك» جۋرنالىنىڭ 2003-جىلعى 3-سانىندا جارىق كورىپ، قازاقستان ەلىنىڭ،جۇڭگو حالقىنىڭ تاڭجارىققا بولعان سەزىمىن،  ەلىمىزدەگى وقىمىستى،مامانداردىڭ  تاڭجارىق تانۋ ورەسىن تۇسىنۋىنە پايدالى بولدى. ەستۋگە قاراعاندا، ورازانباي  شەتەلدە دە توتەنشە ناتيجەلى قىزمەت ىستەگەن ەكەن،دەسەدە،تاعدىر اياۋسىز عوي،وكىنىشكە وراي ول ءوزىنىڭ دوستارى مەن ءومىر بويى قۇلشىنعان قىزمەتىن قيىپ كەتە باردى. 

   ورازانباي ەگەۋباي ۇلى ارتىنا مول مۇرا قالدىرعان جازۋشى ەدى. 1955- جىلى «شينجياڭ گازەتىندە» «كوكتەم» اتتى ولەڭىن جاريالاعان ەكەن. وسىدان سوڭ جاسامپازدىقپەن تىنباي اينالىسىپ،ىلگەرىندى-كەيىندى ەكى جيناعى،اڭگىمە-پوۆەستتەر جيناعى «ءومىر وتكەلدەرى» (1982-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسى)،پوۆەستتەر جيناعى «ادام. ات. ءيت» (1991-جىلى شينجياڭ حالىق باسپاسى) باسىلىم كوردى. ورازانبايدىڭ قايتىس بولۋى قازاق ادەبيەتى ءۇشىن زور جوعالتۋ بولۋمەن بىرگە،تاڭجارىق تانۋ ءۇشىن دە زور جوعالتۋ بولدى. 2007-جىلى قازان ايىنىڭ 5-كۇنى مەن شينجياڭ تاڭجارىق تانۋ قوعامى اتىنان تاڭجارىق مىرزانىڭ تۋىستارىنا تەلەفون بەرىپ،كوڭىل ايتىپ: «ورازانباي مىرزا قايتىس بولسا دا ول شۇعىلدانعان ءىس تاڭجارىقتىڭ اتى    سياقتى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاساتىن  بولادى» دەدىم. 

   قوش بول، قۇرمەتتى ورازانباي مىرزا.  توپىراعىڭ تورقا بولسىن،سۇيىكتى اعام مەنىڭ!

   «ىلە پەداگوگيكالىق عىلىمي جۋرنالىنىڭ» 2008-جىلعى 1-سانىنان الىندى. 
 
اۋدارعان-مۇرات قاسەن ۇلى

 


   رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ،  توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

   مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.