ەەڭ جاڭا مازمۇندار
شارۋالار كىتاپحاناسى ۇيرەنۋ قاربالاستىعىنا ءتۇستى
«باقىت» جەتكىزدى
ادال ەڭبەگىنىڭ اقىسىن ۋاعىندا الىپ، جاڭا جىلدى شاتتىقپەن قارسى الدى
ءار ۇلت بۇقاراسىن سىنالاپ كىرۋگە قارسى تۇرۋدىڭ يدەيالىق قورعانىس شەبىن بەكەمدەۋگە ىنتىماقتاستىرىپ جانە باستاپ، «ءۇش ءتۇرلى كۇشكە» قارسى تاباندىلىقپەن باتىل كۇرەس جۇرگىزەمىن
ورنىقتىلىق پەن دامۋدان قوس مول ءونىم الۋدى، قوس جەڭىسكە جەتۋدى ىلگەرىلەتەيىك
اۆتونوميالى رايوندىق 13 - كەزەكتى حالىق قۇرىلتايى 2 - ءماجىلىسىنىڭ ءتوراعالار القاسى 5 -جيىنىن وتكىزدى
اۆتونوميالى رايوندىق 13-كەزەكتى حالىق قۇرىلتايىنىڭ 2 -ءماجىلىسى جابىلدى
2019-جىلى 1-ايدىڭ 21-كۇنى 17-سان
2019-جىلى 1-ايدىڭ 19-كۇنى 16-سان
ساياحات كاسىبىنىڭ دارەجەسىن جوعارىلاتۋدى ىلگەرىلەتەمىز
قىزمەت ورنىن تياناق ەتىپ دامۋدى ىلگەرىلەتتى
ورگاندار قىزمەت كوميتەتى قىزمەتىن جاپپاي تىڭ ورە، تىڭ ساتىعا كوتەرەمىز
تۇرعىنداردىڭ ءومىرىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتتى
شىنايى سۇيەمەلدەپ كەدەيلىكتەن قۇتىلدىردى
اۋىرعان ءسابيدى دەر كەزىندە قۇتقاردى
سەنىمدى بەكەمدەي وتىرىپ باتىلدىقپەن ىسكەرلىك تانىتىپ، زەيىن-زەردە، كۇش-قۋاتتى شوعىرلاندىرا وتىرىپ دامۋدى جوبالايىق
ايماق كەدەيلەردى سۇيەمەلدەۋ سەلبەستىك كووپەراتيۆتەرىن جۇمىس باسىندا ىلگەرىلەتۋ ءماجىلىسىن اشتى
ايماعىمىز ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى اۆتونوميالى رايوندىق حالىق قۇرىلتايى تۇراقتى كوميتەتى جانە اۆتونوميالى رايوندىق جوعارى حالىق سوتى مەن حالىق پروكۋراتۋراسىنىڭ قىزمەت بايانداماسىن تالقىلادى
اۆتونوميالى رايوندىق 13 - كەزەكتى حالىق قۇرىلتايى 2 - ءماجىلىسىنىڭ ءتوراعالار القاسى 4 - جيىنىن وتكىزدى
اۆتونوميالى رايوندىق ساياسي كەڭەس 12 -كەزەكتى كوميتەتىنىڭ 2 -ءماجىلىسى جابىلدى
2019-جىلى 1-ايدىڭ 18-كۇنى 15-سان
سالت-داستۇرگە مۇراگەرلىك ەتىپ، كۇش-قۇدىرەتىن ايگىلەدى
قار-مۇز سالتاناتى . ومىرشەڭدىككە تولى شاۋەشەك
ايماقتىق پارتكومنىڭ كەڭەيتىلگەن ءماجىلىسى رۋحىن ۇيرەنۋ، ۇگىتتەۋ، دايەكتىلەندىرۋ جونىندەگى جەلىلەس شولۋ (2)
ايماعىمىز ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى ۇكىمەت قىزمەتىنەن باياندامانى جالعاستى تالقىلادى
اۆتونوميالى رايوندىق 13-كەزەكتى حالىق قۇرىلتايى 2-ءماجىلىسى ءتوراعالار القاسىنىڭ 3-جيىنىن وتكىزدى
اۆتونوميالى رايوندىق 13-كەزەكتى حالىق قۇرىلتايى 2-ءماجىلىسى ەكىنشى جالپى جيىنىن وتكىزدى
2019-جىلى 1-ايدىڭ 17-كۇنى 14-سان
ايماقتىق پارتكومنىڭ كەڭەيتىلگەن ءماجىلىس رۋحىن ىشكەرىلەي ۇيرەنۋدى تالاپ ەتتى
2019-جىلى 1-ايدىڭ 16-كۇنى 13-سان

بايىرعى كيىم ـ كەبەنەك

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/7/6 12:42:14

باقىتبەك قۇمارحاجى ۇلى
 
   اتامىز قازاق سوناۋ تاريحتان بەرى    «كەبەنەك كيگەن كەلەدى، كەبىن كيگەن كەلمەيدى» دەپ ۇنەمى ايتادى. كەبىن دەگەن بارشا قازاق بالاسىنا تۇسىنىكتى بولار،ول نەگىزىنەن ادام قايتىس بولعاننان كەيىن جەرلەۋ الدىنداعى كيگىزەتىن ەڭ سوڭعى كيىمى. ول كيىمدى اقىرەتتەن (داكىدەن) قايتىس بولعان ادامنىڭ بويىنا شاقتاپ،ءپىشىپ جاسايدى. قاعيدا بويىنشا، ءىش كيىم، جالاڭ كيىم، سىرتقى كيىم دەپ ءۇش قاباتتاپ ءپىشىپ    جوندەيدى، ءبىراق ونى جىپپەن تىكپەيدى،ءجون داكىدەن جىرتىپ الىپ،   تىگىستەرىن شالىپ-شالىپ قويادى.

   ال، كەبەنەك دەگەن قانداي كيىم؟ كەبەنەك دەگەنىمىز بۇتىندەي جاڭا    باسىلعان كيىزدەن تىگەتىن كيىم. ول ەكى ءتۇرلى تىگىلەدى. ءبىرى باسىنداعى   كۇلاپاراسىنان تارتىپ، اياقتاعى بايپاعىنا دەيىن ءبىر تۇلعا ەتىپ تىگىلەدى. بەلۋاردان تومەن شالبار ۇلگىسىندە بولىپ،   اياقتاعى بايپاعىمەن جالعاسادى. ال،  جوعارعى جاعى ىشىك ۇلگىسىندە بولىپ، وندا تۇيمە بولمايدى،ءار جەرىندە    بايلايتىن ءجىبى بولادى نەمەسە قاۋسىرىنىپ جاتا بەرەدى. بۇل كۇلاپاراسىمەن جالعاسقان بولىپ، بۇل كيىمدى كيىپ جۇرگەن كيىمنىڭ سىرتىنان كيە بەرەدى. ەندى ءبىرى باسىندا كۇلاپاراسى بار ۇزىن شاپان ۇلگىسىندە، بايپاعى بولەك تىگىلەدى. بۇل كەبەنەك كيىمدەرمەن اققار-كوك مۇزعا جاتا بەرەدى.

   سوناۋ تاريحتان بەرى بۇل قىستىڭ قاقاعان ايازدارىندا عانا كيىلەتىن كيىم بولىپ، جىلقىشى، جوقشىلار، ۇزاق ساپار شەككەندەر، جاۋگەرشىلىك زامانداعى مالدى، تۇندە دەمالعان اسكەرلەردى كۇزەتۋ بارىسىندا كوپ پايدالانا  بىلگەن. بۇرىنعى كەزدەردە مال بارىمتاشىلارى، ۇرى-قارى جانە ءيت-قۇس وتە كوپ بولىپ،ءتورت تۇلىك مالدىڭ بارلىعىندا كۇندىز-ءتۇنى كۇزەت،  كوزدەن تاسا قىلمايتىن قاسيەت بار    بولىپ، وسىنىڭ ىشىندە جىلقى كۇزەتى ەڭ قيىن بولعان. سول سەبەپتى جىلقىشىلار كۇندىز كەزەك-كەزەك جىلقى   جايسا، تۇندە كەبەنەك كيىپ، جىلقىلاردى كوزدەن تاسا قىلماي كۇزەتىپ وتىرعان. بۇل كيىم كيگىزدەن تىگىلگەندىكتەن وتە اۋىر كەلدى دە،جىلقىشىلار نەگىزىنەن قالىڭ جىلقىنىڭ ىشىندەگى جىرا سالىپ تويىنعان، كۇشتى ايعىرلاردى عانا مىنەتىن بولعان. باسقا ات مىنگەنىمەن ءوزى قالىڭ كيىم، ونىڭ ۇستىنە كەمەلەك كيسە، ونى كوتەرىپ ءجۇرۋدىڭ ءوزى ءبىر اڭگىمە بولعان. جىلقى دەگەن مال ءبىر جەردە تۇراقتاپ تۇرمايدى، كەيدە ۇركەدى، كەيدە بوراننان ىعادى، سول سەبەپتەن دە سەمىز ايعىر كەبەنەك كيگەن ادامنىڭ ءمىنىس كولىگىنە ازەر جاراعان.

   ۇزاق ساپار شەگىپ،جولاۋشى    جۇرگەندە كەبەنەكتى قوسار اتقا ارتىپ  الىپ، جاتقان جەردە عانا پايدالانعان. كەي جاعدايدا جىلقى جوعالىپ، جايلاۋدا قالىپ قوياتىن جايتتەر دە بولعان،مۇنداي جاعدايدا ەكى جىگىت جاندارىنا قوس-قوستان قوسار ات الىپ، ازىقتارىن بايلانىپ، كەبەنەكتەرىن قوسار اتقا ارتىپ، قار بۇزىپ وتىرىپ سول جىلقىلارىن ايداپ كەلەتىن بولعان. سول كەزدەردە كەبەنەك كيىمدەرى ەرەكشە ەس قاتقان. وسى  سەبەپتەن دە، كەبەنەك كيگەن جىگىتتەردىڭ ساپارىنىڭ ادەتتەگىدەي ەمەس ەكەندىگىن كورۋگە بولادى.

   سوناۋ ەرتەدەن قازىرگە دەيىنگى الماعايىپ زاماندا، كەبەنەك كيىمى جاقسىلىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە، كەبەنەك كيگەن ادام قايدا كەتسە دە تۇبىندە كەلەدى، ول ەشقايدا كەتپەيدى دەيتىن جاقسى لەپەس دانالار ەسىندە قالىپ، كۇنى بۇگىنگە دەيىن جاقسىلىقتىڭ جارشىسى بولۋدا.  ماسەلەن: ادامدار ۇزاق جەرگە جولاۋشى جۇرگەندە،بالالار وقۋعا اتتانعاندا جۇبايى، بالانىڭ اپا-اتاسى، اكە-شەشەسى قيماستىقپەن كوز جاستارىن سورالاپ   جىلاپ جاتادى. سول كەزدە اۋىل اقساقالدارى «جاقسىلىققا جىلاماڭدار،قۋانىڭدار،ول كەبەنەك كيىپ بارادى ەمەس پە» دەپ جۇباتۋ ايتىپ جاتادى. كەيبىر وتباسى «كەبەنەك كيگەننىڭ تويىن جاساپ جاتىرمىز» دەپ ۇلان-اسىر توي جاسايتىن دا بولعان. ادامدارى جوعالىپ قايتا تابىلسا، سىرقاتتانىپ ۇزاق جەرگە بارىپ جازىلسا، بەلگىلى سەبەپپەن، جەر اۋدارىلىپ قايتا ورالسا، ۇركىن-قورقىندى جىلداردا بالا-شاعالار اداسىپ، اۋىلىمەن، اكە-شەشەسىمەن،تۋىس-تۋعاندارىمەن قايتا    قاۋىشسا، جاۋ قولىنان قاشىپ شىقسا،  اۋىلداعى اق ساقالدى اتالار مەن اق  شىلاۋىشتى انالار جيىلىپ، قۇتتى بولسىن ايتىپ، «ولمەگەن قۇل، التىن اياقتان سۋ ىشەر»، «قىرىق جىل قىرعىن بولسا دا، اجالى جەتكەن ولەر»، «كەبەنەك كيگەن كەلەدى، كەبىن كيگەن كەلمەيدى» دەپ قۋانىشتارىنا ورتاق بولىپ، اق باتالارىن بەرىپ جاتادى. ءبىز بۇل تاعىلىمداردان كەبەنەكتىڭ قانداي قاسيەتتى كيىم ەكەندىگىن تولىق تۇسىنسەك ءارى قازىرگى ۇرپاقتارىمىز دا بىلسە ەكەن دەگەن    تىلەكتەمىز.



   رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
   تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

   مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.