ەەڭ جاڭا مازمۇندار
2017-جىلى 20-قىركۇيەك 208-سان
2017-جىلى 19-قىركۇيەك 207-سان
2017-جىلى 18-قىركۇيەك 206-سان
2017-جىلى 16-قىركۇيەك 205-سان
قىزمەت اترەتى پارتيانىڭ تيىمدى ساياساتتارىن مالشىلار وتباسىنا جەتكىزدى
حاۋىپسىز ءوندىرىس قىزمەتىن مىقتى ۇستادى
عىلىم-تەحنيكا ىستەرى قارىشتاپ دامىدى
«اقىن بولۋ ءوز ەركىڭ...»
ايماعىمىز اۆتونوميالى رايوننىڭ حاۋىپسىز ءوندىرىس جۇرگىزۋدى ارالاپ تەكسەرۋىن قارسى الۋ قىزمەتى ءماجىلىسىن اشتى
اۆتونوميالى رايوننىڭ «ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماداعى» ءتۇيىندى مىندەتتەردىڭ تياناقتانۋ جاعدايىن باقىلاۋ-تەكسەرۋ گرۋپپاسىنىڭ باقىلاۋ-تەكسەرۋ قىزمەتىنەن جاۋاپ قايتارۋ ءماجىلىسى اشىلدى
شاعانتوعاي اۋدانىنداعى ءار ۇلت جۇرتشىلىعى قورشاعان ورتانى قورعاۋدى باقىلاۋ - تەكسەرۋ قىزمەتىن القادى
باس نىسانانى جۇزەگە اسىرۋعا قۇدىرەتتى وڭ ەنەرگيا ۇيىستىردى
2017-جىلى 15-قىركۇيەك 204-سان
اۆتونوميالى رايوننىڭ « ۇكىمەت قىزمەتىنەن بايانداماداعى» ءتۇيىندى مىندەتتەردىڭ تياناقتانۋ جاعدايىن باقىلاۋ-تەكسەرۋ گرۋپپاسى ايماعىمىزعا كەلدى
مەيربان انالار قيىنشىلىعى بار وقۋشىلاردان قال سۇرادى
قىزمەت اترەتىنىڭ كومەگى بۇقارانىڭ جۇرەگىندە
قىزمەت اترەتى مالشىلاردىڭ شىعىنسىز ءتول الۋىنا تاماشا شارت جاعداي ازىرلەدى
اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، پارتياعا ىلەسىپ، ايقىن تۋ ۇستاپ، بولشەكتەۋشىلىككە قارسى تۇرامىن
بۇگىنگى شينجياڭدى بۇلدىرۋگە استە جول بەرمەيمىز
قانجاردى «ءۇش ءتۇرلى كۇش» پەن «ەكىبەتكەيلەرگە» قادايىق
ايماعىمىزداعى ءار دارەجەلى ساياسي كەڭەس مۇشەلەرى «ءۇش ءتۇرلى كۇشكە» باتىل ءۇن قاتىپ، ايقىن پوزيتسيا ءبىلدىردى
شيحۋ قالاسىنىڭ ەكولوگيالىق ورتاسى جاقسارا ءتۇستى
جاپون شاپقىنشىلارىنا قارسى سوعىستى ەسكە ءتۇسىرۋ كۇنىندە ءتۇرلى فورماداعى قيمىلدار ورىستەتتى
ماڭىزدى ءسوز رۋحىن مالشىلارعا جەتكىزدى
2017-جىلى 14-قىركۇيەك 203-سان
«تارباعاتاي گازەتى» مەكەمەسى جۇمىسشى -قىزمەتشىلەردىڭ مادەني تۇرمىسىن جاقسارتتى
ارتىق ەڭبەككۇشتەردىڭ كاسىپتەنۋىن جەبەدى
قامقور جاندارعا العىس ايتتى
قىزمەت اترەتى ءورت وشىرۋ بىلىمدەرىن ۇگىتتەدى
ساياحات،سەرۋەن قالاسىن قۇرۋعا بەرىك نەگىز قالادى

تەرىدەن جاسايتىن ىدىستار

جولدانعان ۋاقىتى : 2017/7/6 12:34:34

ءازىز جۇنىسباي
 
   جاقىنعى جىلداردان بەرى قىمىز جانە سابا جونىندە ۇلتىمىز قالامگەر ازاماتتارىنىڭ جازعان ماقالالارى گازەت-جۋرنالداردا جاريالاندى، ولار جانە ەل ىشىندە سابا جاساپ، كىرىس كوزىن اشقانداردىڭ دا تابىستارىن تانىستىرىپ، ءبىر سابانىڭ سيىمدىلىعىنا قاراي قۇنى ءبىر جارىم دا، ەكى جارىم مىڭ يۋان باعامەن ساتىلىپ، الارماندارىنىڭ تالابىن قاندىرا الماي  جاتقاندىقتارىن دا حابارلادى.

   ۇلتىمىز تاريحتا مال شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانىپ،كوشىپ-قونىپ،مال     باعىپ، ءتورت تۇلىك مال ونىمدەرىن  ازىق-تۇلىك، كيىم-كەشەككە پايدالانۋمەن بىرگە، كۇندەلىكتى تۇرمىستارىنا قاجەتتى بۇيىمدارىن دا جاساي بىلگەن. سونىڭ ءبىرى  _  تەرىدەن جاسايتىن   ىدىستارى. اتا-بابامىز تۇرمىسىنا قاجەتتى بۇيىمداردى بۇگىنگىلەر سياقتى بازاردان ناق اقشاعا ساتىپ الماعان.

   زاماننىڭ دامۋىنا ىلەسىپ،بۇرىنعى   وزەن جاعالاپ، تاۋ ساعالاپ، كولىكپەن كوشەتىن مالشىلار بۇل كۇندەرى اۆتوكولىكپەن كوشىپ، مالدارىن موتوتسيكلمەن ايداپ،قايىراتىن بولدى. تۇرمىسىنا قاجەتتى ىدىستارى سۋلياۋ،فارفور،   مەتالدان جاسالادى.

   حالقىمىز تەرى ىدىستارىن جاساۋعا ىستەتەتىن ماتەريالداردى ءوزى باققان ءتورت تۇلىك مال مەن دالانىڭ قوڭىر اڭدارىنىڭ تەرىلەرىنەن تەرى پىسقتاپ، بوياۋدى وزدەرى جۇرگەن ءوڭىردىڭ تابيعات ورتاسىنان العان. ىدىس جاساۋعا ىستەتىلەتىن مال تەرىلەرىنىڭ كەيبىرەۋىن بىتەۋ، كەيبىرەۋىن جاداعاي سويعان.  تەرىنى مالدىڭ جاسىنا، ءتىرى ۋاعىنداعى تۇسىنە، كورىنىسىنىڭ ادەمى بولاتىندىعىنا، شىدامدىلىعىنا قاراي تاڭداعان. سابا، تۇلىپ، تورسىقتارعا ىستەتەتىن تەرىلەردى الۋدا مال سويىپ، تەرى سىپىرۋعا شەبەر ادامداردى تاڭداعان. تەرى كەپپەي    تۇرىپ،ءجۇنىن تاقىرلاپ سىپىرتىپ (الىپ،  كەرىپ، سوزىپ، ۇرلەپ، الا قۇرعاق ۋاعىندا ءپىشىپ، كەسكەن. سابا،تورسىق تىگىپ الىپ، ىستاپ قىزىلعا سالعان.  قالعاندارىنا تۇز جاعىپ كەپتىرىپ،     ايران، ۇن، كەبەك، تۇز قوسپالارىن جاعىپ يلەپ، ۋقالاپ، جۇمسارتىپ، قىرىپ، وڭدەپ، بوياپ قاجەتتى ىدىستارىن جاساعان.

   تەرىدەن جاسالعان ىدىستار شىدامدى، ونى قاجەتكە قاراي قاتتاپ،جازىپ الىپ  ءجۇرىپ ىستەتۋگە قولايلى، ىشىنە قۇيىلعان (سالعان) ازىق-تۇلىكتەرگە حيميالىق رەاكسيا بەرمەيدى. كوشپەندى حالىق تۇرمىسىنا پايدالانۋعا قولايلى، تۇرلەرى كوپ، فورماسى ءار ءتۇرلى بولىپ، ورتا ازيانىڭ بايتاق دالاسىنا قونىستانعان ءار ۇلت حالقىنىڭ ورتاق مادەنيەتى بولىپ قالىپتاسقان. قازاقتىڭ ءار رۋى ءار جەردە قونىستانعاندىقتان، تەرى ىدىستارىن  جاساۋ مادەنيەتتەرى دە ءبىر-بىرىنەن پارىقتى بولعان.

   سابا: ساباعا كۇزدە سوعىمعا سويىلعان (6 جاستان 10 جاسقا دەيىنگى) بيە تەرىسىن تاڭداپ، تەرىنى كەسپەي، تەسپەي، قىرتىستاماي ەكى قابىرعاسى مەن جون، جوتالارىن جۇدىرىقتاپ تەرىنى سىپىراتىن شەبەرلەردى تاڭداپ سويعىزعان. تەرىنى سىپىرا سالىپ، تەرى ۇستىنە ەتىن تۇزداپ نەمەسە تەرىگە تەگىس تۇز جاعىپ،تەرىدەگى مايلاردى قىرىپ الىپ، ءجۇنىن تاقىرلاپ (تىزەگە نەمەسە ارناۋلى اعاشتان جاسالعان ورىندىقتاردىڭ ۇستىنە قويىپ) قىرىپ الادى. تۇز جاعىپ،كەرىپ،   سوزىپ، الا قۇرعاق بولعاندا سابانىڭ سيىمدىلىعى مەن فورماسىنا قاراي ءپىشىپ، كەسىپ تىگەدى. سابانى تىگۋدەن بۇرىن شيراتقان تارامىسپەن تەرىنىڭ   تىگەتىن ەكى بەتىنىڭ اراسىنا سىزدىق سالىپ، تەرىنى تىزەگە باستىرعىمەن   باسىپ وتىرىپ، ءبىزدى تىگىس،اراسىن بىركەلكى ءجيى ءشانشىپ، قوس تارامىسپەن ەكى جاققا مىقتى تارتىپ، تەرى بەتتەرىن ءبىر-بىرىنە مىقتى كىرىستىرىپ تىگەدى. تارامىستىڭ ۇشىن تۇيمەي   كۇيدىرىپ بىرىستىرىپ توقتاتقان.

   سابانىڭ فورماسى مەن سيىمدىلىعى تىككىزۋشىلەردىڭ (بۇيىرىتقانداردىڭ) تاپسىرىسىنا قاراي بەلگىلى فورمادا لايىقتى ولشەم بويىنشا ءپىشىپ، كەسىلەدى.    ءسۇيىر ءتورت بۇرىش فورمالى سابالاردىڭ الدىمەن الدىڭعى بەتىن تۇبىمەن قوسىپ ۇشىن ۇشكىلدەپ (30 دا 40 سانتيمەتر ۇزىندىقتا) كەسىپ، ونان سوڭ ارتقى بەتى كەسىلەدى دە ۇشىن ۇشكىلدەپ، ۇشىنا سابا باۋ تاعاتىنداي ەتىپ 50 دە 60 سانتيمەتر ۇشكىلدەپ كەسەدى. الدىڭعى بەتى ەكى يىعىنان 30 سانتيمەتر ۇزىندىقتاعى جەرى سابانىڭ اۋزى بولاتىندىقتان، ەكى يىقتان تەڭ، ۇشىنا قاراي سۇيىرلەپ، اۋزىن سىرتىنا قاراي قايىرىپ، تەرىنىڭ وزىمەن قيۋلايتىن ءبولىمىن قالدىرىپ كەسەدى. ەكى جانىن   ۇقساس ۇزىندىق، ۇقساس كەڭدىكتە تومەنگى جاعى كەڭ، جوعارعى جاعى تار، تومەنگى كەڭدىگى سابا تۇبىمەن تەڭ،جوعارى كەڭدىگى سابا يىعىنا لايىقتى ءسۇيىر كەسىلەدى. ال دوڭگەلەك ءسۇيىر فورمالى سابالاردى ءتۇبىن دوڭگەلەكتەپ الدى-ارتقى بەتتەرىن تەڭ كەڭدىكتە  اۋزىنا قاراي ۇشكىلدەپ، ارتقى بەتىن 30 سانتيمەتر شامالى ۇزىن كەسىپ، ەكى جانىنىڭ ءتۇبى كەڭ، اۋىز جاعىن تار كەسىپ تىگەدى. بۇل جەردە مىنانى ايتۋ ءتيىس: اكەم سابانى كوبىندە ءتورت   بۇرىش فورمالى جاسايتىن،الدىڭعى بەتىنە ورنەك سىزاتىن،تەرىنى تۇز جاعىپ اعارتىپ الىپ، سۋ بۇركىپ،جۇمسارتىپ   تىگىپ الىپ، ىستاپ قىزىلعا سالاتىن. سابا تەرىلەرىنىڭ ءوڭىن (ءجۇن جاعى) سىرتىنا قاراتىپ تىگىپ، تىگىپ بولعان سوڭ ءبىر جاعىن جۇمىر اعاشقا توسىپ،اعاش بالعامەن ۇرىپ، جۇمىر اعاشپەن ىسقىلاپ  تىگىسىن جاتقىزىپ، تەرىنى تىگىسىنەن ءبىر-بىرىنە جابىستىرىپ الىپ، ونان سوڭ ىشىنە قۇم، توپىراق تولتىرىپ، ىستىكتەپ نىعىزداپ، الا قۇرعاق بولعاندا سىدىرعىشپەن ورنەك سىزىپ، سابا ابدەن كەپكەندە ىشىندەگى توپىراقتى توگىپ، مورعا سالىپ، بىرنەشە سابا، تۇلىپ، تورسىقتاردى ءبىر جولدا ىستان شىعاراتىن. ونان سوڭ تالدىڭ، قارت قاراعايدىڭ، ىرعاي، تاستىڭ قىناسى سىندى قوسپالاردى قايناتىپ،سونىڭ سۋىنا مالىپ   قىزىلدى سىڭىرگەن سوڭ سابانى جۋىپ، ءىشى-سىرتىن مايلاپ، الدىمەن ىركىت قۇيىپ، قىستىڭ ءدامىن، ءيىسىن قىزىلدىڭ ءنىلىن الىپ، سابانى كىرىكتىرىپ، قىمىز اشىتىلاتىن. 

   كەيبىر اعاشى جوق وڭىرلەردە قۇرىم كيىزدى قايناتىپ، سۋىنا سابا تەرىسىن مالىپ، ىستاۋ، قىزىلعا سالۋدى ءبىر رەتتە ورىندايتىن ادىستەرى دە باسپا  بەتتەرىندە تانىستىرىلىپ جاتىر. 

   تورسىق: جولاۋشىلار سۋسىن قۇيىپ، قانجىعاعا بايلاپ الاتىن، قىمىز قۇيىپ، كەرەگە باسىنا ءىلىپ قوياتىن ىدىس. ول كوبىندە تۇيە، وگىز تەرىلەرىنەن جاسالادى. تەرىنى جاس ۋاعىندا ءجۇنىن الىپ، تۇز جاعىپ، كەرىپ، سوزىپ تورسىقتىڭ فورماسىنا، سيىمدىلىعىنا قاراي ەكى بەتىن تەڭ ولشەپ، كەسىپ، ەكى بەتىنىڭ اراسىنا سىزدىق سالىپ تىگىپ، ونان سوڭ ىشىنە قۇمدى ىستىكتەپ نىعىزداپ، الا قۇرعاق بولعاندا بەتىنە ءمۇيىز سىدىرعىشتىڭ ۇشىمەن ورنەك سىزىپ، اۋزىنا قايىڭ، دولانادان تىعىن جاساپ، تىعىنعا باۋ وتكىزىپ، باۋدىڭ ءبىر ۇشىن   تورسىقتىڭ يىعىنا بەكىتەدى. ونان سوڭ ىستاپ، قىزىلعا سالىپ، سابا سياقتى جۋىپ، ىستى، قىزىلدى كەتىرىپ   كىرلىكتىرىپ ىستەتەدى. تۇيە وركەشى تەرىسىنەن جاسالاتىن تورسىقتاردىڭ، وركەش تەرىنىڭ ۇشى تورسىق تۇبىنە  قاراتىلىپ، ەكى قاپتالىنان تورسىقتىڭ   اۋىز جاعى شىعارىلادى. 

   تۇلىپ: سۋسىن قۇيىپ، ازىق-تۇلىك سالاتىن تەرى ىدىس. تۇلىپتى ءۇي    ەشكىلەرىنىڭ تەرىسىنەن، قوڭىر اڭ، بۇزاۋ، قۇلىن تەرىلەرىنەن جاسايدى.  تەرىسىنە قاراي: ەشكى تۇلىپ،ەلىك   تۇلىپ، بۇزاۋ، قۇلىن تۇلىپ دەپ اتايدى. ەشكى تۇلىپتارىنىڭ كەيبىرەۋىن   قىزىل تۇلىپ، كەيبىرەۋىن اق تۇلىپ دەيدى. قىزىل تۇلىپتىڭ دا، اق تۇلىپتىڭ دا تەرىسىنىڭ جاس ۋاعىندا ءجۇنىن الىپ تۇز جاعادى. اق تۇلىپتى ايرانمەن يلەپ سۇزبە (قاتىق) سالادى. قىزىل تۇلىپتى ىستاپ، قىزىلعا سالادى. قالعان تۇلىپتاردىڭ ءجۇنىن الماي يلەپ جاسايدى. 
قاپ، داعار: استىق سىندى ازىق- تۇلىك سالاتىن جىلقى، ەشكى تەرىلەرىنەن جاسالاتىن ىدىس. تەرىنىڭ ءجۇنىن الىپ، يلەپ، بوياپ تارامىس نەمەسە تۇيەنىڭ شۋدا جۇنىنەن يرىلگەن جىپپەن تىگىپ، اۋزىن تەرى نەمەسە بۇلمەن قيۋلايدى. 

   قورجىن: قۇلىن تەرىسى،ەلىك،قوزى، لاقتاردىڭ بۇشپاق تەرىلەرىنەن جاسالعان، جولاۋشى جۇرگەندە، كوشكەندە كيىم-كەشەك باسقا دا ۇساق-تۇيەك بۇيىمدارىن سالىپ، ەردىڭ ۇستىنەن اتكوپشىكتىڭ استىنان سالاتىن ءساندى جاسالعان   قورجىن. قورجىننىڭ استىڭعى تەرىسىن يلەپ الىپ، ۇستىڭگى بەتىمەن جاپقىشىن پۇشپاق تەرىلەردى يلەگەن سوڭ تۇسىنە قاراي تاڭدايلاپ، قوراپ تىگىپ، ءىشىن استارلاپ، قيۋلارىن كەستەلەپ، ساندەپ تىككەن قورجىندار ءوز داۋىرىندە ساحارا ايەلدەرىنىڭ كوشكەندە، جولاۋشىلاعاندا مىنگەن اتى، ات ابزەلدەرى مەن كيگەن كيىمدەرى جاراسىپ، بولەكشە ءسان بەرگەن حالىقتىق مۇرا ەكەن. 

   قاۋعا: كەيدە كونەك دەپ تە ايتىلادى. بۇل بيە، تۇيە ساۋعاندا ىستەتەتىن تەرى شەلەك. قۇدىقتان سۋ تارتۋعا،جاقىن ارالىقتان بالالار اپكىشپەن سۋ اكەلۋگە دە ىستەتەدى. تۇيە، سيىر تەرىسىنىڭ ءجۇنىن الىپ، تۇز جاعىپ، كەرىپ، سوزىپ، قاجەتتى سيىمدىلىعىنا قاراي ءتۇبىن،  قابىرعاسىن ولشەپ، تۇبىمەن اۋزىنا الدىن الا دايارلاعان مەتال شەڭبەرلەرىن سالىپ، تارامىسپەن نەمەسە تۇيەنىڭ شۋداسى، جاباعىنىڭ جالىنان يىرىلگەن جىپتەرمەن تىگىلەدى. اۋىز شەڭبەرى ءتۇپ شەڭبەرىنەن ءسال كەڭ بولادى. اۋزىنىڭ ەكى جانىنا تەرىنى قاباتتاپ تىگىپ، باۋ تاعىلادى. ونان سوڭ ىستايدى، قىزىلعا  سالادى. 

   دۇڭگىرشەك: ءسۇتتىڭ قايماق-كىلەگەيىن سالىپ، ءمالىم ۋاقىت سورعىتىپ، سارى ماي شايقايدى. بۇل ىدىستى جاساۋ ءادىسى قاۋعا جاساۋمەن ۇقساس، تەرى ماتەريالى سابا جاساۋدان قالعان قيقىمدار. ءتۇبى مەن اۋزىنا ادەتتەگى سىم تەمىر نەمەسە توبىلعى سىندى يىلگىش شىدامدى اعاشتاردى ىستەتەدى. ەكى جانىنا تەرىنى قاباتتاپ تىگىپ،وسى جەردەن باۋ بەكىتىلەدى. اۋزىنا تاقتايدان قاقپاق جاسالادى. ىستاپ، قىزىلعا سالادى. 

   كىسە: ەرتەدەگى جاۋگەرشىلىك،  كەيىنگى الىس ساپارلار مەن جورتۋىلعا شىققاندار ەت، قۇرت، ىرىمشىك سىندى پىسقان تاعامداردى سالىپ، بەلبەۋىنە وتكىزىپ، ات ۇستىندە بايلاپ الاتىن دوربا. ءبىر جاق بەتىنەن اۋزىن جاۋىپ تۇراتىن جاپقىش شىعارىپ، باۋ تاعىپ اۋزىن بەكىتەدى. ەكى جانىنان بەلدىك وتكىزەتىن بالداق تاعىلادى. ماتەريالى سابا، تورسىق جاسايتىن تەرىلەر. بۇل ەرتە زاماننىڭ ىدىسى بولعاندىقتان بىزگە اتى، فورماسى جەتىپ، «كىسى بولاتىن بالانى كىسەسىنەن تانيمىز» دەگەن ماقال قالدىرىپتى. 

   تالىس: ساحارا حالقىنىڭ تۇرمىسىنا  قاراي وتباسى تۇرمىسىندا ىستەتىلەتىن بالعا-شوت،كەمپىر اۋىز، ءبىز، بۇرعى، قول ارا، ىڭعىرۋ، ءدۇربى، ۇسكى، قاشاۋ، تەسكىش، كەسكىش، سىدىرعى، بۇرعى، ەگەۋ، قايراق ت . ب. جابدىقتار سالاتىن جىلقىنىڭ باس تەرىسىنەن جاسالعان ىدىس. جىلقىنىڭ باس تەرىسىن ءجۇنىن الماي يلەپ، ءجۇن جاعىن سىرتىنا قاراتىپ،ەكى جاقتاۋىنىڭ سىرتىنا تاقتايشا بەكىتىپ، تاقتايشادان لايىقتى ارالىق  قالدىرىپ تەسىپ تاسپادان باۋ وتكىزىپ  اۋزىن بايلايدى. باسپاقتى ساندەۋ ءۇشىن كەكىلىن، ەكى كوز شاناعىن ءبىر جاعىنا كەلتىرىپ، كوز شاناعىنا اينەك شارىك ورناتىپ، كەرەگە باسىنا ءىلىپ قويسا نەمەسە جۇكتىڭ استىنا تىكتەپ قويسا ءوز سانىمەن كوركەم كورىنەتىن ءۇي مۇلكى بولعان. 

   قاپشىق: كوشى-قون، مال وتارلاتقان، اڭ اۋلاعان، جولاۋشى جۇرگەندە وت قاجەتى ءۇشىن، وت ىلىندىرەتىن شاقپاق جانە قۋدى قاپشىققا سالىپ الا جۇرەتىن بولعان. قاپشىق ءىرى قارا   تەرىلەرىنەن، كەيىندەپ زاۆودتا مانەرلەگەن ۇلتاننان جاسالعان. ول سىرتى ەكى قابات تەرى، ىشكى جاعى بولمەلى بولىپ ىشىنە قۋ،شاقپاق تاس جانە باسقا قاجەتتى نارسەلەرىن سالاتىن، تۇبىنە تەمىردەن جال تەمىر بەكىتىپ، شاقپاق تاسقا قۋدى قوسىپ ۇستاپ، جال تەمىرمەن قاتتى جانىعاندا وت ۇشقىنى شىعىپ، قۋعا ءىلىنىپ، تامىزدىق بولعان. قاپشىقتى ەرلەر بەلىنە بايلاپ جۇرگەن. 

   قىن: قىن بىلعارى، وپايكە، كون سىندى ونەركاسىپتە مانەرلەنگەن تەرىلەردەن، ادەتتە وزدەرى سويعان مال تەرىلەرىنەن دە يلەپ جاساپ الاتىن بولعان. كەيبىر قىنداردى كوك ساۋىرمەن ورنەكتەپ، كوز ورناتىپ اسەمدەپ تە جاساپ بەلگە بايلاپ جۇرگەن.
 
   شونتاي: مال باعۋمەن شۇعىلداناتىن حالقىمىز مالدا ۇنەمى كەزدەسەتىن اقساق، توقساق، جاۋىر-جارا سىندى مالدارىن ەمدەۋدە قاجەت بولاتىن ءدارى-دارمەكتەر مەن سايماندارىن سالاتىن تەرى  دوربالارىن قوشقار،تەكەلەردىڭ ەن   تەرىلەرىن جارماي بولەك الىپ، يلەپ، وڭدەپ، بوياپ، قيۋلاپ،اۋزىن بۇرمەلەپ،باۋ وتكىزىپ،ادەتتە كەرەگە باستارىنا ءىلىپ قويىپ، سۋ ءتيىپ دىمدانۋدان ساقتانعان، شونتايداعى دارىلەر بۇزىلمايدى ەكەن. 

   قورىتىپ ايتقاندا، قازىرگى ادامدار تۇرمىستا قولداناتىن بۇيىمدارىن بازاردان الىپ،ۇلتىمىزدىڭ تەرى ىدىستارى   تۇرمىستا پايدالانۋدان سيرەپ كەتتى.  ماقالاداعى كەيبىر اتاۋلار ورتا جاستاعىلاردان تومەنگىلەرگە تۇسىنىكسىز بولاتىنى تابيعي. سوندىقتان بۇل اتاۋلارعا تۇسىنىك بەرە كەتۋ ءجون سياقتى. 

   بىتەۋ سويۋ:  تۇلىپ جاساۋ،ناۋقاس  ادامداردى تەرىگە سالۋدىڭ قاجەتى ءۇشىن ەشكى، بۇزاۋ، ەلىك، قۇلىن، قويلاردىڭ تەرىسىن جارماي بىتەۋ سىپىرادى. ۇيگە ساندەپ ءىلىپ قويۋدىڭ قاجەتىنە قاراي: تۇلكى، قۇندىز تەرىلەرىن دە  بىتەۋ سىپىرادى. 

   مايەك: ۋىزعا تويىنعان تولدەردىڭ اسقازانىندا بولاتىن اق ىرىمشىك، مايەكتى تولدەر سۋىققا، ءتۇرلى دەرت-دەربەزدەرگە ءتوزىمدى كەلەدى. 

   سىزدىق: تەرىنى ءبىر-بىرىنە بەتتەستىرىپ تىككەندە،كەيىن تىگىستەن سۋ  وتپەۋى ءۇشىن اراسىنا تەرىدەن، بۇلدان (شۇپەرەك) ءجىپ وراپ سىزدىق قويىپ   تىگەدى. 

   تارامىس: ءىرى قارالاردى سويعاندا سيراقتارىنان الىناتىن ءسىڭىر. بۇرىنعىلار مال سويعاندا تارامىسىن الا سالىپ،    وسىمدىك كۇلىن جاعىپ كولەڭكەگە   كەپتىرگەن. شيراتقان تارامىستاردى ىستەتۋ تۇرىنە قاراي قايۋ، تىگىس، پورمە دەپ اتاعان. كەپكەن تارامىستاردى ۇرىپ، بۇراپ جۇمساتىپ، شيراتۋ تۇرىنە قاراي: جىڭىشكە، ورتا، جۋان تاراپ، تارامىس شيراتىپ ىستەتكەن. تارامىستى تاراۋ، شيراتۋ، ەرتەدە ايەلدەردى شەبەر،ىسكەر بولۋعا تاربيەلەۋدەگى ءبىر ءتۇرلى ءادىس بولىپتى. 

   مور: مور دەگەن اتاۋ ەكى تۇرگە قاراتىلادى. ءبىرى، تەرى ىدىستارىن ىستاۋ ءۇشىن جەردى شۇڭقىر قازىپ جاسالاتىن قۇرىلعىنى ايتادى. جەردى شۇڭقىرلاپ  قازىپ،ەسىك جاعىن 3 تە 4 مەتر كاڭ    (ءتۇتىن جۇرەتىن جول) ارقىلى جەر    وشاققا جالعاپ،ءتور جاعىنان مورجا   شىعارىپ، ىشىنە ىستالاتىن تەرىلەردى قويىپ العان سوڭ،بەتىن ءتۇتىن قاشپاستاي ەتىپ ۋاقىتتىق جاۋىپ، ءتۇتىندى مورجادان شىعارادى. جەر وشاققا،قايىڭ، قاراعاي بۇتاقتارى، الما، ورىك سياقتى ءتۇتىن ءيىسى جاعىمدى اعاشتاردى ءبىر اپتا شامالى ۋاقىت باياۋ جاعادى. ەندى ءبىرى، قويدىڭ پورقىسىنا وت تۇتاندىرىپ، وعان ۋىق-كەرەگە، شاڭىراق جاسايتىن اعاشتاردى كومىپ، قىزعاندا تەزگە باسادى. 

   تەز: جۋان جۇمىر اعاشتان جاسالعان ورىندىق فورمالى اسپاپ، ونىڭ ۇسىتىڭگى جاعىنىڭ ءدال ورتاسىن قاشاپ،    ويىپ، وسى جەرگە قىزعان اعاشتاردى قاجەتكە قاراي ءۇي اعاششىلار تەزگە   باسىپ تۇزەتىپ يەدى. 

   شاقپاق تاس: وڭاي وت ۇشقىنىن   شىعاراتىن تاس سىنىعى. 

   قۋ: كەر جايلاۋلاردا وسەتىن كەڭ   جاپىراقتى ءشوپ. كۇزدە جاپىراعى   سارعايىپ قۋراعاندا،جاپىراعىن جيىپ الىپ ۋقالاسا ماقتا ءتارىزدى يلەكتەنەدى. بۇنى شاقپاقتىڭ قۋى دەپ ارنايى ساقتاپ، ىستەتەردە قاراعاي كومىرىنىڭ ۇساعىن قوسادى. بۇرىنعىلار كونە ماقتانى دا   قاراعاي كومىرىنە ۋقالاپ قۋ دەپ    ساقتايدى ەكەن. 

   قىزىل: تەرى ىدىستارىن ىستاعان سوڭ،ونان ارى پىسىرىپ،تەرىنى پىسىقتاپ بەرىكتىگىن ارتتىرىپ، ءوڭ (ءتۇس) بەرىپ كورىنىسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ەرتەدەگى كوشپەندى شارۋاشىلىقتا قولدانىلاتىن بوياۋ ءادىسى. بۇندا تەرى ءتۇسى قىزارادى. 

   سىدىرعىش: ورىمشىلىكتە تىلگەن تاسپانىڭ جۋان-جىڭىشكەلىگىن،قالىڭ-جۇقالىعىن تەڭشەيتىن جابدىق (سايمان). مۇنى ەشكى مۇيىزىنەن ارنايى جاساپ، ساقتاپ ىستەتەدى. قازىردە ورىمشىلەر ىستەتەدى.



  رەداكتورى: الماگۇل اقاتبەك قىزى
 
  تورابىمىزدان ماقالا كوشىرەتىن بولساڭىز ، توراپ اتىن بەرىپ قويۋدى ۇمىتپاڭىز، بولماسا زاڭدىق جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرامىز.

  مسالى: «تارباعاتاي اقپارات تورابىنان» الىندى.